Bolu Merkez İlçede 1 Şubat 1944 Bolu-Gerede Depremi’nin Etkileri

Öz

Türkiye, Alp-Himalaya deprem kuşağı üzerinde yer alması nedeniyle tarihsel süreç boyunca birçok yıkıcı deprem yaşamıştır. Bu depremlerden biri olan ve 1 Şubat 1944 tarihinde meydana gelen Bolu-Gerede Depremi, 7,4 büyüklüğüyle geniş bir coğrafyada hisedilmiş, özellikle Bolu merkez ilçe ve çevresinde ciddi can ve mal kayıplarına yol açmıştır. Bu çalışmanın amacı, 1944 Bolu-Gerede Depremi’nin Bolu merkez ilçe üzerindeki etkilerini idarî, sosyo-ekonomik ve mekânsal boyutlarıyla ortaya koymaktır. Araştırmada tarihsel araştırma yöntemi benimsenmiş; Cumhuriyet Arşivi belgeleri, dönemin resmî raporları, ulusal ve yerel basın haberleri ile tanıklıklardan yararlanılmıştır. Bulgular, şehir merkezinde görece sınırlı bir yapısal yıkım meydana gelmesine karşın, merkeze bağlı köylerde yapı stokunun büyük ölçüde zarar gördüğünü göstermektedir. Depremin hemen ardından ulaşım ve haberleşme imkânlarının yetersizliği, yardım ve müdahale faaliyetlerinde gecikmelere neden olmuş; barınma, gıda, sağlık ve eğitim alanlarında ciddi sorunlar yaşanmıştır. Bu süreçte, kamu hizmetlerinin devamlılığını sağlamak amacıyla ilk etapta geçici uygulamalara başvurulmuş, ilerleyen dönemde ise kalıcı yardım ve imar faaliyetleri hayata geçirilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, 1944 Bolu-Gerede Depremi’nin Bolu merkez ilçe özelindeki etkilerini ortaya koyarak Cumhuriyet dönemi afet yönetimi literatürüne katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bolu
• 1 Şubat 1944 Bolu-Gerede Depremi
• Gerede
• Deprem
• Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ)

The Effects of the 1 February 1944 Bolu-Gerede Earthquake in the Central District of Bolu

Öz

Due to its location on the Alp-Himalayan seismic belt, Türkiye has experienced numerous destructive earthquakes throughout history. One of these was the Bolu-Gerede Earthquake of 1 February 1944, which, with a magnitude of 7.4, was felt acros a wide geographical area and caused severe los of life and property, particularly in the central district of Bolu and its surroundings. The aim of this study is to examine the impacts of the 1944 Bolu-Gerede Earthquake on the central district of Bolu from administrative, socio-economic, and spatial perspectives. The study employs a historical research method based on archival documents, including Republican Archives, official reports of the period, national and local pres coverage, and eyewitnes accounts. The findings indicate that while structural damage in the urban center was relatively limited, the building stock in villages affiliated with the central district suffered extensive destruction. In the immediate aftermath of the earthquake, deficiencies in transportation and communication caused delays in relief and response efforts, leading to serious problems in housing, food supply, healthcare, and education. In order to ensure the continuity of public services, temporary measures were implemented in the initial phase, followed by the introduction of permanent relief and reconstruction practices in the subsequent period. Consequently, this study contributes to the literature on disaster management in the Republican era by revealing the specific impacts of the 1944 Bolu-Gerede Earthquake on the central district of Bolu.

Anahtar Kelimeler

• Bolu
• 1 February 1944 Bolu-Gerede Earthquake
• Gerede
• Earthquake
• North Anatolian Fault Zone (NAFZ)

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA)
2. BCA, 030.10.0.0/120.849.16.
3. BCA, 030.10.0.0/120.849.18
4. BCA, 030.10.0.0/154.86.4.5.
5. BCA, 030.10.0.0/120.850.2.
6. BCA, 030.10.0.0/104.14.12.
7. BCA, 490.01.0.0/145.576.1.
8. BCA, 030.10.0.0/120.850.4.

