The Crow in Turkish Folklore: A Study in the Context of Mythology, Ritual and Folk Beliefs

Öz

In folk tales, fables, legends, proverbs, and idioms, animals appear not only as biological entities but also as symbolic reflections of folk culture. One animal figure frequently encountered in Turkish folklore and carrying significant symbolic meaning is the crow. While the crow is generally known among the people as a bird associated with misfortune, death, evil, and darkness, it also possesses a deep range of meanings in folkloric narratives. Therefore, the crow has been given different meanings throughout history in Turkish folk culture, and various interpretations have been made in different geographical regions. In particular, in addition to appearing as a negative figure, the crow also has positive aspects in some cultural contexts, such as wisdom, messengers, or foresight. These rich images of the crow in Turkish culture have also diversified and evolved in different Turkic tribes and local cultures. The influence of the crow on the mythological teachings, Shamanistic beliefs, and post-Islamic folk culture of different Turkic peoples has ensured its appearance as a multifaceted figure. In Turkish culture, the crow, more than just an animal, carries symbolic, mythological, and social meanings. However, comprehensive academic studies on the symbolism and meanings of the crow in folkloric contexts are limited. This deficiency forms the basis of this study. The study examines the transformation of the crow image in the pre- and post-Islamic periods across the geography stretching from Central Asia to Anatolia. Areas of study include folk narratives, folk beliefs, and daily life practices. Furthermore, the study will focus on crow representations in different regions, the cultural and symbolic meanings underlying these representations, their impact on society, and the place of the crow figure in Turkish mythology. By examining how the crow is used not only as an individual symbol but also as a cultural element reflecting societal values, the study also focuses on the impact and importance of this bird on society.

Anahtar Kelimeler

• Turkish folklore
• crow
• animal symbolism
• folk beliefs
• rituals

Türk Folklorunda Karga: Mitoloji, Ritüel ve Halk İnanışları Bağlamında Bir İnceleme

Öz

Hayvanlar, halk hikâyelerinde, masallarda, efsanelerde, atasözlerinde ve deyimlerde yalnızca biyolojik varlıklar olarak değil aynı zamanda halk kültürünün sembolik birer yansıması olarak karşımıza çıkmaktadır. Türk folklorunda sıkça rastlanan ve önemli bir sembolik anlam taşıyan hayvan figürlerinden biri de kargadır. Karga genellikle uğursuzluk, ölüm, kötülük ve karanlıkla ilişkilendirilen bir kuş türü olarak görülür. Özellikle karganın olumsuz bir figür olarak düşünülmesinin yanı sıra bazı bağlamlarda bilgelik, haberci ya da öngörü gibi olumlu yönleri de bulunur. Türk kültüründeki bu zengin karga imgeleri farklı Türk boyları ve yerel kültürlerde de çeşitlenmiştir. Karganın farklı Türk halklarının mitolojik öğretilerine, Şamanist inançlara ve İslam sonrası halk kültürüne etkileri onun yaygın ve önemli bir figür olarak algılanmasını açıklar. Türk kültüründe sembolik, mitolojik ve sosyal anlamlar taşıyan karganın folklorik bağlamdaki sembolizmi ve anlamları üzerine yapılmış kapsamlı akademik çalışmalar sınırlı ölçüdedir. Bu eksiklik, çalışmanın gerekçesini oluşturmaktadır. Çalışma, Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan coğrafyada, İslamiyet öncesi ve sonrası dönemlerde karga imgesinin dönüşümünü ele almaktadır. İnceleme alanları arasında halk anlatıları, halk inanışları ve gündelik yaşam pratikleri bulunmaktadır. Ayrıca farklı bölgelerdeki karga temsilleri, bu temsillerin altındaki kültürel ve sembolik anlamlar, toplum üzerindeki etkiler ve karga figürünün Türk mitolojisindeki yeri üzerinde durulacaktır. Çalışmada, karganın toplumsal değerleri yansıtan bir kültürel öğe olarak nasıl kullanıldığı incelenerek bu kuşun toplum üzerindeki etkisi ve önemine de odaklanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk folkloru
• karga
• hayvan sembolizmi
• halk inanışları
• ritüel

Teşekkür

Dil ve kaynakça düzeltme amacıyla Claude kullanılmıştır.

