ABD’de Ermeni Propaganda Faaliyetlerinin Basına Yansıması ve Osmanlı Devleti’nin Aldığı Önlemler: Karşılaştırmalı Bir Analiz (1914-1917)

Öz

Ulaşılabilen alan yazın incelendiğinde, ABD’deki Ermeni faaliyetlerinin farklı dönemler bağlamında ele alındığı görülmekle birlikte, 1914-1917 yıllarını kapsayan bütüncül bir çalışmanın bulunmaması, bu zaman aralığında araştırma yapılmasını önemli kılmaktadır. Bu yılların tercih edilmesinde üç sebep bulunmaktadır: 1914’ te Osmanlı Devleti’nin, 1917’de ABD’nin Birinci Dünya Savaşı’na dâhil olması; Ermenilere yönelik Sevk ve İskân Kararı’nın bu süreçte uygulanması ve bu yıllarda ABD’de Ermeni diasporası tarafından Osmanlı Devleti aleyhine yürütülen propaganda faaliyetlerinde belirgin bir artış yaşanması. Bu çalışma, Ermenilerin 1914-1917 yıllarında ABD’deki faaliyetlerini ve Osmanlı Devleti’ne karşı yürüttükleri propagandaların boyutunu, dönemin gazete haberleri ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, ABD’de Ermeni diasporasının örgütlenme ve faaliyet biçimlerini, propaganda sürecinin nasıl başladığını, hangi yöntem ve araçların kullanıldığını ve bu faaliyetlere karşı Osmanlı Devleti’nin ne tür önlemler geliştirdiğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu sorulara yanıt bulabilmek için 1914-1917 yılları arasında Ermenilerin ABD’de Osmanlı Devleti’ne karşı yürüttüğü propaganda faaliyetleriyle ilgili “The Times, Los Angeles Times, Chicago Daily Tribune, New York Times, The Wall Street Journal, The Washington Post” gazetelerinde yayımlanan toplam 123 haber derlenmiş ve analiz edilmiştir. Bu bulgular, dönemin Osmanlı Arşiv belgeleriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Birinci Dünya Savaşı
• ABD’deki Ermeniler
• Propaganda faaliyetleri
• Osmanlı Belgeleri
• Gazete Haberleri.

The Reflection of Armenian Propaganda Activities in the US Press and the Measures Taken by the Ottoman State: A Comparative Analysis (1914-1917)

Öz

A review of the existing literature shows that although Armenian activities in the United States have been examined in various historical contexts, the absence of a comprehensive study focusing specifically on the years 1914–1917 makes this period particularly significant. The selection of these years is based on three factors: the Ottoman Empire’s entry into the First World War in 1914, the United States’ involvement in the war in 1917, and the implementation of the Relocation and Resettlement Decision during this period. At the same time, propaganda activities carried out by the Armenian diaspora in the United States against the Ottoman Empire intensified noticeably. This study examines Armenian activities in the United States between 1914 and 1917 and analyzes the scope of anti-Ottoman propaganda through contemporary newspaper reports. It aims to reveal the organization of the Armenian diaspora, the emergence of propaganda practices, the methods employed, and the measures developed by the Ottoman Empire in response. For this purpose, 123 news articles published 1914-1917 in The Times, Los Angeles Times, Chicago Daily Tribune, New York Times, The Wall Street Journal, The Washington Post were collected and analyzed. The findings were evaluated through a comparative analysis with contemporary Ottoman archival documents.

