Vakıf Müessesesinin Hukukî Mahiyeti ve Tarihî Tekâmülü

Öz

Vakıf müessesesi, uzun asırlardanberi, bütünİslâm memleketlerinde çok büyük ehemmiyet kazanmış, İçtimaî ve İktisadî hayat üzerinde derin te’sirler yapmış dinî - hukukî bir müessesedir. Bu hukukî müessesenin İslâm medeniyeti dairesinde bu kadar büyük bir inkişaf göstermesi, İslâm memleketlerinin İçtimaî ve İktisadî hayatında bu kadar muazzam ve devamlı bir rol oynaması, hiç şüphe yok ki sadece tesadüfe veya keyfe bağlı bir hâdise gibi telâkki olunamaz. Aşağıda îzah edildiği veçhile hu inkişafı sadece «İslâm hukukundaki veraset kaidelerini değiştirmek» veya «servetini keyfî müsaderelerden kurtarmak» gibi şahsî bir menfaat kaygusuna isnad eden materiyalist telâkkiler, tek cepheli ve çok dar bir îzah tarzıdır; halbuki bu kadar geniş ve şümûllü bir vakıayı îzah için türlü mahiyette birçok âmilleri - dinî ve ahlâkî âmilleri, İktisadî ve İçtimaî âmilleri, siyasî âmilleri - hep birden göz önünde tutmak lâzımdır. Bunun tam zıddı olarak, son zamanlarda memleketimizde bâzı muharrirler tarafından ileri sürülen diğer bir fikir, yâni, vakfın İslâm dünyasındaki inkişafını «İslâm dininin diğer dinlerden daha ahlâkî ve İnsanî gayelere malik olmasına isnad etmek» fikri de hiçbir İlmî esasa dayanamaz. Daha açık bir ifade ile, vakıf müessesesinin teşekkül ve inkişafı tarihî bir sûrette anlaşılmadıkça, sadece aklî ve mantıkî istidlallerle - bâzı zamanlara ve bâzı sâhalara münhasır bir lakım münferit vâkılardan çıkacak neticeleri tamim edecek- bu türlü izahlara kalkışmak, ilmi bir hareket sayılamaz. Esasen ne eski Şark medeniyetlerinde, ne Yunan ve Roma âlemlerinde. ne de Ortaçağ Hıristiyan dünyasında, emsaline tesadüf edilemiyen ve sırf Islâm medeniyeti çevresindeki memleketlere ve kavimlere münhasır kalan bu muazzam inkişaf, tarihî kadrosu içinde tetkik edilmedikçe, onun hukukî mahiyetini lâyıkile anlamak imkânı da hasıl olamıyacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İslam hukuku
• vakıf müesseseler
• vakfiye

Vakıf Müessesesinin Hukukî Mahiyeti ve Tarihî Tekâmülü

Öz

Kaynakça

1. Köprülü, Fuad (1942). Vakıf Müessesesinin Hukukî Mahiyeti ve Tarihî Tekâmülü. Vakıflar Dergisi, 2, 1-35.