An Archaeological And Philologıcal Assessment Of Two Ritual Vessels From The Amasya Museum

Öz

Two ritual vessels, dating from the Old Hittite Period and found at the Hatun Pınarı site in the village of Musa, Amasya Province, have been on display at the Amasya Museum since 1992. The first of these artefacts is a three-compartment ritual vessel with a ring-shaped handle and compartments of varying sizes. The presence of holes between the compartments, which facilitate mixing, indicates the manner of its use in rituals. This vessel, which has three compartments of different sizes, features a figure of a bull with short horns in its central section. At the apex of the handle is a conical cap figure with a grain-like relief. It is understood that the reciprocal placement of the bull and cap figures on the vessel reflects a ritual scene. The second artefact from the same context is a bull’s head, half of which is broken. On the forehead and nose of the bull’s head, there are circles connected by two horizontal bands. This motif, carved into the centre of the bull’s forehead, consists of small interlocking circles forming a triangular animal forehead ornament. These two ritual vessels, acquired by purchase and brought to the Amasya Museum, are likely associated with Hittite rituals. In this study, the two ritual vessels on display at the Amasya Museum will be examined in detail and documented for the literature.

Anahtar Kelimeler

• Amasya Museum
• Ritual object
• Old Hittite Period
• Bull's Head
• three-part object.

Amasya Müzesi’nden İki Ritüel Kabın Arkeolojik Ve Filolojik Değerlendirilmesi

Öz

Amasya İli, Musa köyü Hatun pınarı mevkiinde bulunan, Eski Hitit Dönemine tarihlendirilen iki ritüel kap 1992 yılından itibaren, Amasya müzesinde sergilenmektedir. Bu eserlerden birincisi, halka şeklinde bir kulpa sahip, farklı boyutta bölmeleri olan üç hazneli ritüel kaptır. Bu kabın hazneleri arasında karışımı kolaylaştıran deliklerin varlığı ritüelde kullanım şeklini göstermektedir. Üç farklı boyutta hazneye sahip bu kabın orta kısmında kısa boynuzlu boğa figürü mevcuttur. Kulpun tepe noktasında taneli kabartmalı konik şeklinde başlık figürü bulunmaktadır. Kabın üzerinde bulunan boğa ve başlık figürlerinin karşılıklı yerleştirilmeleri ritüel sahnesini yansıttığı anlaşılmaktadır. Aynı konteksten ele geçen ikinci eser ise yarısı kırılmış boğa başıdır. Boğa başının alın ve burun kısmında iki yatay bantla birbirine bağlanan daireler bulunmaktadır. Bu motif, boğanın alının ortasına kazınarak bezenmiş, küçük daireler birbirine geçirilerek üçgen hayvan alınlığı oluşturmuştur. Satın alma yoluyla Amasya müzesine getirilen bu iki ritüel kap, Hitit ritüelleriyle ilişkili olmalıdır. Bu çalışmada, Amasya Müzesinde sergilenen iki ritüel kap detaylı incelecek ve literatüre kazandırılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Amasya Müzesi
• Ritüel Kabı
• Eski Hitit Dönemi
• Boğa Başı
• üç bölmeli kap.

Kaynakça

1. Akurgal, Ekrem, Hatti ve Hitit Uygarlıkları, İzmir 1995.
2. Alp, Sedat, “Libasyon Kapları ‘Gaga Ağızlı Desti’ ile ‘Kol Biçimli Alet’ ve Hitit Metinlerindeki Karşılıkları”, Belleten, 31 (1967), s. 513-549.
3. Boehmer, Rainer and Hans Gustav Güterbock, Glyptik aus dem Stadtgebiet von Boğazköy. Grabungskampagnen 1931-1939, 1952-1978, Berlin 1987.
4. Bossert, Helmuth T., Altanatolien: Kunst und Handwerk in Kleinasien von den Anfangen bis zum völligen Aufgehen in der griechischen Kultur, Berlin 1942.
5. Collins, B. Jean, A History of the Animal World in the Ancient Near East, Leiden 2002.
6. Coşkun, Yaşar, “Boğazköy Metinlerinde Geçen Başlıca Libasyon Kapları”, Ankara Üniversitesi DTCF Dergisi, 27/3-4, (1969), s. 1-61.
7. Coşkun, Yaşar, Boğazköy Metinlerinde Geçen Bazı Seçme Kap İsimleri, Ankara 1979.
8. Coşkun, Yaşar, “Hitit Kap İsimleri”, Anadolu Medeniyetleri Müzesi Yıllığı, 1992, s. 29-34.