Anahtar Kelimeler

• World War I
• Armenians in the United States
• Propaganda Activities
• Ottoman Archival Documents
• Newspaper Reports

Kaynakça

1. “America Gains Armenians Aid”, Chicago Daily Tribune, 29 Eylül 1915.
2. “U. S. Envoy Would Bring Armenians to America”, Chicago Daily Tribune, 2 Ekim 1915.
3. “America Gives Turk Warning”, Chicago Daily Tribune, 5 Ekim 1915.
4. “Wants America to Send 500.000 to Aid Armenians,” Chicago Daily Tribune, 16 Ekim 1915.
5. “Only America Saved Us” Say Armenian Refugees’, Chicago Daily Tribune, 18 Ocak 1916.
6. “H. Morgenthau Describes Need In Turk Empire”, Chicago Daily Tribune, 23 Mayıs 1916.
7. “Blessed Are the Merciful,” Chicago Daily Tribune, 29 Ekim 1917.
8. “The Religious Rambler”, Los Angeles Times, 25 Eylül 1915.

9. “The Voice of The Little Nations On The War”, Los Angeles Times, 28 Eylül 1915.
10. “Stop Armenian Massacres America’s Hint to Turkey”, Los Angeles Times, 5 Ekim 1915.
11. “Renews Killing of Armenians-Ambassador Morgenthau Says Majority of Them Have Been Massacred”, Los Angeles Times, 13 Ekim 1915.
12. “Pointed Question Directed At Turks”, Los Angeles Times, 14 Ekim 1915.
13. Turning The Tables”, Los Angeles Times, 22 Şubat 1916.
14. “The Religious Rambler”, Los Angeles Times, 15 Ekim 1916.
15. “The Religious Rambler”, Los Angeles Times, 15 Temmuz 1917.
16. “Turks Are For Peace With United States”, Los Angeles Times, 10 Ekim 1917.
17. “Wilson Asks Cash to Relieve Armenians,” Los Angeles Times, 29 Ekim 1917.
18. “Roosevelt Says America Should Make War on Bulgaria and Turkey”, Los Angeles Times, 9 Aralık 1917.
19. “Our Moral Right”, Los Angeles Times, 19 Aralık 1917.
20. “Turkish Official Denies Atrocities”, The New York Times, 15 Ekim 1915.
21. “Contantinople In War Time”, The Times, 16 Eylül 1915.
22. “Destruction Of A Race- Young Turk Policy Against Armenians”, The Times, 25 Eylül 1915.
23. “The Armenian Massacres – Massacre Areas,” The Times, 8 Ekim 1915.
24. “Armenian Massacre Renewed”, The Times, 14 Ekim 1915.
25. “Turkish Mussulman Uprising”, Wall Street Jurnal, 27 Ağustos 1914.
26. “Turkish Situation”, Wall Street Jurnal, 21 Kasım 1914.
27. “Crucified By Turks: Christians Are Also Burned Alive, Say Missionaries”, The Washington Post, 29 Nisan 1915.
28. “6.000 Armenians Slain: Massacre at Van Reported by Consul in Urumiah”, The Washington Post, 18 Mayıs 1915.
29. “Turks Hard Pressed in Armenia; Bitlis Maassacre Presages Retreat”, The Washington Post, 13 Temmuz 1915.
30. “Turks Kill Thousands: Massacre of Armenians on Increase, London Is Told”, The Washington Post, 6 Ağustos 1915.
31. “U.S. To Aid Armenians: Morgenthau Offers to Get $ 1.000.000 to Transport Them”, The Washington Post, 14 Eylül 1915.
32. “450.000 Armenians Are Slain in Massacre by Moslems,” The Washington Post, 25 Eylül 1915.