9. BCA, 030.10.0.0/120.850.5.
10. Abant, Akşam, Cumhuriyet, Bolu, İkdam, Son Posta, Tanin, Ulus, Vatan, Yeni Sabah
11. “1900 Sonrası Türkiye’deki Depremler, Türkiye’de Deprem Gerçeği ve TMMOB Makina Mühendisleri Odasının Önerileri Oda Raporu”, (Çevrimiçi), http://www1.mmo.org.tr/resimler/dosyaekler/8273773702779a0ek.pdf, 02.03.2022.
12. Aktimur, Hasan Tahsin, Ateş, Şerafettin, Oral, Atila, “Bolu Çevresindeki Deprem Zararlarının Azaltılmasına Yönelik Sismik Zonlama”, Türkiye Jeoloji Kurumu Bülteni, 29 (1986), s. 43-49.
13. Alp, Hayri, “Bolu Bir Enkaz Yığını Halinde”, Cumhuriyet, 4 Şubat 1944, s. 2-3.
14. Alp, Hayri, “Bolu’dan Geliyorum”, Cumhuriyet, 6 Şubat 1944, s. 1-2.
15. Alp, Hayri, “Bolu Dağlarında”, Cumhuriyet, 7 Şubat 1944, s. 1-2.
16. Alpaslan, Erhan, Yılmaz, Tugay, “Maraş Şehrinin Modernleşme Sürecinde Bir Belediye Başkanı: Hasan Sükûti Tükel (1933-1939)”, Al-Farabi International Journal of Social Sciences 10/1 (2025), s. 123-155.
17. Aslaner, Muhammed, Çolak, Filiz, "Cumhuriyet Dönemi’nde İzmir’de Yaşanan 6 Büyüklüğü ve Üzeri Depremler”, Türk Deprem Araştırma Dergisi, 5/2 (2023), s. 331-351.
18. Atabey, Eşref, Deprem, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara 2000.
19. Ayhan, Mehmet Emin, Koçyiğit, Ali, “Displacements and Kinematics of the February 1, 1944 Gerede Earthquake (North Anatolian Fault System, Turkey): Geodetic and Geological Constraints”, Turkish Journal of Earth Sciences (Turkish J. Earth Sci.), 19/3, (2010), s. 285-311.
20. Coşar, Ömer Sami, “Harap Olan Bolu”, Son Posta, 5 Şubat 1944, s. 1,6.
21. Edemen, Mesut, Bircan, Orhan, Okkay, Mahmut, Yoldaş, Hatice, Tuğrul, Remzi, Necimoğlu Güzel, Makbule, Kurt, Mehmet Şirin ve Aslan, Ahmet, “Deprem Nedir? Nasıl oluşur? Türkiye’de Oluşmuş Depremler ve Etkileri Nelerdir? Depremlere Karşı Alınabilecek Tedbirler Hususunda Öneriler” International Journal of Social and Humanities Sciences Researchs, 10/93 (2023), s. 719-734.
22. Eğilmez, Dündar, “Bolu’da İnşaat Faaliyeti”, Abant, 2/12 (1946), s. 24-27.
23. Coşkun, Nusret Safa, “Zelzele Bolu’yu Ne Hale Koydu?”, Son Posta, 6 Şubat 1944, s. 1,3.
24. Coşkun, Nusret Safa, “Felâket Sahasından İntibalar”, Son Posta, 6 Şubat 1944, s. 1,3.
25. Haçin, İlhan, “1939 Erzincan Büyük Depremi”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 30/88 (2014), s. 37- 69.
26. Ersan, Uğur, “Gerede-Bolu depremi (1 Şubat 1944)”, (Çevrimiçi), https://www.koroglu gazetesi.com/haber/gerede-bolu-depremi-01-subat-1944.html., 16.08.2025.
27. Felek, Burhan, “Zelzelenin Meydana Çıkardığı Hakikat”, Cumhuriyet, 11 Şubat 1944, s. 3.
28. Işıtman, Tarık Ziya, “Bolu Zelzelesi Üzerinde Bir Araştırma”, Abant, 1/1 (1944), s. 16-18.
29. İşçi, Coşkun, “Deprem Nedir ve Nasıl Korunuruz?” Journal of Yasar University, 3/9 (2008), s. 959-983.
30. Kolukırık, Suat, Tuna, Meyrem, “Türk Medyasında Deprem Algısı: Marmara Depremi Örneği”, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8/28 (2009), s. 286-298.
31. Konukçu, Enver, “Reis-i Cumhur Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Bolu ve Sakarya Gezileri”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 13/37 (1997), s.293- 317.
32. Narin, Resul, Cumhuriyet’le Büyüyen Sakarya (1923-1954), Değişim Yayınları, Sakarya, 2023.
33. Narin, Resul, “Cumhuriyet Döneminin Yıkıcı Depremlerinden 1967 Depremi ve Adapazarı’na Etkileri”. Vakanüvis, 9/Özel Sayı: Dr. Selma Pehlivan’a Armağan (2024), s. 2185-2225.
34. Öğretim, Anıl, “1951 Kurşunlu Depremi Yüzey Kırığı Özellikleri”, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir 2013.
35. Özçelik, Fatih, “1944 Bolu-Gerede Depremi ve Sonuçları”, Akademik İncelemeler Dergisi (Journal of Academic Inquiries), 2/12 (2017), s. 91-113.
36. Özçelik, Fatih, Sosyal ve Kültürel Hayatta Bolu Halkevi 1932-1951, İdeal Kültür Yayınları, İstanbul 2018.
37. Sür, Özdoğan, “Türkiye’nin Deprem Bölgeleri”. Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 9/2 (1993), s. 53-68.
38. Taşman, Cevad Eyüp, "Gerede-Bolu Depremi", Maden Tetkik ve Arama Bülteni, 31/8 (1944), s. 134-139.
39. Uçar, Bedri, “Bolu’dan Seyahat İntibaları I”, Abant, 1/1 (1944), s. 28-30.
40. Uçar, Bedri, “Bolu’dan Seyahat İntibaları II”, Abant, 1/2 (1944), s. 30-33.
41. Yener, Melih “Zelzele Sahasından Röportaj. Her Yardımı Kızılay’dan Bekliyoruz”, Vatan, 9 Şubat 1944, s. 3.