A Critical Approach to Mehmet Genç's Findings on the Ottoman Economic Order

Öz

Mehmet Genç's theoretical analysis of the Ottoman economic system has now taken on a classical character, and is accepted as a final, almost completely untouchable, unfalsifiable dogma. The ideological, emotional and traditionalist world view, which we see so much in our intellectual life, has almost removed Mehmet Genç from being a product of the world of science and academia, thus making critical perspectives almost impossible has made him the leading actor in the efforts to idealize the Ottoman worldview. However, as with every idea that has become the common acceptance of the society, there are many aspects of Mehmet Genç's understanding of history and economics that need to be criticized. If they are not subjected to criticism to the extent they deserve, it will be inevitable that they will block the way for the needed studies on Ottoman economic life and even lead to the impoverishment of our economic historiography. The first focus of our criticism will be the inaccuracies we see in the dogmatization of Mehmet Genç and the damages this understanding will cause. In the second stage of our paper, we aim to critically analyze the principles of "provisionism", "fiscalism" and "traditionalism" that Mehmet Genç presents as the basic principles of the Ottoman economic view. In our analysis, the theoretical frameworks brought by Mehmet Genç will be discussed and our own thoughts on them will be included. It will be emphasised how the principles that Mehmet Genç deals with as the original principles of the Ottoman Classical System have a place in the world system, especially in the economic history of Europe, and it will be pointed out that these principles constitute the basic economic worldview of Europe in the Medieval period before Mercantilism. Another point that we intend to include in the focus of the criticism is that Mehmet Genç does not only put forward the principles he has identified as a determination, but also makes it felt that he is ideologically committed to them in every situation.

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Genç
• Ottoman
• Economy
• Provisionism
• Fiscalism
• Traditionalism
• Europe
• Mercantilism

Mehmet Genç’in Osmanlı İktisadi Düzeni İle İlgili Tespitlerine Eleştirel Bir Yaklaşım

Öz

Mehmet Genç’in Osmanlı iktisadî sistemi hakkında kuramsal düzeyde geliştirdiği analiz artık klasik bir nitelik almış, neredeyse tümüyle dokunulmaz, yanlışlanamaz, nihai bir dogma gibi kabul edilir olmuştur. Düşünce hayatımızda fazlasıyla etkisini gördüğümüz ideolojik, duygusal ve gelenekçi dünya görüşü Mehmet Genç’i adeta ilim ve akademi dünyasının bir ürünü olmaktan çıkarmış, onu Osmanlı dünya görüşünün idealize edilmesi çabalarında baş aktör haline getirmiş, dolayısıyla eleştirel bakış açılarını neredeyse imkânsızlaştırmıştır. Oysa toplumun ortak kabulü haline gelmiş her düşüncede olduğu gibi, Mehmet Genç’in tarih ve iktisat anlayışında da eleştirilmesi gereken pek çok yön bulunmaktadır. Bunlar hak ettiği ölçüde eleştiriye maruz kılınmazlarsa, Osmanlı iktisadî hayatı ile ilgili ihtiyaç duyulan çalışmaların önünü tıkamaları, hatta iktisat tarihçiliğimizin fakirleşmesine yol açmaları kaçınılmaz olacaktır. Eleştirimizin birinci odağı, Mehmet Genç’in dogma haline getirilmesinde gördüğümüz yanlışlıklar, bu anlayışın vereceği zararlar olacaktır. Çalışmamızın ikinci aşamasında Mehmet Genç’in Osmanlı iktisadî görüşünün temel ilkeleri olarak taktim ettiği “provizyonizm”, “fiskalizm” ve “gelenekçilik” ilkelerine eleştirel bir analiz yapılması hedeflenmektedir. Analizimizde Mehmet Genç’in getirdiği kuramsal çerçeveler ele alınacak ve bunlarla ilgili kendi düşüncelerimize yer verilecektir. Mehmet Genç’in özellikle Osmanlı Klasik Sistemi’ne ait özgün prensipler olarak ele aldığı ilkelerin dünya sistemi içinde, özellikle Avrupa iktisadî tarihinde nasıl bir yer tuttuğu üzerinde durulacak; bu ilkelerin Merkantilizm öncesinde, Ortaçağ döneminde Avrupa’nın da temel iktisadî dünya görüşünü teşkil ettiği hususuna dikkat çekilecektir. Eleştirinin odağında yer vermeyi düşündüğümüz diğer bir husus, Mehmet Genç’in belirlediği ilkeleri yalnız bir tespit olarak öne sürmemesi, ayrıca bunlara ideolojik anlamda da bağlı olduğunu her vaziyette hissettirmesidir.