33. “Morgenthau Offers $1.000.000 to Bring All Armenians to America”, The Washington Post, 2 Ekim 1915.
34. “Armenians For America: Turkey Will Release All Who Are Coming Here to be Citizens”, The Washington Post, 3 Ekim 1915.
35. “Views Of Capital Visitors On Interesting Current Topics”, The Washington Post, 21 Ekim 1915.
36. “Morgenthau Talks On East”, The Washington Post, 15 Mayıs 1916.
37. “War Aid Memorial Sunday,” The Washington Post, 28 Mayıs 1916.
38. “Stricken Armenia Calls Loudly For Help and America Hearkens: Wants America to Protest”, The Washington Post, 28 Ocak 1917.
39. “Million Die in Armenian Massacres; Morgenthau Tells of Barbarities”, The Washington Post, 28 Mayıs 1917.
40. “Read Ambassador Morgenthau’s Story”, The Washington Post, 16 Kasım 1918.
41. “Ambassador Morgentau’s Story”, The Washington Post, 18 Kasım 1918.
42. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
43. BOA, DH. EUM. 68/33.
44. BOA, DH. EUM. 2. Şb. 12/19.
45. BOA, DH. EUM. 2. Şb. 13/19.
46. BOA, DH. EUM. 2. Şb. 67/55.
47. BOA, DH. EUM. 2. Şb. 68/64.
48. BOA, DH. EUM. 2. Şb. 68/82.
49. BOA, DH. EUM. 4. Şb. 7/36.
50. BOA, DH. EUM. 5. Şb. 30/56 A.
51. BOA, DH. EUM. 5. Şb. 44/35.
52. BOA, DH. EUM. 5. Şb. 44/55.
53. BOA, DH. EUM. SSM. 13/59.
54. BOA, DH. KMS. 17/8.
55. BOA, DH. ŞFR. 69/43.
56. BOA, HR. SYS. 2106/21.
57. BOA, HR. SYS. 2168/60.
58. BOA, HR. SYS. 2874/3.
59. BOA, HR. SYS. 2881/9.
60. BOA, HR. SYS. 2881/15.
61. BOA, HR. SYS. 2883/7.
62. BOA, HR. SYS. 2885/2
63. BOA, HR. SYS. 2885/57.
64. BOA, HR. SYS. 2886/5.
65. BOA. HR. SYS. 2886/13.
66. BOA, İ. MBH. 15/51.
67. BOA, MV. 187/78.
68. BOA, MV. 187/81.
69. BOA, MV. 194/30.
70. BOA, MV. 195/36.
71. BOA, UHM. 165/71.
72. Ahmed Rüstem Bey, Cihan Harbi ve Türk Ermeni Meselesi, Çev.: Cengiz Aydın, Bilge Kültür Sanat Yayınları, İstanbul, Mayıs 2011.
73. Beşikçi, Mehmet, “Topyekûn Savaş Kavramı ve Son Dönem Osmanlı Harp Tarihi”, Toplumsal Tarih, 198 (2010), s. 62-69.
74. Cırık, Bülent, “Birinci Dünya Savaşı’nda Balkanlarda Ermeni Seferberliği ve Ermeni Gönüllüleri,” Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13/3 (2015), s. 227-258.
75. Çabuk, Mustafa, “İngiltere’nin Birinci Dünya Savaşı’nda ABD’de Yürüttüğü Ermeni Propagandası,” Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17/1 (2019), s. 307-330.
76. Çiçek, Kemal, Ermenilerin Zorunlu Göçü (1915-1917), 2. Baskı, Ankara 2012.
77. Çiçek, Kemal, “Osmanlı Ermenilerinin Zorunlu Göç Ettirilmeleri ve Sonuçları”, Sevk ve İskânın 100. Yılında Türk-Ermeni İlişkileri, Haz.: Haluk Selvi, İstanbul 2014.
78. Doğan, Şahin, Rus Kaynaklarına Göre Doğu Anadolu’daki Ermeni Faaliyetleri (1914–1918), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş 2007.
79. Epstein, Jonathan A., “German and English Propaganda in World War I,” New York Military Affairs Symposium, New York (1 December 2000).
80. Erol, Mine, Osmanlı İmparatorluğunun Amerika Büyük Elçisi A. Rüstem Bey, Ankara 1973.
