Soziale und politische Situation in der Stadt Lankaran im 19. Jahrhundert und im ersten Jahrzehnt des 20. Jahrhunderts

Öz

Im Südosten Nordaserbaidschans entwickelte sich die Stadt Lankaran, die im späten 18. und frühen 19. Jahrhundert das Zentrum des Khanats bildete, aufgrund ihrer strategischen Lage an der West–Ost-Handelsroute zu einem der führenden Zentren der Region. Doch bereits im Januar 1813 wurde die von starken Festungsmauern umgebene Stadt Lankaran zusammen mit einem Teil der Khanatsgebiete vom Russischen Reich erobert. Die gewaltsam eingenommene Stadt wurde völlig zerstört. Somit blieben – wie auch in anderen Städten Nordaserbaidschans – nach der Eroberung durch das Zarenreich im frühen 19. Jahrhundert die während des Krieges zerstörten Wirtschafts- und Sozialstrukturen, insbesondere Fragen des Städtebaus, von der Aufmerksamkeit der Besatzungsmacht unberührt. Im 19. Jahrhundert und im ersten Jahrzehnt des 20. Jahrhunderts erlebte die im Süden Aserbaidschans gelegene Stadt Lankaran bedeutende politische und gesellschaftliche Umbrüche, die sowohl durch die expansionistische Politik des Russischen Reiches als auch durch regionale sozioökonomische Prozesse bestimmt wurden. Mit den Verträgen von Gülistan (1813) und Turkmenchay (1828), die die Region an das Zarenreich banden, wurden die traditionellen feudalen Verwaltungsstrukturen durch ein imperiumsorientiertes bürokratisches System ersetzt. Nach der Aufhebung des Talysch-Khanats und der direkten Verwaltung durch Russland war die Bevölkerung Lankarans mit wirtschaftlichem Druck, hoher Steuerlast sowie religiösen und nationalen Einschränkungen konfrontiert. Zugleich begann sich eine neue soziale Schicht herauszubilden: eine bürgerliche Klasse, die mit den einheimischen Großgrundbesitzern zusammenarbeitete, Beamte im Dienste der russischen Verwaltung und aserbaidschanische Intellektuelle. Die revolutionären Bewegungen, die das Russische Reich in den Jahren 1905–1907 erschütterten, fanden auch in Lankaran Widerhall: Bauernaufstände, Arbeiterstreiks und ein Prozess des politischen Erwachens begannen. In dieser Zeit fanden geheime Gesellschaften, sozialistische Gruppen und nationale Bewegungen Unterstützung in der Bevölkerung, wodurch der Prozess des nationalen Bewusstseins an Dynamik gewann. So wurde Lankaran im 19. Jahrhundert und im ersten Jahrzehnt des 20. Jahrhunderts einerseits durch das von der imperialen Verwaltung aufgezwungene autoritäre politische System geprägt, andererseits entwickelte sich auf der gesellschaftlichen Ebene ein neues sozio-politisches Dynamikfeld, das auf soziale Gerechtigkeit und nationale Identitätsforderungen ausgerichtet war.

Anahtar Kelimeler

• Nordaserbaidschan
• Gouvernement Baku
• Kreis Lankaran
• Festung Lankaran
• Khanpalast
• soziale und politische Situation.

Situation sociale et politique de la ville de Lankaran au XIXᵉ siècle et dans la première décennie du XXᵉ siècle

