Tesvîf Harfleri ve Kur’ân-ı Kerîm’deki Kullanımına Dair Bir Değerlendirme

Öz

Kur’ân-ı Kerîm, Arap dilinin estetik ve semantik sınırlarını belirleyen en üstün belâgat ve fesâhat numunesi olarak kabul edilmektedir. Oradaki her bir lafız, harf ve harf seçimi, ilahî kelamın i’câz yönünü tahkim eden derin hikmetler barındırmaktadır. Bu bağlamda, Arapça gramerinde istikbal (gelecek zaman) kipini niteleyen “س” (sîn) ve “سوف” (sevfe) harflerinin kullanımı, yalnızca morfolojik bir tercih değil, aynı zamanda Kur’ân’ın anlam örgüsü ve üslup bütünlüğü açısından önemi haizdir. Dilbilgisi kuralları çerçevesinde her iki harf de fiili, gelecek zamana hasretse de aralarında semantik açıdan ince bir mahiyet farkı bulunmaktadır. Geleneksel Arap filolojisinde “sîn” harfi, “tesvîf/tenfîs" (erteleme/genişletme) işlevi görerek fiilin yakın gelecekte tahakkuk edeceğine dair bir kesinlik, sürat ve yakınlık vurgusu taşımaktadır. Bu harf, genellikle gerçekleşmesi an meselesi olan veya muhatabın zihninde canlı tutulması gereken vaad ve vaidlerde karşımıza çıkar. Buna mukabil “sevfe” harfi, "tesvîf/tenfîs" (erteleme/geciktirme) manası ihtiva ederek daha uzak bir zaman dilimine, zamansal bir boşluğa (terâhî) veya bir sürecin nihayetine işaret etmektedir. Kur’ânî üslupta bu iki harfin bilinçli tefriki, rastgele bir dilsel varyasyon olmaktan öte; ilgili âyetlerin bağlamındaki mesajın ontolojik ağırlığını, tehdit veya müjde barındıran haberin ciddiyetini ve muhatabın kalbinde uyandırılmak istenen sakındırma veya umut duygusunu şekillendiren temel bir âmildir. Klasik Arap şiirinden ve cahiliye dönemi hitabetinden getirilen örnekler, bu harflerin dildeki kadim ve örfi kullanımlarını teyit ederken; Kur’ân’daki kullanımlar, vahyin bu sınırlı dilsel araçları nasıl evrensel birer uyarı ve irşat vasıtasına dönüştürdüğünü gözler önüne sermektedir. Bu çalışma, söz konusu harflerin gramatik tanımlarından hareketle, seçilen örnek âyetler üzerinden Kur’ân’ın zamansal kurgusunu, üslup muktezasını ve belâgat inceliklerini pratik bir düzlemde temellendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili
• Kur’ân-ı Kerîm
• Nahiv
• Belâgat
• Siyâk
• Harf
• Tesvîf

An Evaluation of the Letters of Teswîf and Their Usage in theQur’ān

Öz

The Holy Qur’ān is regarded as the ultimate paradigm of eloquence (balāg̲h̲a) and linguistic purity (faṣāḥa), defining the aesthetic and semantic boundaries of the Arabic language. Every word, letter, and phonetic choice within it carries profound wisdom that fortifies the miraculous nature (Iʿjāz) of the divine discourse. In this context, the use of the particles “س” (sin) and “سوف” (sawfa), which denote the future tense in Arabic grammar, is not merely a morphological preference but a significant element in terms of the Qur’ān’s semantic fabric and stylistic integrity. Although both particles restrict the verb to the future tense within grammatical rules, there exists a subtle semantic distinction between them. In classical Arabic philology, the letter “sin” functions as “taswif/tanfis” (extension), signifying a certainty, immediacy, and proximity regarding the realization of the action in the near future. This particle generally appears in promises (wa’d) and warnings (wa’id) that are imminent or intended to remain vivid in the addressee’s mind. Conversely, the particle “sawfa” implies “taswif” in the sense of postponement, indicating a more distant timeframe, a temporal gap (tarahi), or the conclusion of a process. the Qur’ānic style, the conscious differentiation between these two particles is far from being a random linguistic variation; rather, it is a fundamental factor that shapes the ontological weight of the message within the context of the relevant ât, the gravity of the news—whether it bears a threat or a glad tiding—and the sense of caution or hope intended to be evoked in the heart of the addressee. While examples from classical Arabic poetry and pre-Islamic oratory confirm the ancient and customary uses of these letters in the language, their usage in the Qur’ān reveals how revelation transforms these limited linguistic tools into universal means of warning and guidance. Moving from the grammatical definitions of these particles, this study aims to ground the temporal construction, stylistic requirements, and rhetorical subtleties of the Qur’ān on a practical level through selected sample ât.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Language
• The Qur’ān
• Naḥw
• Rhetoric
• Siyāḳ
• Letter
• Tesvīf