81. Fay, Sidney Bradshaw, The Origins of the World War I: Before Sarajevo: Underlying Causes of the War, New York 1930.
82. Gencer, Fatih, “I. Dünya Savaşı Yıllarında Osmanlı İmparatorluğu’nun Amerikan Vatandaşlarına Yönelik Politikası”, Tarih Araştırmaları Dergisi, 28/46 (2009), s. 249-264.
83. Halaçoğlu, Yusuf, Ermeni Tehciri ve Gerçekler (1914-1918), Ankara 2001.
84. Kantarcı, Şenol, Tarih ve Uluslararası İlişkiler Boyutuyla Ermeni Dosyası, İstanbul 2011.
85. Karacagil, Ö. Kürşad, “Amerika’da Tek kişilik Lobi: Vahan Cardashian (1883-1934)”, Gazi Akademik Bakış, 8/16 (2015), s. 95-120.
86. Kaşıyuğun, Ali, “Savaş ve Propaganda: Birinci Dünya Savaşı’nda Alman Propagandası”, History Studies, 6/57, (2014), s. 157-176.
87. Kaşıyuğun, Ali, “Birinci Dünya Savaşı’nda Ermeniler ve Ermenilere Yönelik Uygulamalar: Adıyaman Örneği”, Alınteri Sosyal Blimler Dergisi (ASOBİD), 3/1, (2019), s. 77-93.
88. Köse, İsmail, “Amerika’nın İstanbul Büyükelçisi H. Morgenthau’nun Türk Algısı”, Tarih, 56 (2013), s. 55-85.
89. Osmanlı Belgelerinde Ermeniler (1915-1920), Ankara 1995.
90. Osmanlı Belgelerinde Ermeni-Amerikan İlişkileri (1896-1919), II, TC. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayın No. 86, Ankara 2007.
91. Selvi, Haluk, Birinci Dünya Savaşı’ndan Lozan’a Ermeni Sorunu, Sakarya 2003.
92. Selvi, Haluk, “Terör Eylemlerine Tarihsel Bir Yaklaşım: Osmanlı Devleti’nde Ermeni Terör Eylemleri ve Yurtdışı Bağlantıları”, Uluslararası Güvenlik ve Terörizm Dergisi, 2/1 (2011), s. 39–56.
93. Selvi, Haluk, “ABD Büyükelçisi Henry Morgenthau Öyküsü ve Gerçekler”, T.C. Marmara Üniversitesi Türkler ve Ermeniler Tarih Boyunca Türk- Ermeni İlişkileri, http://turksandarmenians.marmara.edu.tr/tr/abdbuyukelcisihenrymorgenthauoykusu-ve-gercekler/ , Erişim Tarihi: 20 Aralık 2019.
94. Şahin, Enis, “Bir Ermeni Propaganda Klasiği: ‘Mavi Kitap (Blue Book)’,” T.C. Marmara Üniversitesi Türkler ve Ermeniler Tarih Boyunca Türk-Ermeni İlişkileri, http://turksandarmenians.marmara.edu.tr/tr/bir-ermeni-propaganda-klasigi-mavi-kitap-blue-book/, Erişim Tarihi: 20 Aralık 2019.
95. Toynbee, Arnold J., Hatıralar: Tanıdıklarım, Çev.: Deniz Öktem, İstanbul 2005.
96. Uras, Esat, Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, İstanbul 1987.
97. Yavuz, Fikrettin, “Sıradışı Bir Amerikalının Ermeni Olaylarına Bakışı: Francis Hopkinson Smith.” Vakanüvis, 3 (2018), s. 468–489.
98. Yavuz, Fikrettin- Zeynep İskefiyeli, “İstanbul Ermeni Patrikhanesi’nin Berlin Kongresi’ne Gönderdiği Heyetin Avrupa’daki Faaliyetleri”, Belleten, 84/299 (2020), s. 357–398.
99. Yıldırım, Bülent Bulgaristan’daki Ermeni Komitelerinin Osmanlı Devleti Aleyhine Faaliyetleri (1890–1918), Ankara 2014.
100. Yılmaz, Meral, 1915- 1923 Yıllarında New York Times Gazetesi’ne Göre Türk Ermeni İlişkileri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2010.