Kaynakça

1. Aça, Mehmet, “Kuşlar Geleneksel Toplumlara Ne Söylüyor/du”, Kuş Kitabı, Haz. E. Gürsoy Naskali ve A. Şeker, Kitabevi Yay., İstanbul 2017, s. 217-231.
2. Aça, Mehmet; Yolcu, Mehmet Ali, “Folklorda Örtük ve Bozuk İşlev”, folklor/edebiyat, 23/90 (2017), s. 49-60.
3. Aça, Mustafa, Dağların Efendileri: Doğu Karadeniz Hayvancılık ve Çobanlık Kültürü, Umay Yay., Ankara 2018.
4. Aça, Mustafa, Denizin Çocukları: Giresun ve Trabzon Yöresi Balıkçılarının Meslek Folkloru, Hiper Kitap, İstanbul 2020.
5. Aksoy, Ömer Asım, Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü I Atasözleri Sözlüğü, TDK Yay., Ankara 1981.
6. Armutak, Altan, “Doğu ve Batı Mitolojilerinde Hayvan Motifi II. Sürüngenler, Balıklar, Kanatlılar ve Mitolojik Hayvanlar”, İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 30/2 (2013), s. 143-157.
7. Ayaz, Nermin, “Şaman Kültürü: Anadolu’ya Yansıyan İnanış ve Ritüeller”, Anadolu Halk Kültüründe İnanış ve Ritüeller Teoriden Pratiğe Köken ve Yansımalar, Haz. Özlem Güzel, Nobel Yay., Ankara 2021., s. 359-386.
8. Balaban, Tuğrul, Amasya Efsane Menkabe ve Memoratları, Amasya Valiliği, Amasya 2014.