Kaynakça

1. Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 12. Basım, 2011.
2. Bağdâdî, Abdülkādir b. Ömer b. Bâyezîd el-. Şerḥu ebyâti Muġni’l-lebîb. thk. Abdülazîz Rebâh - Ahmed Yûsuf Dekkâk. Dımaşḳ: Menşûrâtu’l-Me’mûn li’t-Turâs, 1. Basım, 1973.
3. Cevziyye, Ebû Abdillah Muhammed b. Ebî Bekr İbn Kayyım el-. Bedâiʿu’l-fevâid. thk. Alî b. Muhammed el-İmrân. Cidde: Dâru Âlemi’l-Fevâid, ts.
4. Cürcânî, Ebû Bekr Abdülkāhir b. Abdirrahmân b. Muhammed el-. el-ʿAvâmilü’l-miʾe. İstanbul: Şefkat Yayıncılık, 3. Basım, 2020.
5. Demâmînî, Muhammed b. Ebî Bekr ed-. Şerḥu’d-Demâmînî ʿalâ muġni’l-lebîb. thk. Ahmed Azv İnâye. 3 Cilt. Beyrût: Müessesetu’t-Târîḫi’l-ʿArabî, 2007.
6. Enbârî, Ebü’l-Berekât Kemâlüddîn Abdurrahmân b. Muhammed b. ‘Ubeydillâh el-. el-İnṣâf fî mesâili’l-ḫilâf beyne’n-naḥviyyîn: el-Baṣriyyîn ve’l-Kûfiyyîn. thk. Muḥammed Muḥyiddin ‘Abdulhamid. 2 Cilt. Mıṣır: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1961.
7. Esterâbâdî, Necmü’l-eimme Raḍıyyüddîn Muḥammed b. el-Ḥasen el-. Şerḥu’r-Raḍî lî kâfiyeti İbn Ḥâcib. thk. Ḥasan b. Muḥammed b. İbrâhîm el-Ḥıfẓî. Riyâḍ: Câmi‘atu’l-İmâm Muḥammed b. Su‘ûd el-İslâmiyye, 1. Basım, 1414.
8. Ferâhîdî, Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed el-. Kitâbu’l-‘ayn. thk. Mehdî el-Mahzûmî - İbrâhîm es-Sâmerrâî. Bağdât, 2. Basım, 1979.

