İslam Hukuku ve Geleneği Açısından Osmanlı Aile Hayatında Evcil Hayvanların Yeri ve Önemi

Öz

Osmanlı Devleti'nde aile üzerine yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Çünkü sosyal dokunun önemli bir çekirdeğini oluşturan aileye ait kayıtlar vergi amaçlı oluşturulan kayıtların ötesine geçmemektedir. Osmanlı ailesi hakkında yazılmış bazı verilere Osmanlı Şer'iyye Sicilleri ve Fetvalarında rastlamak mümkündür. Şer'iyye Sicillerinde, ölen kişinin mal paylaşımı ile ilgili miras hükümleri kapsamında Osmanlı ailelerindeki hayvanların cinsleri, miktarları ve fiyatlarına ulaşmak mümkündür. Osmanlı Devleti'nin her şehrinde bulunan Şer'iyye Sicilleri sayesinde ekonomik değeri olan tüm hayvanların kayıtlarına bulmak mümkündür. Osmanlı Müslümanları için sosyal yapıyı düzenleyen ve kaynağını Hadis ve Kur'an'dan alan fetvalar, hayvanlarla ilgili bazı hükümler de içermektedir. Hayvanların doğal afetler sırasında insanların hayatta kalması açısından da büyük faydaları vardır. Çalışmamızda Osmanlı ailesinin çekirdeğini oluşturan hayvanlar İslami unsurlar dikkate alınarak incelenmiştir. Osmanlı ailesinde evcil hayvanlar ve hayvancılık konusunda arşiv kaynakları, şeriat sicilleri, fetvalar ve seyyahların anlatımları aracılığıyla bu alanda çalışan akademisyenlerin dikkatine önemli veriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Hayvan
• Osmanlı Ailesi
• Fetva
• Şeriyye Sicili
• Doğal Afetler

The Place and Importance of Domestic Animals in Ottoman Family Life in Terms of Islamic Law and Tradition

Öz

Studies on family in the Ottoman State are quite limited. Because family-related records, which constitute an important core of the social fabric, do not go beyond the records created for tax purposes. Some data written about the Ottoman family can be found in the Ottoman Sharia Registers and Fatwas. In the Sharia Registers, it is possible to access the types, quantities and prices of animals in Ottoman families in the provisions on inheritance, which are about the sharing of property of the deceased. Thanks to the Sharia Registers that existed in every city in the Ottoman State, it is possible to access the records of all animals with economic value. The fatwas, which regulate the social structure for Ottoman Muslims and derive their sources from Hadith and the Quran, also include some provisions regarding animals. Animals also have great benefits in terms of people's survival during natural disasters. In our study, animals in the core of the Ottoman family are examined by taking Islamic elements into account. Important data on pets and animal husbandry in the Ottoman family has been presented to the attention of academics working in this field through archival sources, sharia records, fatwas and travelers’ narratives.

Anahtar Kelimeler

• Animal
• Ottoman Family
• Fatwa
• Sharia Registry
• Natural Disasters

Kaynakça

1. Ankara Vilayet Salnamesi (Annuale of Ankara), 1311.
2. Arbel, Benjamin “The Attitude of Muslims to Amnimals: Renaissance perceptions and beyonds”, Animals and People in the Ottoman Empire, Eren Yayınları, İstanbul 2010.
3. Baytimur, Oguz Suha, Osmanlı Devleti’nde Çekirge İ-İstilaları ve Sosyo-Ekonomik Hayata Etkileri (1789- 1839), Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Cilt 8, Sayı 23, Eylül 2020,s 325-347.
4. Belon, Pierre, Pierre Belon Seyahatnemesi, Çev. Hazal Yalın, Kitap Yayınevi, İstanbul 2020.
5. Bor, Adil, Kuran’da Hayvan Hakları, Düşün Yayıncılık, İstanbul 2012.
6. Bozkurt, Ozancan. “Plague and Empire in the Early Modern Mediterranean World The Ottoman Experience (1347-1600)”, The Journal of Universial History, 5(1).
7. Busbeq, Ogier Ghiselin de, Türk Mektupları, Kanuni Döneminde Bir Elçinin Gözlemleri (1555- 1560), Çev. Derin Türkömer, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.
8. Şeyhülislâm Çatalcalı Ali Efendi, Fetava-yı Ali Efendi, Büyük Millet Meclisi Kütüphanesi, Eser No. 1937: 1006, Remiz. K-K-4-a, 10 Şubat 1937,