Öz

Située dans le sud-est de l’Azerbaïdjan du Nord, la ville de Lankaran, qui constituait aux XVIIIᵉ et au début du XIXᵉ siècle le centre du khanat, devint l’une des principales cités de la région grâce à sa position stratégique sur la route commerciale Est–Ouest. Cependant, dès janvier 1813, la ville de Lankaran, entourée de puissantes fortifications, fut conquise par l’Empire russe avec une partie des territoires du khanat. La cité, prise par la force, fut entièrement détruite. Ainsi, comme dans d’autres villes du nord de l’Azerbaïdjan, après l’occupation par la Russie tsariste au début du XIXᵉ siècle, la vie économique et sociale des villes dévastées par la guerre, et en particulier les questions d’urbanisme, restèrent en dehors de l’attention du pouvoir occupant. Au XIXᵉ siècle et durant la première décennie du XXᵉ siècle, la ville de Lankaran, située dans le sud de l’Azerbaïdjan, connut d’importantes transformations politiques et sociales, marquées à la fois par les politiques expansionnistes de l’Empire russe et par les processus socio-économiques régionaux. À la suite des traités de Golestan (1813) et de Turkmentchaï (1828), qui rattachèrent la région à l’Empire russe, les structures administratives féodales traditionnelles furent remplacées par des systèmes bureaucratiques centrés sur l’empire. Après l’abolition du khanat de Talych et l’instauration d’une administration directe par la Russie, la population locale de Lankaran dut faire face à des pressions économiques, à une lourde charge fiscale ainsi qu’à des restrictions religieuses et nationales. Dans le même temps, une nouvelle classe sociale commença à émerger : une bourgeoisie alliée aux grands propriétaires locaux, des fonctionnaires liés à l’administration russe, ainsi que des intellectuels azerbaïdjanais, redessinant la structure sociale. Les mouvements révolutionnaires qui secouèrent l’Empire russe entre 1905 et 1907 trouvèrent également un écho à Lankaran : soulèvements paysans, grèves ouvrières et processus d’éveil politique virent le jour. Durant cette période, diverses sociétés secrètes, groupes socialistes et mouvements nationaux gagnèrent du soutien au sein de la population, accélérant le processus de prise de conscience nationale. Ainsi, au XIXᵉ siècle et dans la première décennie du XXᵉ siècle, Lankaran se trouva d’une part sous l’emprise d’un système politique autoritaire imposé par l’administration impériale, et d’autre part témoin de l’émergence, au sein du peuple, d’une nouvelle dynamique socio-politique orientée vers la justice sociale et les revendications identitaires nationales.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaïdjan du Nord
• Gouvernorat de Bakou
• District de Lankaran
• Forteresse de Lankaran
• Palais du Khan
• situation sociale et politique.

Социально-политическая ситуация в городе Ленкорань в XIX веке и в первом десятилетии XX века

Öz

На юго-востоке Северного Азербайджана город Ленкорань, который в XVIII – начале XIX века был центром ханства, благодаря своему стратегическому положению на торговом пути Запад–Восток превратился в один из ведущих городов региона. Однако уже в январе 1813 года город Ленкорань, окружённый мощными крепостными стенами, вместе с частью территории ханства был захвачен Российской империей. Насильственно взятый город был полностью разрушен. Таким образом, как и в других городах Северного Азербайджана, после завоевания царской Россией в начале XIX века экономическая и социальная жизнь городов, разрушенных во время войны, в особенности вопросы градостроительства, остались вне внимания оккупационной власти. В XIX веке и в первом десятилетии XX века город Ленкорань, расположенный на юге Азербайджана, пережил значительные политические и социальные трансформации, обусловленные как экспансионистской политикой Российской империи, так и региональными социально-экономическими процессами. После заключения Гюлистанского (1813) и Туркманчайского (1828) договоров, присоединивших регион к Российской империи, традиционные феодально-административные структуры были заменены имперско-бюрократической системой. После ликвидации Талышского ханства и установления прямого российского управления население Ленкорани оказалось перед лицом экономического давления, тяжёлого налогового бремени, а также религиозных и национальных ограничений. В то же время начала формироваться новая социальная прослойка: буржуазия, сотрудничавшая с местными землевладельцами, чиновники, связанные с российской администрацией, и азербайджанская интеллигенция, что привело к усложнению социальной структуры. Революционные движения, охватившие Российскую империю в 1905–1907 годах, нашли отражение и в Ленкорани: начались крестьянские восстания, рабочие забастовки и процесс политического пробуждения. В этот период различные тайные общества, социалистические группы и национальные движения получили поддержку среди населения, что придало импульс процессу национального самосознания. Таким образом, в XIX веке и в первом десятилетии XX века Ленкорань, с одной стороны, находилась под воздействием авторитарной политической системы, навязанной имперской администрацией, а с другой – становилась ареной зарождения новой социально-политической динамики, направленной на поиск социальной справедливости и утверждение национальной идентичности.