9. Balaban, Tuğrul, “Anadolu Türk Efsanelerinde Kuşlar ve Uçmak”, Kuş Kitabı, Haz. E. Gürsoy Naskali ve A. Şeker, Kitabevi Yay., İstanbul 2017, s. 121-194.
10. Balaban, Tuğrul, “Türk Efsanelerinde Bedenin İşaretlenmesi: Kuşlarla İlgili Köken Anlatıları”, Folklor Akademi Dergisi, 9/1 (2026), s. 99-115.
11. Bekar, Beytullah, “Türklerde Kuşlarla İlgili İnanışlar”, Kuş Kitabı, Haz. E. Gürsoy Naskali ve A. Şeker, Kitabevi Yay., İstanbul 2017, s. 41-78.
12. Bogenbayev, Nurbolat; Calmirza, Aydın, “Eski Türk Dünya Görüşündeki ‘Kut’ ve ‘Karga’ Kavramları”, Millî Folklor Dergisi, 26/103 (2014), s. 69-79.
13. Bütüner, Şahin, “Ölüm ile İlgili Geçiş Dönemi İnanışlarının Mitolojik Yansımaları”, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 10/30 (2022), s. 337-353.
14. Büyükkol, Semih; Öztütüncü, Sabriye, “Türk Mitolojisindeki Karga/Kuzgun İmgesinin Çağdaş Türk Resim Sanatına Yansımaları”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 14/33 (2021), s. 131-145.
15. Meriç, Cem; Yolcu, Mehmet Ali, “Gökçeada ve Bozcaada’da Deniz Avcılığı Folkloru”, Yazıt Kültür Bilimleri Dergisi, 4/2 (2024), s. 227-259.
16. Demirkazık, İbrahim, “Divan Şiirinde Karga”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, (24) (2011), s. 131-178.
17. Doğan, Levent, “Türk Kültüründe Hayvanlar ve Hayvan İsimleri”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, (12) (2001), s. 615-659.
18. Ersoylu, Halil, Türk Kültüründe Kuşlar, Ötüken Yay., İstanbul 2015.
19. Gezgin, Deniz, Hayvan Mitosları, Sel Yay., İstanbul 2007.
20. Kalafat, Yaşar, Türk Halk İnanmalarından Hayvan Üslubu’nda Mitolojik Devridayım I, Berikan Yay., Ankara 2013.
21. Kalafat, Yaşar; Turan, Ahmet, Türk Halk İnançlarında Hayvan Üslubu’nda Mitolojik Devridayım II, Berikan Yay., Ankara 2015.
22. Karatosun, Musa Osman, “Kehanet Türleri ve Kadim Kültürlerdeki Uygulamaları”, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 16/2 (2016), s. 277-308.
23. Kavak, Fadime, “Klasik Arap Edebiyatı Kaynaklarında Karga Motifi”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 22/1 (2013), s. 117-142.
24. Küçükaslan, Özgül; Uçar, Mustafa, “Diyarbakır Folklorunda Hayvanlarla İlgili İnanışlar Üzerine Bir Araştırma”, Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 9/2 (2016), s. 220-228.
25. Mollaibrahimoğlu, Çiğdem, Anadolu Halk Kültüründe Hayvanlar Etrafında Oluşan İnanç ve Pratikler, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Trabzon 2008.
26. Özatalay, Gökçe Zeynep, “Türk Atasözlerinde Kuşlar”, Kuş Kitabı, Haz. E. Gürsoy Naskali ve A. Şeker, Kitabevi Yay., İstanbul 2017, s. 293-313.
27. Öztürk, Mustafa, Kur’an-ı Kerim Meali Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri, Düşün, Ankara 2014.
28. Roux, Jean Paul, Orta Asya’da Kutsal Bitkiler ve Hayvanlar, Çev. Aykut Kazancıgil ve Lale Arslan, Kabalcı Yay., İstanbul 2005.
29. Sax, Boria, Toplumun Aynasında Karga, Kitap Yay., İstanbul 2006.
30. Sinmez, Çağrı Çağlar; Aslım, Gökhan, “İç Anadolu Bölgesindeki Hayvanlarla İlgili İnanış ve Uygulamalar Üzerine Bir Değerlendirme”, Bilig, (81) (2017), s. 205-232.
31. Söğüt, Yasemin, “Dede Korkut Kitabı Bağlamında ‘Karga-’tan ‘Karga+’Ya”, Türk Dünyası Akademik Bakış Dergisi, 1/2 (2021), s. 100-112.
32. Tanpolat, Cansu, Doğu ve Batı Kültürlerinde Başlıca Hayvan Mitleri, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2016.
33. Tek, Recep, “Safranbolu Masallarında Kuşlar,” Kuş Kitabı, haz. E. Gürsoy Naskali ve A. Şeker, Kitabevi Yay., İstanbul 2017, s.214-215.
34. Türkdoğan, Suna Tuba, Alevi İnançlarında Hayvan Mitolojisi ve Tabusu, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir 2019.
35. Ünal, Caner, “Halk Kültürü ve İnanışları Bağlamında Fal ve Kehanet Ritüelleri”, Anadolu Halk Kültüründe İnanış ve Ritüeller Teoriden Pratiğe Köken ve Yansımalar, Haz. Özlem Güzel, Nobel Yay., Ankara 2021, s. 143-164.
36. Yıldırmış, Fatma, “Atasözlerinde Halk Bilimi Unsurlarına Bağlı Hayvan Metaforunun İncelenmesi”, Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Özel Sayı 1 (2023), s. 492-510.
37. Yolcu, Mehmet Ali, “Türk Halk Kültüründe Tarımsal Ürünlerin Bolluğunu Amaçlayan Ritüeller ve Büyüsel İşlemler”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 11/23 (2018), s. 90-95.
38. Yolcu, Mehmet Ali; Aça, Mustafa, “Geleneksel Ekolojik Bilgi ve Folklor”, folklor/edebiyat, 25/100 (2019), s. 861-872.
39. KK-1: Kevser Nişanci / Yaş: 25 / Meslek: Öğretmen / Doğum Yeri: Trabzon (Görüşme Tarihi: 09.04.2026- Yüz yüze mülakat)
40. KK-2: Resul Gök / Yaş: 36 / Meslek: Öğretmen / Doğum Yeri: Samsun (Görüşme Tarihi: 02.04.2026 -Yüz yüze mülakat)
41. KK-3: Döndü Ertane / Yaş: 55 / Meslek: Emekli / Doğum Yeri- Erzincan (Görüşme Tarihi: 08.05.2026- Çevrimiçi görüşme)
42. KK-4: Gülsen Özgür / Yaş: 58 / Meslek: Ev Hanımı / Doğum Yeri: Trabzon (Görüşme Tarihi: 10.04.2026- Yüz yüze mülakat)
43. KK-5: Ahmet Hakan Nişancı / Yaş: 21 / Meslek: Öğrenci / Doğum Yeri: Trabzon (Görüşme Tarihi: 15.05.2026- Yüz yüze mülakat)
44. KK-6: Esra Ünal / Yaş: 23 / Meslek: Öğrenci / Doğum Yeri-Yaşadığı Yer: Artvin (Görüşme Tarihi: 07.04.2026- Çevrimiçi görüşme)