Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşiv Belgelerine Göre Soğuk Savaş Yıllarında Dünya’da Komünist Faaliyetler ve Komünizm ile Mücadele

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1 , 307 - 366 , 31.03.2026

Ceyda Tuna Kocaoğlu

https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1797302

https://izlik.org/JA83ST72CW

Öz

Bu çalışma, II. Dünya Savaşı sonrasında şekillenen iki kutuplu dünya düzeninde, kapitalist blok lideri Amerika Birleşik Devletleri ile komünist ideolojinin öncüsü Sovyetler Birliği arasında yürütülen Soğuk Savaş dönemini incelemektedir. Soğuk Savaş yalnızca askeri ve siyasi değil, aynı zamanda ideolojik ve kültürel bir mücadele alanı haline gelmiş; komünizm, Sovyetler Birliği'nin etkisiyle özellikle Doğu Avrupa’da hızlı bir yayılma göstermiştir. Bu süreçte Türkiye gibi stratejik ülkeler, komünist tehdide karşı önemli bir cephe hattı oluşturmuştur. Makalede, Soğuk Savaş yıllarında dünya genelinde ortaya çıkan komünist faaliyetler ve bu faaliyetlere karşı geliştirilen mücadele yöntemleri, Türk Dışişleri Bakanlığı diplomatik arşiv belgeleri ve The Times gazetesi gibi dönemin basın kaynakları ışığında ele alınmaktadır. Arşiv belgeleri, Türkiye’nin komünizmle mücadele kapsamında uluslararası gelişmeleri nasıl takip ettiğini ve diplomatik düzeyde nasıl tepki verdiğini ortaya koymak açısından önemli bir kaynak işlevi görmektedir. Bu yönüyle çalışma, Soğuk Savaş dönemine hem küresel hem de Türk dış politikası perspektifinden ışık tutmaktadır.

Anahtar Kelimeler

soğuk Savaş , Komünizm , Diplamatik Arşiv , Türkiye , Dış Politika , ABD , Sovyetler Birliği , İdelojik Mücadele

Communist Activities and the Struggle Against Communism During the Cold War Years According to the Turkish Diplomatic Archive of the Ministry of Foreign Affairs

https://izlik.org/JA83ST72CW

Öz

This study examines the Cold War period that emerged in the aftermath of World War II, marked by a bipolar global order led by the capitalist United States and the communist Soviet Union. The Cold War evolved into not only a military and political struggle but also an ideological and cultural confrontation. Under the influence of the Soviet Union, communism spread rapidly, especially in Eastern Europe. Countries with strategic importance, such as Türkiye , became critical front-line states in the fight against communist expansion. The article analyzes communist activities around the world during the Cold War and the methods used to counter them, primarily through information found in Turkish Ministry of Foreign Affairs diplomatic archive documents and contemporary reports from The Times newspaper. These archival materials offer valuable insights into how Türkiye monitored international developments and responded diplomatically to the threat of communism. Thus, the study sheds light on the Cold War both from a global perspective and through the lens of Turkish foreign policy.

Anahtar Kelimeler

Cold War , Communism , Diplomatic Archieves , Türkiye , Foreign Policy , United States , Soviet Union , İdeological Conflict

Kaynakça

• T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Türk Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Arşivi (TDA)
• TDA, 502/23888/103610/1.
• TDA, 502/23901/104669/2.
• TDA, 54/1161/8771/1.
• TDA, 532/44483/212886/2.
• TDA, 556/44656/214650/9.
• TDA, 556/144720/215326/64.
• TDA, 556/44667/215269/25.
• TDA, 514/44322/211415/61.
• TDA, 514/44390/211927/20.
• TDA, 514/44406/212361/18.
• TDA, 585/44131/209296/48.
• TDA, 513/41470/168774/20.
• TDA, 571/35723/141016/212.
• TDA, 525/38075/154869/3.
• TDA, 541/44204/209987/4.
• TDA, 532/44483/212885/37.
• TDA, 539/219880/213339/4.
• TDA, 544/44768/215864/4.
• TDA, 544/44768/215864/2.
• TDA, 575/2679/18989/1.
• TDA, 512/2730/119262/1.
• TDA, 571/35722/141014/16.
• TDA, 533/8262/56903/1.
• TDA, 554/87950/320283/93.
• TDA, 544/44768/215863/1.
• TDA, 571/35723/141016/129.
• TDA, 580/7430/4007971.
• TDA, 580/7430/400797/1.
• TDA, 580/7519/40203/2.
• TDA, 551/35722/141014/22.
• TDA, 547/44853/216583/69.
• TDA, 571/35723/141016/186.
• TDA, 571/35723/141016/115.
• TDA, 533/8219/56823/1.
• TDA, 531/44464/212804/7.
• TDA, 531/44464/212804/2.
• TDA, 531/44490/212907/109.
• Best, Antony; Hanhimaki, J.; Maiolo, J.; Schulze, K.20. Yüzyılın Uluslararası Tarihi.Çev. Taciser Ulaş Belge. Siyasal Kitabevi, Ankara, 2008.
• Cronin, John F. Communism: Threat to Freedom.Poulist Press, New York, 1962
• Hobsbawm, Eric. Kısa 20. Yüzyıl 1914–1991: Aşırılıklar Çağı.Çev. Yavuz Alogan, Everest Yayınları, İstanbul, 2012.