Anahtar Kelimeler

• Северный Азербайджан
• Бакинская губерния
• Ленкоранский уезд
• Ленкоранская крепость
• ханский дворец
• социально-политическая ситуация.

Social and Political Situation in the City of Lankaran in the 19th Century and the First Decade of the 20th Century

Öz

In the late 18th and early 19th centuries, the city of Lankaran emerged as one of the leading centers of the region, serving as the capital of the Talysh Khanate and benefiting from its strategic location on the East–West trade route. However, in the early months of 1813, together with parts of the khanate's territory, Lankaran — surrounded by strong fortifications — was seized by the Russian Empire. Captured by force, the city was almost entirely destroyed. As in other cities of Northern Azerbaijan, following the Russian occupation in the early 19th century, the war-torn urban centers suffered from economic decline and neglect of public infrastructure under imperial administration. Throughout the 19th century and the first decade of the 20th century, Lankaran — situated in the southern part of Azerbaijan — underwent significant social and political transformations under the influence of the Russian Empire's expansionist policies and broader regional socio-economic developments. Following the Treaties of Gulistan (1813) and Turkmenchay (1828), which formalized the region’s annexation to the Russian Empire, traditional feudal-administrative structures were replaced by imperial bureaucratic systems. With the abolition of the Talysh Khanate and the establishment of direct Russian rule, the local population faced economic pressures, heavy taxation, and religious-national restrictions. During this period, a new social stratum emerged, composed of landowners cooperating with Russian authorities, imperial officials, and representatives of the Azerbaijani intelligentsia, which reshaped the social structure of the city. The revolutionary upheavals of 1905–1907 in the Russian Empire reverberated in Lankaran as well, leading to peasant uprisings, workers’ strikes, and a growing political awakening. Various secret societies, socialist groups, and national movements gained support among the local population, accelerating the national consciousness movement. Thus, in the 19th century and the early 20th century, Lankaran witnessed a dual process: while subjected to the repressive policies of an authoritarian imperial regime, it also became a stage for social justice struggles and demands for national identity, giving rise to a new socio-political dynamism within its society.

Anahtar Kelimeler

• Northern Azerbaijan
• Baku Governorate
• Lankaran District
• Lankaran Fortress
• Khan’s Palace
• social and political situation.

