Osmanlı IV. Ordûy-ı Hümâyunu'nda Kafkaslı Komutan Musa Paşa

Öz

Musa Paşa, Kafkasyalı bir ailenin mensubu olup, Alkhas Kunduk’un ve Dölet Hanım’ın dört çocuğundan  birisidir. 1818’de dünyaya gelmiştir. Kardeşlerinden Hasbulat Bey, Şeyh Şamil’in hizmetine girmiş ve Müridizm hareketine önemli katkılar yapmıştır. Musa Paşa, askerliğinin bir bölümünü 1837-1865 yılları arasında Çarlık Rusyası’nda geçirmiş ve bu aşamada generalliğe kadar yükselmiştir. 1866’da Büyük Kafkas veya Çeçen-Asetin göçünü gerçekleştirerek, Osmanlı hizmetine girmiş, vefatına kadar da Osmanlı subayı olarak hizmet etmiştir. 1866’da Padişah, Musa’ya mirlivalık rütbesi tevcih ederek, “Paşa” payesini verdi. Musa Paşa, Osmanlı Ordusu’nun en önemli askerî merkezlerinden olan Erzurum’a gelmiş, hatta ağabeyi Hasbulat Bey burada vefat etmişti. 1877-78 Osmanlı-Rus harbinde Musa Paşa Erzurum’daki IV. Ordu’da görev aldı ve Ruslarla ilgili bilgi ve tecrübelerini Osmanlı hizmetindeyken beraberindekilerle paylaştı. Erzurum ve çevresindeki tabyalarda Ruslarla yapılan çarpışmalarda etkin olarak görev yaptı. Ahmet Muhtar Paşa ve Mehmet Arif’in eserlerinde, Musa Paşa’nın söz konusu faaliyetlerinden çok geniş bir şekilde bahsedilmektedir. Musa Paşa Ruslarla yapılan barış görüşmelerinde de Rusça bilgisinden de istifade edilerek önemli roller ifa etti. Kubatı Hanım ile evlenmiş, Arslan ve Bekir Sami adlı iki evladı olmuştur. Hatıraları da yayınlanmıştır. 1888-89’da Erzurum’da vefat etmiş ve aynı şehirde defnedilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kafkasya,Musa Bey Kundukhov,Ruslar,Osmanlılar,IV. Osmanlı Ordusu,Erzurum

Caucasian Commander Musa Pasha in the IVth Army of the Ottoman Empire

Öz

Musa Pasha as member of Caucasian family was one of the son of four children of Alkhas Kunduk and Dölet Hanım. He was born in 1818. One of his brother Hasbulat Bey had been in the service of Sheikh Shamil and made important contributions to Muridizm movement. Musa Pasha gave military service in the Russian Army between 1837 and 1867 and became a general. In 1866, immigrated to the Ottoman Empire during Big Caucasian and Checen-Asetin immigration and served as Ottoman soldier till his death. He became an Ottoman Pasha in 1866 by the rank of Brigadier General. Musa Pasha came to Erzurum one of the most important military bases of the Ottoman Empire and his brother Hasbulat Bey died in this city. Musa Pasha was part of Ottoman Army during 1877-1878 Ottoman-Rusian War and shared his experiences and knowledge about Russians with his comrades. He took effective roles during the fights against Russia around Erzurum bastions. In the works of Ahmet Muhtar Pasha and Mehmet Arif his activities are largely told.  He used his fluent Russian at peace negotiations. He was married to Kubatı Hanım and had two sons named Arslan and Bekis Sami. His memories were published. He was dead in 1888-89 and buried at Erzurum.

Anahtar Kelimeler

• Musa Bey Kundukhov,Caucasia,Russians,Ottomans,VIth Ottoman Army,Erzurum

Kaynakça

1. Ahmed Mithat Efendi, Zübtetü’l-Hakayık, hzl: Ö. F. Can, Ankara 2015. Baddeley, John F., Rusların Kafkasyayı İstiası ve Şeyh Şamil, çvr: S. Özden, İstanbul 1989. Basiret Gazetesi, no: 2243 17 Teşrin- evvel 1293/1877, 1. Çam, N., Erzurum Tabyaları, Ankara 1993. Edward, William, David Allen- P. Muratov, 1828-1921 Türk Kafkas Sınırındaki Harplerin Tarihi, Ankara 1966 (Caucasian Battefields: A History of the Wars on the Turco- Caucasian Borders 1828-1921, Cambridge 1953). Gavin, Catrine, The House of War, Newyork 1970. Gazi Ahmet Muhtar Paşa, Anılar: Sergüzeşt-i Hayatımın Cild-i Sanisi, hzl: Y. Demirel, İstanbul 1996. Greene, W., The Russian Army and its Campaigns in Turkey, Newyork 1879. Kaptan Mehmed Paşa Dosyası, Erzurum 2011. Kutlu, T. C., “Çerkes Musa Kundukhov Paşa (1818-1889)”, Tarih ve Toplum, sayı: 36 Aralık 1980, s. 47-48. Küçükuğurlu, M., Erzurum Tabyaları ve Kışlaları, İstanbul 2013. Les Memories du General Mouusa Pacha Kundoukhov (1837-1865), Paris 1939. Mahmud Celaleddin Paşa, Mir’at-ı Hakikat, hzl: İ. Miroğlu, İstanbul 1983. Mehmed Arif Bey, Başımıza Gelenler, hzl: E. Düzdağ, İstanbul 2009. Muhammed Tahirü’l- Karakhi, İmam Şamil’in Gazavatı, çvr: Tahirü’l-Mevlevi, hzl: T.C. Kutlu, İstanbul 1967. Osmanlı Belgelerinde Kafkas Göçleri, (Proje Yöneticisi: Prof. Dr. Uğur Ünal), İstanbul 2012. Sultan II. Abdülhamid ile Erzurum Vilayeti Arasındaki Yazışmalar (1894/1906), Hzl: M. Demirel, İstanbul 2007. Sükan, S., Osmanlı Devri, 1877-1878 Osmanlı Rus Harbi, Kafkas Cephesi Harekatı, Ankara 1985. Şükürov, Kerim K., Türkmençay-1828, Bakü 2006, s. 73-80. TBMM Albümü, Ankara 1994, s. 2. Buradaki ölüm tarihi 16 Ocak 1933’tür. Tozlu, Selahattin, Zivin Savaşından Berlin Antlaşmasına Kadar Erzurum (1877/1878), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Eğitimi ABD, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Erzurum 1991. Uçarol, R., Gazi Ahmed Muhtar Paşa: Bir Osmanlı Paşası ve Dönemi, İstanbul 1976. Ünal, M., Kurtuluş Savaşında Çerkeslerin Rolü, İstanbul 1996. von Schuluga, Rudolf, 1295/1877 Osmanlı- Rus Seferinde Haliyas-Zivin-Kars Muharebeleri, çvr: Yakub Şevki, İstanbul 1326/1910.