9. Coşkun, Yaşar, “Libasyonla İlgili ‘šipant-’ ve ‘eku-’ Terimleri Üzerine Bir İnceleme”, VII. Türk Tarih Kongresi Bildirileri, 1972, s. 89-97.
10. Darga, Muhibbe, Hitit Sanatı, İstanbul 1992.
11. Emre, Kutlu ve Aykut Çınaroğlu, “A Group of Metal Hittite Vessels from Kınık-Kastamonu”, Machteld J. Mellink, Edith Porada ve Tahsin Özgüç (eds.), Aspects of Art and Iconography: Anatolia and Its Neighbors: Studies in Honor of Nimet Özgüç, Ankara 1993, s. 675-713.
12. Friedrich, Johannes, Die hethitischen Gesetze. Transkription, Übersetzung, sprachliche Erläuterungen und vollständiges Wörterverzeichnis, Leiden 1959.
13. Friedrich, Johannes, Hethitisches Elementarbuch 2. Lesestücke in Transkription mit Erläuterungen und Wörterverzeichnissen, Heidelberg 1946.
14. Goetze, Albert ve Edgar H. Sturtevant, The Hittite Ritual of Tunnawi, New Haven 1938.
15. Güçerdem, Banu, Hitit Ritüelleri Üzerine, Ankara Üniversitesi Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2007.
16. Güneri, Semih, “Kayseri’de Hitit İmparatorluk Çağına Ait Yeni Arkeolojik Keşifler”, VII. Uluslararası Hititoloji Kongresi Bildirileri, 2010, s. 347-388.
17. Herbordt, Suzanne, “The Bulls on the Seals of Muwatalli II”, Itamar Singer (ed.), ipamati kistamati pari tumatimis: Luwian and Hittite Studies Presented to J. David Hawkins on the Occasion of His 70th Birthday, 2010, s. 123-130.
18. Hoffner, Harry A., “Hittite Canonical Compositions: Crossing of the Taurus”, The Context of Scripture, 1 (1997), s. 184-185.
19. Imparati, Fiorella, Hitit Yasaları, Ankara 1992.
20. Murat, Leyla, “Hititlerde Su Kültü”, Tarih Araştırmaları Dergisi, 2012, 31/51 s. 121-158.
21. Otten, Heinrich, Ein hethitisches Festritual, Wiesbaden 1971.
22. Özgüç, Tahsin, İnandıktepe, Ankara 1988.
23. Riemschneider, Kaspar K., “Die hethitischen Landschenkungsurkunden”, MIO, 6 (1958), s. 321-381.
24. Savaş, Özkan Savaş, “Hititlerde Fırtına Tanrısı ve Boğa Kültü”, Anadolu Arkeolojisi Dergisi, 5 (2002), s. 97-170.
25. Schachner, Andreas, “Boğazköy-Hattuşa 2008 Yılı Çalışmaları”, 31. Kazı Sonuçları Toplantıları, 2010, s. 285-315.
26. Schachner, Andreas, “Teşup’un Boğaları: Hattuşa ve Yakın Çevresinden İki Yeni Boğa Tasviri”, IX Uluslararası Hititoloji Kongresi Bildirileri, 2019, s. 835-849.
27. Sipahi, İ. Tunç, “Hitit Çağında Eskiyapar”, 3. Çorum Kazı ve Araştırmaları Sempozyumu, 2013, s. 61-74.
28. Sommer, Ferdinand and Hans Ehelolf, Das hethitische Ritual des Pāpanikri von Komana. (KBo V 1 = Bo 2001). Texte, Übersetzungsversuch, Erläuterungen, Leipzig 1924.
29. Soysal, Oğuz, “Puḫanu Kroniği”, Hethitica, 7 (1987), s. 173-253.
30. Taş, İlknur, “Hititlerde Ölçü Birimleri”, Hitit Üniversitesi SBED, 1/1 (2008), s. 73-90.
31. Ünal, Ahmet, Hititçe Çok Dilli El Sözlüğü, Hamburg 2007.
32. Ünal, Ahmet, Hititçe Türkçe, Türkçe Hititçe Büyük Sözlük. Hattice, Hurrice, Hiyeroglif Luvicesi, Çivi Yazısı Luvicesi ve Palaca Sözlük Listeleriyle Birlikte, Ankara 2016.
33. von der Osten, Hans H., The Alishar Hüyük. Seasons of 1930-32, Part 2, Chicago 1937.
34. Yıldırım, Tayfun, “Eski Hitit Çağı’na Ait Bir Kült Vazosu”, Anadolu Medeniyetleri Müzesi Yıllığı, 2006, s. 339-370.
35. Yıldırım, Tayfun, “Hüseyindede Tepesinde Bulunan Yeni Bir Kült Vazosu”, V. Uluslararası Hititoloji Kongresi Bildirileri, 2008, s. 837-852.
36. Yiğit, Turgut, Ali Özcan ve Kurtuluş Kıymet, Hitit İmparatorluk Dönemi Kaya Anıtları, Ankara 2016.