19. Yüzyıl ve 20. Yüzyılın İlk On Yılında Lenkeran Şehrinde Toplumsal ve Siyasal Durum

Öz

Kuzey Azerbaycan'ın güneydoğu bölgesinde bulunan 18. ve 19. Yüzyılın Başlarında Hanlığın Merkezi olarak Lenkeran, Batı-Doğu ticaret yolu üzerinde stratejik konumuyla bölgenin önde gelen şehirlerinden birine dönüşmüştü. Ancak 1813 yılının ilk ayında, hanlık topraklarının bir kısmı ile birlikte güçlü surlarla çevrili Lenkeran şehri Rus İmparatorluğu tarafından işgal edildi. Zor kullanılarak ele geçirilen şehir tamamen tahrip edildi. Böylece, Kuzey Azerbaycan’ın diğer şehirlerinde olduğu gibi, 19. yüzyılın başlarında Çarlık Rusyası'nın işgalinden sonra savaş sırasında yıkıma uğrayan şehirlerin ekonomik ve sosyal hayatı, özellikle de bayındırlık (imar) meseleleri, işgalci yönetimin dikkatinden uzak kalmıştı. 19. yüzyılda ve 20. yüzyılın ilk on yılında Azerbaycan’ın güneyinde yer alan Lenkeran şehri, hem Rus İmparatorluğu’nun yayılmacı politikaları hem de bölgesel sosyo-ekonomik süreçlerin etkisi altında önemli siyasal ve toplumsal dönüşümler yaşamıştır. 1813 tarihli Gülistan ve 1828 tarihli Türkmençay Antlaşmaları sonrası bölgenin Çarlık Rusyası’na bağlanmasıyla birlikte, geleneksel feodal-idari yapıların yerini imparatorluk merkezli bürokratik sistemler almıştır. Talış Hanlığı’nın kaldırılması ve Rus yönetiminin doğrudan idaresi altında kalan Lenkeran’da, yerli halk ekonomik baskılar, ağır vergi yükleri ve dini-milli kısıtlamalarla karşı karşıya kalmıştır. Aynı dönemde, yerli toprak sahipleriyle iş birliği yapan yeni bir burjuva sınıfı, Rus yönetimine bağlı memurlar ve Azerbaycan aydınları şekillenmeye başlamış, toplumsal yapı içinde yeni katmanlar oluşmuştur. 1905–1907 yılları arasında Rusya genelinde baş gösteren devrimci hareketlerin etkisi Lenkeran’da da hissedilmiş; köylü ayaklanmaları, işçi grevleri ve siyasal uyanış süreci başlamıştır. Bu dönemde çeşitli gizli cemiyetler, sosyalist gruplar ve milli hareketler bölge halkı arasında destek bulmuş, milli bilinçlenme süreci ivme kazanmıştır. Böylece, 19. yüzyılda ve 20. yüzyılın ilk on yılında Lenkeran, bir yandan imparatorluk yönetiminin baskısıyla şekillenen otoriter siyasal sistemin etkisi altındayken, diğer yandan halk tabanında sosyal adalet arayışları ve ulusal kimlik talepleri doğrultusunda gelişen yeni bir siyasal-toplumsal dinamizme sahne olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Kuzey Azerbaycan
• Bakü Guberniyası
• Lenkeran Kazası
• Lenkeran Kalesi
• Han Sarayı
• toplumsal ve siyasal durum.

Kaynakça

1. V Kançelyariyu Bakinskogo gubernskogo po gorodskim delam prisutstviy: Lenkoranskiy gorodskoy starosta (Lenkoran: 1907, 5 fevralya) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 81.
2. Qospadinu upravlyayuşemu uyezdom Lenkoranskim (Lenkoran, 17 iyun 1896-cı il) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 50, varaq 49-50.
3. Qospadinu upravlyayuşemu uyezdom Lenkoranskim (Lenkoran: 1896, 17 iyun) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 50, varaq 49b.
4. Jaloba: Nijepodpisavşixsya grajdan goroda Lenkorani: Gospodinu Bakinskomu gubernatoru (Lenkoran: 1906, 17 dekabrya) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 85.
5. Jaloba: Nijepodpisavşixsya grajdan gor. Lenkorani: Gospodinu Bakinskomu gubernatoru (Lenkoran: 1906, 17 dekabrya) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 85.
6. Jaloba na postavleniye Mirovoqo posrednika Lenkoranskoqo uyezda ot 11 maya 1905 qod // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 51, siyahı № 2, iş № 385, varaq 2-3.
7. Jurnal zasedaniya sobraniya upolnomoçennıx Lenkoranskogo qoroдskogo uproşçennogo upravleniya 6 oktyabr 1906 qoda // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 58-59.
8. Jurnal zasedaniya sobraniya upolnomoçennıx Lenkoranskogo gorodskogo uproşçennogo upravleniya 6 oktyabrya 1906 goda // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 59.