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Genç
• Osmanlı
• İktisat
• İaşecilik
• Fiskalizm
• Gelenekçilik
• Avrupa
• Merkantilizm

Kaynakça

1. Akdağ, Mustafa, “Osmanlı Tarihinde Ayanlık Düzeni Devri 1730-1839”, DTCF Tarih Araştımaları Dergsi, C.8 – 12, S. 14 - 23, (1974), s. 51-61.
2. Bentley, Jerry H., “Early Modern Europe and the Early Mordern World”, Between the Middle Ages and Modernity, Ed. Charles H. Parker, Jerry H. Bentley, New York -Toronto 2007, s. 13 – 30.
3. Braudel, Fernand, “Histoire et Sciences sociales : La longue durée”, In: Annales. Économies, Sociétés, Civilisations.13e année, N. 4 (1958). s. 725-753.
4. Cezar, Yavuz, Osmanlı Maliyesinde Bunalım ve Değişim Dönemi (XVIII.yydan Tanzimat’a Mali Tarih), Alan Yayıncılık 1986.
5. Gelibolulu Mustafa Ali, Künhül Ahbar, Haz. Suat Donuk, Ed., Derya Örs, Rükun, 4, Cilt,5, T.C. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul 2024.
6. Genç, Mehmet, Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi, İstanbul 2012.
7. Genç, Mehmet, “18. Yüzyıla Ait Osmanlı Mali Verilerinin İktisadi Faaliyetin Göstergesi Olarak Kullanılabilirliği Üzerinde Bir Çalışma” , Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi, İstanbul 2012, s. 143-184.
8. Genç, Mehmet, “Osmanlı Maliyesinde Malikâne Sistemi", Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi, Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi, İstanbul 2012, s.95 – 114.

9. Günbattı, Cahit, “Eski Babil devrinde timar ve devlet arazisinin tahsisi hakkında bazı görüşler”, Belleten, C. LV, S. 212 (Nisan 1991), s.1-12.
10. Hibbert, A.B., The Cambridge Economic History of Europe, III, İkinci Baskı, M. M. Postan, E.E. Rich, Edward Miller, Cambridge University 2008.
11. Kane, Edgar Kiser-Danielle, “Özelleştirmenin Tehlikeleri: Principalis’lerin Özellikleri Roma Cumhuriyeti ve İmparatorluğu’ndaki İltizam Sistemini Nasıl Etkiledi”, Çev. Ayşe Sina, TAD, C. 34/ S. 58, 2015, s.715-738.
12. Koçi Bey Risalesi, Haz. Zuhuri Danışman, Milli Eğitim Basımevi, Ankara 1972.
13. Koçi Bey, Koçi Bey Risalesi, Matbaa-ı Ebu’z-ziya, Kostantiniye 1303.
14. Orhonlu, Cengiz, “Osmanlı Teşkilâtına Aid Küçük Bir Risale. "Risâle-i Tercüme", TTK Belgeler, C. IV, S. 7-8, s. 39-49.
15. Öztürk, Yücel, “Sokullu İktidarının İnşa ve İkinci Selim’in Pasifize Edilme Aracı Olarak Sigetvar Seferi”, Sultan II. Selim Dönemi ve Bursa, ed. Fırat Yaşa, Bursa 2020, s. 43-67.
16. Pirenne, Henri, Economic and Social History of Medieval Europe, New York 1937.
17. Wiesehöfer, Josef, Ancient Persia from 550 BC to 650 AD, Terc. Azizeh Azodi, London-New York 2001.