Obje Felsefesine Dair Bir Deneme: Kronos ve Kairos Arasında Topos Olarak Demlik

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 22, 91 - 104, 15.06.2025

Raziye Sayar

https://doi.org/10.54893/vanid.1622930

Öz

Bu makale, gündelik hayatın sıradan bir objesi olan demlik üzerinden, insan ve obje arasındaki ilişkinin diyalojik yapısını incelemektedir. Demlik, yalnızca bir çay demleme aracı olarak değil, zamanın niceliksel (kronos) ve niteliksel (kairos) boyutları arasında denge sağlayan bir mekân (topos) olarak ele alınmaktadır. Çayın hazırlanma süreci, hem çayın fiziksel dönüşümünü hem de insanın zihinsel ve varoluşsal dönüşümünü yansıtır. Bu bağlamda, insan ve demlik arasındaki ilişki dönüşüm süreci olarak incelenmiştir. Makale ikinci olarak demlik-insan ilişkisinin yalnızca bir nesne kullanımı olarak görülemeyeceğini, bu ilişkinin insanın sabır, düşünce üretimi ve anlam yaratma gibi kavramlarla derin bir bağ kurmasına aracılık ettiğini savunmaktadır. Demliğin materyali (örneğin porselen), çay ve zaman arasındaki dengenin sağlanmasında kritik bir rol oynar. Çayın demlenme süreci boyunca kronos, kairosu beklerken, çayın kıvamı ve lezzeti anlam bulur. Bu süreç, aynı zamanda çayın ve insanın çift yönlü dönüşümünü ifade eder. Bu dönüşümle birlikte anlamın çay demleme eyleminde Gadamer’in ifadesiyle farklı “tarihsel bilinç”lerde kendisini nasıl ifşa ettiği de konu edilmiştir. Bu bağlamda demleme formunun farklı kültürlerde nasıl anlam kazandığı da kısaca ele alınmaktadır. Japon kültüründe kutsal bir ritüel olarak görülen bu eylem, İngiltere’de tarihsel bir gelenek olarak değerlendirilir. Ancak her iki bağlamda da çay demleme, anlam dünyasını şekillendiren bir eylem olarak öne çıkar. Dolayısıyla, demlik de çayın fiziksel dönüşümüne sebep olan bir gereç olmanın ötesinde, insanın zamanla kurduğu ilişkiyi yeniden inşa eden bir metafor olarak değerlendirilmiştir. İnsan ve obje arasındaki bu diyalojik ilişki, varoluşsal bir ritüel olarak çay demleme sürecini derinlemesine anlamlandırmamıza olanak tanımaktadır. Bu bağlamda “diyaloji” kavramı makalemizde merkezi bir öneme sahiptir. Gadamer, geçmiş ve şimdiki zamanın diyalojik bir ilişkiyle birleşerek anlamın yeniden üretildiğini savunmaktadır. Biz de makalemizde bu kavrama, insan ve obje arasındaki ilişkinin karşılıklı dönüşümü bağlamında yer verdik. Bu bağlamda demlik, insan ve nesne arasındaki diyalojik ilişkinin güçlü bir simgesi olarak karşımıza çıkar. Demleme sürecindeki rolü, kronos ile kairos arasındaki etkileşimi gözler önüne sererek nesnelerin ölçülebilir ve anlamlı olan arasında nasıl aracılık ettiğini gösterir. İşlevsel amacını aşan demlik, hem insanın hem de çayın dönüşümüne olanak tanıyan bir alan yaratır. Bu inceleme, gündelik objelerin felsefi boyutlarını keşfetmeye yönelik yeni bir pencere açmakta ve sıradan pratiklerin, anlam ve dönüşümün olağanüstü alanları hâline gelebileceğini ortaya koymaktadır. Türkiye'de obje felsefesi bağlamında bir çalışmaya rastlanmaması nedeniyle, çalışmamızın bu alanda bir örnek teşkil edeceği kanaatindeyiz. Çalışmamızın başlığında ‘deneme’ ifadesine yer verilmiş olması, metnin edebî tür olarak deneme formunda kaleme alındığını değil, ele alınan konunun özgün bir yaklaşımla incelendiğini ve katkı sunmayı hedefleyen bir düşünsel teşebbüs niteliği taşıdığını ifade etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Obje Felsefesi , Güncel Felsefe , Diyaloji , Varoluşsal Dönüşüm , Mekân , Demlik , Çay

An Essay on the Philosophy of Objects: Teapot as a Topos Between Chronos and Kairos

Öz

This article examines the dialogic structure of relationship between humans and objects through everyday object of teapot. Teapot is approached not merely as a tool for brewing tea but as a topos that balances the quantitative (chronos) and qualitative (kairos) dimensions of time. The process of preparing tea reflects not only the physical transformation of tea itself but also the mental and existential transformation of individual. In this context, the relationship between humans and teapot is analyzed as a process of mutual metamorphosis. Secondly, the article argues that relationship between teapot and humans cannot be seen merely as the usage of an object. Instead, this relationship serves as a mediator for establishing a profound connection with concepts such as patience, thought production, and meaning creation. The material of teapot (e.g., porcelain) plays a critical role in balancing tea and time. During the brewing process, chronos awaits kairos, while the texture and flavor of tea find their meaning. This process also expresses the dual transformation of both tea and humans. Alongside this transformation, the article explores how meaning reveals itself in the act of tea brewing through different “historical consciousnesses,” in Gadamer's terms. In this context, the article briefly addresses how brewing forms acquire meaning in different cultures. In Japanese culture, this act is regarded as a sacred ritual, while in England, it is seen as a historical tradition. However, in both contexts, tea brewing emerges as an act that shapes the world of meaning. Therefore, the teapot is evaluated not only as a device that causes the physical transformation of tea but also as a metaphor that reconstructs the human relationship with time. This dialogic relationship between humans and objects allows us to deeply interpret tea brewing as an existential ritual. In this sense, the concept of “dialogue” holds a central place in our article. Gadamer argues that meaning is reproduced through the dialogic relationship between past and present. Similarly, this article incorporates this concept in the context of mutual transformation between humans and objects. In this context, the teapot emerges as a powerful symbol of the dialogic relationship between humans and objects. Its role in the brewing process highlights the interplay between chronos and kairos, demonstrating how objects mediate between the measurable and the meaningful. Transcending its functional purpose, the teapot creates a space that facilitates the transformation of both individual and tea. This analysis opens a new window into exploring the philosophical dimensions of everyday objects, revealing how ordinary practices can become extraordinary spaces of meaning and transformation. Due to lack of studies within the context of object philosophy in Turkey, we believe that our study will serve as an example in this field. We would also like to clarify that the reason we included the term "essay" in our title is not because the text was written in the essay genre, but rather to highlight the originality of our study.