9. Jurnal zasedaniya Bakınskoqo qubernskoqo po qoroдskim delam prisutstviya 2 oktyabr 1896 qodu // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 50, varaq 80-81.
10. Jurnal zasedaniya Bakınskoqo qubernskoqo po qoroдskim delam prisutstviya 2 oktyabr 1896 qodu // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 50, varaq 81b.
11. Jurnal zasedaniya Bakınskoqo qubernskoqo po qoroдskim delam prisutstviya 2 oktyabr 1896 qodu // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 50, varaq 83-84.
12. Jurnal zasedaniya Bakınskoqo qubernskoqo po qoroдskim delam prisutstviya 2 oktyabr 1896 qodu // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 50, varaq 86-87.
13. Jurnal zasedaniya Bakinskogo gubernskogo po gorodskim delam prisutstviya 6 sentyabr 1896 goda // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 50, varaq 19.
14. Konfidentsialno: Predstavlyaya perepisku etu Bakinskomu gubernatoru, donoshu ego prevosxoditelstvu po povodu vybora Mir Asker xana Talyşinskogo Lenkoranskim gorodskim starostoyu nijesleduyuşçee (Lenkoran: 1908, 20 noyabrya) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 132-136.
15. Konfidentsialno: Predstavlyaya perepisku etu Bakinskomu gubernatoru, donoshu yego prevosxoditelstvu po povodu vybora Mir Asker xana Talyşinskogo Lenkoranskim gorodskim starostoyu nijesleduyuşçee (Lenkoran: 1908, 20 noyabrya) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 137.
16. Lenkoranskogo gorodskogo starostı: Gubernatora Adışevski (Baku: 1908, 11 yanvarya) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 150.
17. Lenkoranskogo gorodskogo starostı (Baku: 1908, 14 yanvarya) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 152.
18. Raport: Qospodinu Naçalniku Bakınskoй qubernii: Lenkoranskiy uyeznıy naçalnik (Lenkoran, 1896, 17 dekabr) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 50, varaq 133.
19. Raport. qospodinu Bakinskomu gubernatoru: Lenkoranskiy gorodskoy starosta (Lenkoran: 1908, 1 maya, № 307) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 156.
20. Raport. Lenkoranskogo qoroдskogo starostı: Gospodinu Bakınskoqo qubernatoru (Lenkoran, 1901, 8 mart) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 169, varaq 23–24.
21. Pereçen cmetı doxodov i rasxodov qoroda Lenkorani na 1899 qod // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 23, varaq 36.
22. Postanovleniye sobraniya upolnomoçennıx Lenkoranskoqo qorodskoqo uproşennoqo obşestvennoqo upravleniya zasedaniya 19 aprelya 1900 qoda // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 145, varaq, 54.
23. Postanovleniye sobraniya upolnomoçennıx Lenkoranskogo qoroдskogo uproşçennogo obşçestvennogo upravleniya zasedaniya 16 mart 1900 qoda // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 145, varaq 41.
24. Proşenie. Jiteli goroda Lenkorani učastvovaşix v izbranii gorodskix glasnıx: Gospodinu Naçalniku Bakinskoy gubernii (Lenkoran, 1 iyul 1896) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 50, varaq 34-36.
