An Analytical Study on a Hadith Narration Concerning the Acceptance of Gifts by Administrators and Officials

Öz

The Sunnah of the Prophet Muhammad (PBUH), which serves as the second source of Islamic legislation after the Holy Qur'an, holds significant importance for us. Allah Almighty has primarily established the fundamental principles in the Qur'an, while leaving the details and applications to the Sunnah of the Prophet. Although this is generally the case, there are instances where the Prophet has clarified issues that are not explicitly addressed in the Qur'an. We firmly believe that the source of the matters explained by the Prophet independently is divine revelation. While the Qur'an does not include any provisions regarding the acceptance of gifts by state officials, which is our research subject, the hadith narrations on the subject warrant attention. The most notable narration regarding this matter is a hadith of Ibn-al Lutbiyya that appears in most of the primary hadith sources. According to this narration, the Prophet appointed Ibn-al Lutbiyya as a zakāt officer, who accepted various gifts from the taxpayers while performing his duties. Upon delivering the zakat he collected to the Prophet, this Companion claimed that the gifts were intended for him personally, to which the Prophet strongly objected. This study evaluates the nature of gifts given to civil servants in this context in light of the hadith narrated from the Prophet. Firstly, the sanad criticism of the narration will be conducted, followed by an evaluation of the narration's text, referencing the primary sources. According to the evaluated narration, the Prophet strongly opposed gifts given to civil servants, arguing that such gifts would constitute an unfair gain. He emphasized that these gifts rightfully belong to the state that grants authority to the officials. Additionally, the article introduces the concept of gifts mentioned in the aforementioned narration, as well as the related concepts of donation and charity, which are similar in nature. The study discusses the rulings on gifts given to officials and presents the opinions of hadith commentators and Islamic jurists on this matter. While they assert that it may be permissible for administrators to accept gifts under certain conditions, the feasibility of realizing these conditions in practice is also discussed. Accordingly, even if the aforementioned conditions are met, the prevailing view is that preventing civil servants from receiving gifts is the most reliable approach. In this context, the article concludes with an evaluation of the Prophet's acceptance of the gifts presented to him, highlighting his role as an administrator.

Anahtar Kelimeler

• Hadith
• Gift
• Ibn al-Lutbiyya
• Prophet Muhammad
• Public Official

Devlet Görevlilerinin Hediye Almasını Yasaklayan Hadisin Tahlili

Öz

Kur’an-ı Kerîm’den sonra İslam’ın ikinci teşri kaynağı olan Hz. Peygamber’in (s.a.v) sünneti bizler için büyük önem arz etmektedir. Zira Yüce Allah Kur’an’da çoğunlukla temel ilkeleri belirlemiş ayrıntıları ve uygulamaları Hz. Peygamber’in sünnetine bırakmıştır. Genelde böyle olmakla beraber bazen Kur’an’da hükmü belirtilmemiş bir kısım konular, Hz. Peygamber tarafından açıklanmıştır. Araştırmamızın konusu olan devlet görevlilerinin hediye kabul etmesi ile ilgili Kur’an-ı Kerim’de herhangi bir hüküm yer almazken konu ile ilgili hadisler dikkat çekmektedir. Bu meselede en dikkat çekici rivâyet ise temel hadis kaynaklarının birçoğunda yer alan İbnü’l-Lütbiyye hadisidir. Buna göre; Hz. Peygamber İbnü’l-Lütbiyye’yi zekât memuru olarak tayin etmiş, o da bu görevi esnasında mükelleflerden çeşitli hediyeler kabul etmiştir. Topladığı zekâtı Hz. Peygamber’e teslim eden bu sahâbî hediyelerin kendi şahsına verildiğini iddia etmiş, bunun üzerine Hz. Peygamber ona şiddetli bir şekilde karşı çıkmıştır. Araştırmada devlet görevlilerine verilen hediyelerin mahiyeti, Hz. Peygamber’den rivâyet edilen söz konusu hadisin ışığında değerlendirmeye tabi tutulacaktır. Öncelikle rivâyetin sened tenkidi yapılacak ardından yine rivâyetin metni temel kaynaklara müracaat edilmek suretiyle değerlendirilecektir. Değerlendirmeye alınan rivâyete göre Peygamberimiz devlet görevlilerine verilen hediyelere haksız kazanç olacağı gerekçesiyle şiddetli bir şekilde karşı çıkmış ve söz konusu hediyelerin görevlilere bu otoriteyi sağlayan devlete ait olacağına işaret etmiştir. Ayrıca makalede söz konusu rivâyette geçen hediye kavramı ve mahiyet itibariyle ona yakın olan hibe ile sadaka kavramları da tanıtılmıştır. Çalışmada görevlilere verilen hediyelerin hükmü tartışılmış ve bu konuda hadis şârihleri ile İslam hukukçularının kanaatleri aktarılmıştır. Onlar bazı şartlarla bunun caiz olabileceğini ifade ederlerken bu şartların pratikte gerçekleşme olasılığı tartışılmıştır. Buna göre söz konusu şartlar gerçekleşse dahi kamu görevlilerine hediye vermenin önüne geçmenin en garanti yol olacağı görüşü benimsenmiştir. Bu bağlamda idarecilik vasfı da bulunan Hz. Peygamber’in kendisine takdim edilen hediyeleri kabul etmesi problemi ile ilgili bir değerlendirme ile makale sonlandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Hediye
• İbnü’l-Lütbiyye
• Hz. Peygamber
• Kamu Görevlisi

Kaynakça

1. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. el-Müsned. thk. Ahmed Ma’bed Abdülkerim. 14 Cilt. Cidde: Dâru’l-Minhâc, 1432.
2. Akdemir, Hikmet. “Dinî Kaynaklarda Hediye Rüşvet Ayırımı”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/19 (Haziran 2008), 25-31.
3. Askerî, Ebû Hilâl el-. el-Furûk fi’l-luga. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1426.
4. Aynî, Ebû Muhammed Bedrüddîn Mahmud b. Ahmed el-. el-Binâye fî şerhi’l-Hidâye. 12 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1411.
5. Aynî, Ebû Muhammed Bedrüddîn Mahmud b. Ahmed el-. ’Umdetü’l-kârî şerhu Sahîhi’l-Buhârî. 25 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, ts.
6. Bardakoğlu, Ali. “Hediye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 17/151-155. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
7. Bardakoğlu, Ali. “Hibe”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 17/421-426. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
8. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn el-. es-Sünenü’l-kübrâ. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, ts.

9. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail el-Cü‘fî el-. el-Câmiu’s-sahîh. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1420.
10. Dârekutnî, Ebü’l-Hasen Ali b. Ömer b. Ahmed ed-. el-’İlelü’l-vâride fi’l-ehâdîsi’n-nebeviyye. 15 Cilt. Dammam: Dâru İbnü’l-Cevzî, 1427.
11. Dârimî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdirrahman ed-. es-Sünen. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1417.
12. Din İşleri Yüksek Kurulu. Fetvalar. İzmir: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2018.
13. Duman, Ali. “Sadaka”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 35/383-384. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
14. Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eş‘as es-Sicistânî. es-Sünen. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-‘Arabî, ts.
15. Fârisî, Ali b. Balabân el-. el-İhsân bi tertîbi Sahîhi İbn Hibbân. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1417.
16. Heysemî, Nureddin Ali b. Ebî Bekr el-. Mecma‘u’z-zevâ’id ve menbe‘u’l-fevâ’id. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-‘Arabî, 1402.
17. Hısnî, Tekîyüddin Ebû Bekr b. Muhammed ed-Dımaşkî el-. Kifâyetü’l-ahyâr fî halli Gâyeti’l-ihtisâr. Dımaşk: Dâru’l-Feyhâ - Dâru’l-Menhel, 1434.
18. İbn Hacer, Şihâbüddîn Ahmed b. Ali el-Askalânî. Fethu’l-Bârî bi şerhi Sahîhi’l-Buhârî. thk. Abdülaziz b. Abdillah Bin Bâz. 15 Cilt. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1424.
19. İbn Hacer, Şihâbüddîn Ahmed b. Ali el-Askalânî. Nüzhetü’n-nazar fî Tevdîhi Nuhbeti’l-fiker fî mustalahi ehli’l-eser. Dımaşk: Mektebetü’l-Gazâlî, 1413.
20. İbn Hacer, Şihâbüddîn Ahmed b. Ali el-Askalânî. Takrîbü’t-Tehzîb. thk. Muhammed Avvâme. Beyrut: Dâru’l-Minhâc, 1430.
21. İbnü’l-Mülakkın, Sirâcüddin Ebû Hafs Ömer b. Ali el-Ensârî eş-Şâfiî. et-Tevdîh li şerhi’l-Câmi‘i’s-sahîh. thk. Halid Rabbât - Cuma Fethi. 36 Cilt. Katar: Dâru’l-Felâh, 1429.
22. İbnü’s-Sübkî, Takiyyüddîn Ali b. Abdülkâfî. Faslü’l-mekâl fî hedâyâ’l-’ummâl. thk. Enver b. Avd el-İnzî. Küveyt: Mektebetü’l-İmâm ez-Zehebî, 1440.
23. Koca, Ferhat. “Gulûl”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 14/190-192. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
24. Köse, Saffet. “İslam Hukukuna Göre Rüşvet ve Cezası”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 11 (2008), 139-166.
25. Mizzî, Cemâlüddin Ebü’l-Haccâc Yusuf b. Abdirrahman el-. Tehzîbü’l-Kemâl fî esmâ’i’r-ricâl. thk. Ahmed Ali Abîd. 24 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1414.
26. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî. el-Câmiu’s-sahîh. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1438.
27. Nâblûsî, Abdülgani en-. Tahkîku’l-kadiyye fî’l-farki beyne’r-rüşveti ve’l-hediyye. Kahire: Mektebetü’z-Zehrâ, 1412.
28. Nevevî, Yahya b. Şeref en-. el-Minhâc şerhu Sahîhi Müslim b. el-Hüccâc. thk. Halil Me’mûn Şîhâ. 19 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1419.
29. Râgıb el-İsfahânî, Ebü’l-Kâsım Hüseyn b. Muhammed. el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân. İstanbul: Kahraman Yayınları, 1986.
30. Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleyman b. Ahmed et-. el-Mu‘cemü’l-evsat. thk. Muhammed Hasan İsmail eş-Şâfiî. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1433.
31. Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleyman b. Ahmed et-. el-Mü’cemü’l-kebîr. thk. Hamdî b. Abdülmecîd. 25 Cilt. Kahire: Mektebutü İbn Teymiye, 1433.
32. Tirmizî, Ebû İsa Muhammed b. İsa es-Sülemî et-. es-Sünen. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1438.
33. Yazıcı, Şehba. “Resulullah’ın Amillerine Verdiği Talimatlar Bağlamında İdare Ahlakı”. Harran İlahiyat Dergisi Özel sayı (Mayıs 2024), 22-38.
34. Yücel, Ahmet. “Sadûk”. Tükiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 35/431. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
35. Zehebî, Şemsüddin Muhammed b. Ahmed ez-. Siyerü a’lâmi’n-nübelâ. thk. Şuayb el-Arnavut. 25 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1414.