Anahtar Kelimeler

Object Philosophy , Philosophy of Daily Life , Existential Transformation , Space , Teapot , Tea

Kaynakça

• Akyüz, Enes. “Akademisyenin Aristoteles Rehberi”. Erişim 08 Şubat 2025. https://books.google.com.tr/books?id=s9qEEAAAQBAJ&pg=PA53&dq=Aristoteles+erdemli+dost&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi__q74jr6LAxXpBtsEHeNnGW4Q6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Aristoteles%20erdemli%20dost&f=false
• Aristoteles. Fizik. çev. Saffet Babür. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2014.
• Aristoteles. Magna Moralia: Erdemler ve Kötü Huylar. çev. Y. Gurur Sev. İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 1. Basım, 2019.
• Aristoteles. Nikomakhos’a Etik Hoika Nikomaxeia. çev. Saffet Babür. Ankara: Ayraç, 1997.
• Bachelard, Gaston - Jolas, M. The Poetics of Space. Boston: Beacon Press, 1994.
• Bergson, Henri. Düşünmek ve Olmak. çev. Elif Yıldırım. İstanbul: Oda Yayınları, 1. Basım, 2019.
• Bergson, Henri. Yaratıcı Tekâmül. çev. Mustafa Şekib Tunç. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2017.
• Callender, Craig - Edney, Ralph. Zaman: Saatin Neyi Ölçtüğünü Anlamak İçin Çizgibilim. çev. Kutlukhan Kutlu. İstanbul: NTV Yayınları, 2. Basım, 2012.
• Cornford, Francis Macdonald. Plato’s Cosmology: The Timaeus of Plato. Indianapolis, Cambridge: Hackett Publishing Company, 1997.
• Demir, Zafer. “Bergson Felsefesi Işığında Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Şiirinde Zaman”. Nosyon: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi - Nosyon: International Journal of Society and Culture Studies 3, 1 (2019), 1-20.
• Einstein, Albert. İzafiyet Teorisi Özel ve Genel Görelilik. çev. Gülen Aktaş. İstanbul: Say Yayınları, 10. Basım, 2012.
• Eliade, Mircea. The Sacred & The Profane: The Nature of Religion. çev. Willard R. Trask. San Diego: Harcourt, Brace, 1959.
• Gadamer, Hans-Georg. Hakikat ve Yöntem. 2. Cilt. çev. Ismail H. Yavuzcan - Hüsamettin Arslan. İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2009.
• Gezeroğlu, Senem. Nezihe Meriç’in Öykülerinde Kronotop (Zaman - Uzam). Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilimdalı, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
• Hall, Edward Twitchell. The Dance of Life: The Other Dimension of Time. New York, NY: Anchor Books, Doubleday, 1989.
• Harman, Graham. Object-Oriented Ontology: A New Theory of Everything. London: Pelican, an imprint of Penguin Books, 2017.
• Heidegger, Martin. Varlık ve Zaman. çev. Kaan Ökten. Cağaloğlu-İstanbul: ALFA, Tümüyle yenilenmiş ve Düzeltilmiş çeviri., 2018.
• Kalafat, Yaşar vd. Özbekistan-Anadolu Karşılaştırmalı Türk Halk İnançları. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1996.
• Karaköse, Ömer Faruk. “Platon, Aristoteles ve Augustinus’ta Zaman Kavramı”. Trabzon İlahiyat Dergisi 8/1 (2021), 75-104.
• Latour, Bruno. We Have Never Been Modern. Cambridge, Mass: Harvard University Press, 1993.
• Miskeveyh, İbn. Ahlâk Eğitimi Tehzîbu’l-Ahlâk. çev. Abdulkadir Şener vd. İstanbul: Büyüyenay Yayınları, 3. Basım, 2017.
• Rynasiewicz, Robert. “Newton’s Views on Space, Time, and Motion”. ed. Edward N. Zalta. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/newton-stm/
• Tatar, Burhanettin. Felsefî Hermenötik ve Yazarın Niyeti. Ankara: Vadi Yayınları, 1. Basım, 1999.
• Tûsî, Nasîruddin. Ahlâk-ı Nâsırî. çev. Anar Gafarov - Zaur Şükürov. İstanbul: Litera Yayıncılık, 3. Basım, 2016.
• Ülker, Özlem. “Hermenötik Bizi Neden İlgilendiriyor?’ Konferansı”. Hadis Tetkikleri Dergisi 7(1) (Haziran 2009), 203-207.
• Yıldız, Çetin. “Özbekistan’da Çay İçme Geleneği ve Yayımlanmamış Bir Çayname”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 24/2 (2024), 609-625.