25. Proşeniye: Nijepodpisavşixsya jiteley qoroда Lenkorani: Gospodinu Bakınskoqo qubernatoru (1905, 27 iyul) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 36–38.
26. Proşenie. Jiteliy goroda Lenkorani uyezda. Namestniku yego Imperatorskogo Velichestva na Kavkaze // Azerbaycan Ulusal Tarih Müzesi Belgesel Kaynaklar Fonu, inv. 526, varaq 15.
27. Proşeniye: Nijepodpisavşixsya jiteley qoroда Lenkorani: Gospodinu Bakınskoqo qubernatoru (1905, 27 iyul). a.g.e., varaq 36-38.
28. Proşeniye: Kuptsa q. Lenkorani Vağaba Mamedova: Gospodinu Bakınskoqo qubernatoru (1905, 27 iyul) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 46.
29. Teleqramma gubernatoru // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 41-42.
30. Upravlyayuşçemu Bakınskoю quberniey: Kançelyariya namestnika yevo imperatorskoqo veliçestva na Kavkaze (Tiflis, 1905, 7 iyul) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 27-28.
31. Upravlyayuşçemu Bakinskoyu guberniyey: Kançelyariya namestnika yego imperatorskogo velichestva na Kavkaze (Tiflis: 1905, 7 iyulya) // Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Tarih Arşivi, Fond № 50, siyahı № 1, iş № 251, varaq 27-28.
32. Seid Ali, Kazım bey oğlu. Cavahirnamei-Lenkeran. Bakı: Örnek, 2000, 45 s.
33. Baddeli, Con. Zavoevaniye Kavkaza russkimi. 1720–1860. Moskva: Çentrpoligraf, 2011, 356 s.
34. Berezin, İ.N. Puteşestvie po Daqestanu i Zakavkazyu. Kazan: Universitetskaya tipoqrafiya. 1849, 415 s.
35. Sidorov, V.M. Po Rossii. Kavkaz. Putevıye zametki i vpeçatleniya. Prakticheskiye svedeniya dlya turista. Tom 2. Sankt-Peterburq: Tipografiya M. Akinfieva i İ. Leontyeva, 1897, 683 s.
36. Alizade, N. Lenkeran qezası zehmetkeşlerinin sovet hakimiyyetinin qlebesi ve möhkemlendirilmesi uğrunda mübarizesi tarihinden. Bakı: Azerbaycan Dövlet neşriyyatı, 1963, s. 7.
37. Аlizade, N. Azerbaycanda Sovet hakimiyyetinin qelebesi uğrunda mübarize tarihinden (Lenkeran qeza zehmetkeşlerinin Sovet hakimiyyetinin qelebesi ve möhkemlendirilmesi uğrunda mübarizesi). Bakı: Azerbaycan Dövlet Neşriyyatı, 1974, 112 s.
38. Axundzade, İ. Azerbaycan incisi (Mil-Muğan, Şirvan ve Qarabağ). Bakı: Elm, 1992, 256 s.
39. Azerbaycan tarihi. II cild. Bakı: 1964, 1001 s.
40. Caferli, N. Lenkeran. Bakı: Azerbaycan Dövlet Kitab Palatası, 1995, 92 s.
41. Cavadova, E. Teymur bey Bayramalibeyov eserlerinin tedqiqi ve tesviri. Bakı: “Elm və təhsil”, 2022, 300 s.
42. Hüseynbalaoğlu, B.H., Talışlı, M.M. Lenkeran. Bakı: “Maarif” neşriyyatı, 1990, 512 s.
43. Qoroda Rossii v 1904 qodu. SPb.: 1906, s. 232.
44. Kavkazskiy kalendar' na 1869 qod. Tiflis: Kantselyariya Kavkazskogo Namestnika, 1868, 670 s.
45. Nam pişut. İz Lenkorani // Каспий. 1899, 17 января. с. 3.
46. Kavkazskiy kalendar na 1912 qod. Tiflis, Kançelyariya Kavkazskoqo Namestnika, 1911, s. s. 233.
47. Lenkoran (Ot naşevo korrespondenta) // Kaspiy. 1906, 30 dekabrya, s. 4.
48. Obozreniye Talışinskogo xanlığı v mediko-topografiçeskom i statistiçeskom otnoshenii, za 1836 god. Jurnal Ministerstva Vnutrennix Del. Çast' dvadtsat' şestaya. 11 noyabr. Sankt-Peterburq, v tipografii Ministerstva Vnutrennix Del. 1837, №11, s. 307-308.