9. Coşkun Mehmet, H-1285-1286 (M.1868-1869)Tarihli Samsun Şer’iyye Sicil Defteri, Yükseklisans Tezi, Ondokuzmayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nisan 1991, Samsun.
10. Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA)., Head of State Archieves, Ottoman Archive (BOA.), TS.MA.a., No. 558-15, H.29.12.1200.
11. Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA)., Head of State Archieves, Ottoman Archive, BOA, TS.MA.a., No. 558-/5.
12. Erler, Mehmet Yavuz, “Kıbrıs’ta Çekirge İstilası (1845-1869)”, Kastamonu Eğitim Fakültesi Dergisi, C. X., No.1.; 2002, s.195-204.
13. Erler, Mehmet Yavuz, “Animals During Disasters”, Animals and People in the Ottoman Empire, Ed. Suraiya Faroqhi, Eren Yayınları, İstanbul 2010.
14. Erler, Mehmet Yavuz, “Osmanlı Devri Orta Karadeniz de Avcı Kuşları (1485-1830)”, Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, Vol.8, No.22., 2021, s.469-493
15. Erler, Mehmet Yavuz, Osmanlı Devleti’nde Kuraklık ve Kıtlık Olayları (1800-1880), Libra Yayınları, İstanbul 2012.
16. Erler, Mehmet Yavuz, A Study of the Inperial Decrees (Fermans) and Law Codes Kanunnames) Concerning the Sultanic Estates around İstanbul with Special Reference oto the Share Cropping System, M.A. Thesis, Manchester 1993.
17. Faroqhi, Suraiya, “Horses owned by Ottoman officials and notables”, Animals and People in the Ottoman Empire, Eren Yayınları, İstanbul 2010.
18. Faroqhi, Suraiya, “Introduction”, Animals and People in the Ottoman Empire, Eren Yayınları, İstanbul 2010.
19. Keskiner, Osman, Kadı Sicillerinde Samsun, Cilt. 1, Kültür Yayınları, Samsun 2013.
20. Koncu, Hanife. “Doves/Pigeons in Turkish Classical Poetry”, Animals and People in the Ottoman Empire, Eren Yayınları, İstanbul 2010.
21. Özgün, Cihan, “Osmanlı Devleti’nin Son Zamanlarında Bir İlletle Yüzleşmek: Devletin Resmi Tutumu Bağlamında Daü’xxl-kelb (Kuduz Hastalığı)”, Tarih İncelemeleri Dergisi, 2017, Cilt. 32, Sayı 2, ss. 491-529.
22. Parlayan, Abdullah, Sünen-i Tirmizi Tercümesi, Birr, 15, (1919), c. 2, Konya Kitapçılık, Konya 2004.
23. Pinguet, Catherine. “Istanbul’s Street dogs at the end of the Ottoman Empire: protection or extermination”, Animals and People in the Ottoman Empire, Eren Yayınları, İstanbul 2010.
24. Sofuoğlu, Mehmet, Sahih –I Buhari Tercemesi, C I, Ötükent Neşriyat 1987, s. 2190.
25. Şahin, Bilgehan, Samsun Şer’iyye Sicilleri (1878-1881), Samsun Kent Müzesi Araştırma Merkezi Yayını Samsun 2017.
26. Şaşmaz, Musa, Trade reports of The Trebizond Province on British Documents 1830-1914, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2014.
27. Veinstein, Giles, “Falconry in the Ottoman Empire of the Mid-sixteenth Century”, Animals and People in the Ottoman Empire, Eren Yayınları, İstanbul 2010.