9. Ferrâ’, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Ziyâd b. Abdillâh el-Absî el-. Meʿâni’l-Ḳurʾân. thk. Ahmed Yûsuf en-Necâtî. Mıṣır: Dâru’l-Mıṣriyye li’t-Te’lîf ve’t-Terceme, 1. Basım, 1431.
10. Hasan, Abbâs. en-Naḥvu’l-vâfî. 4 Cilt. Mısır: Dâru’l-Me‘ârif, 15. Basım, ts.
11. Ḥassân, Temmâm. el-Luġatu’l-‘Arabiyye ma‘nâhâ ve mebnâhâ. Maġrib: Dâru’s̱-S̱eḳâfe, 1994.
12. Haşşâb, Ebû Muhammed Abdullāh b. Ahmed b. Ahmed b. Ahmed el-. el-Mürtecel fî şerḥi’l-Cümel. Mektebetu Mecma’u’l-Luğati’l-Arabiyye, 1972.
13. İbn Fâris, Ebû’l-Ḥasan Aḥmed. eṣ-Ṣâḥibî fî fıḳhı’l-luġati’l-‘Arabiyyeti ve mesâilihâ ve süneni’l-‘Arabi fî kelâmihâ. thk. es-Seyyid Aḥmed Ṣaḳar. Ḳâhire: ‘İsâ el-Bâbî el-Ḥalebî, 1993.
14. İbn Hâleveyh, Ebû Abdillâh el-Hüseyn b. Ahmed. Kitâbu iʿrâbi s̱elâs̱îne sûreten mine’l-Ḳur’âni’l-Kerîm. Beyrût: Dâr ve Mektebetu’l-Hilâl, 1985.
15. İbn Hişâm el-Enṣârî, ‘Abdullah. Muġnî’l-lebîb ‘an kutubi’l-e‘ârîb. thk. Muḥammed Muḥyiddin ‘Abdulhamid. Beyrût: el-Mektebetu’l-‘Aṣriyye, 1992.
16. İbn Mâlik, Cemâluddîn Muhammed b. Abdillah. Şerḥu’t-Teshîl. thk. Abdurrahmân Seyyid, Mahtûn Muhammed Bedvî. 4 Cilt. Mısır: Dâru Hecer, 1990.
17. İbn Manẓûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisânu’l-‘Arab. Lübnân: Dâru Ṣâdır, 2004.
18. İbn Ya‘îş, Ebü’l-Bekā Muvaffakuddîn Ya’îş b. Alî. Şerḥu’l-mufaṣṣal li’z-Zemaḫşerî. thk. Îmîl Bedi‘ Ya‘ḳûb. 6 Cilt. Beyrût: Dâru’l -Kütübi’l-‘İlmiyye, 2001.
19. İbnu’s-Sirâc, Ebu Bekr b. Sehl. el-Uṣûl fî’n-Naḥv. thk. ‘Abdulhüseyin el-Fetlî. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1991.
20. İnce, Nazife Nihal. “Tabiî limlerin Arapça Sesbilim Geleneğine Etkisi: Cühdü’l-mukill Örneği”. Hitit İlahiyat Dergisi 23/1 (2024), 520-537. https://doi.org/10.14395/hid.1415613
21. Kureşî, Ebû Zeyd Muhammed b. Hattâb el-. Cemheretu Eşʿâri’l-ʿArab fî’l-Câhiliyyeti ve’l-İslâm. thk. Ali Muhammed el-Becâvî. 1 Cilt. Mıṣır: Nahḍatu Mıṣır, 1981.
22. Mâlekî, Ahmed b. Abdinnûr el-. Reṣfu’l-mebânî fî şerḥi ḥurûfi’l-meʿânî. ed. Ahmed Muhammed el-Ḫerrâṭ. Dımaşḳ: Mecme‘u’l-Luġati’l-‘Arabiyye, ts.
23. Mîlânî, Muhammed b. Abdurrahîm el-. Şerḥu’l-muġnî fî fenni’n-naḥv. İstanbul: Mektebu’s-Sanâyi’, 1311.
24. Murâdî, el-Ḥasan b. Ḳâsım el-. el-Cenâ’d-dânî fî ḥurûfi’l-meʿânî. thk. Fahruddîn el-Ḳabave. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1. Basım, 1992.
25. Müberred, Ebu’l-Abbas Muhammed b. Yezid el-. el-Muḳtaḍab. thk. Muhammed Abdulḫalıḳ ‘Aḍime. Ḳâhire: Vizaretu’l-Evḳaf, 1994.
26. Rummânî, Ebü’l-Hasen Alî b. Îsâ b. Alî er-. Meʿâni’l-ḥurûf. thk. İrfân Selîm Hassûne. Beyrût: el-Mektebetu’l-Asriyye, 1425.
27. Sîbeveyhi, Ebû Bişr b. ‘Os̱man. el-Kitâb. thk. Abdusselâm Hârûn. 5 Cilt. Ḳâhire: Mektebetu’l-Ḫâncî, 1988.
28. Sîbeveyhi, Ebû Bişr b. ‘Os̱man. el-Kitâb. thk. Abdusselâm Hârûn. 5 Cilt. Ḳâhire: Mektebetu’l-Ḫâncî, 1988.
29. Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân es-. Hem‘u’l-hevâmi‘ fî şerḥi Cem‘i’l-cevâmi‘. thk. Ahmed Şemsuddin. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-’İlmiyye, 1998.
30. Suyûṭî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr es-. el-İtḳân fî ‘ulûmi’l-Ḳur’ân. thk. Muḥammed Sâlim Hâşim. 1 Cilt. Lübnân: Dâru’l -Kütübi’l-‘İlmiye, 1. Basım, 1421.
31. Süheylî, Ebu’l-Ḳâsım Abdurrahman b. Abdullah b. Ahmed es-. Netâicu’l-fikr fi’n-naḥv. thk. Adil Ahmed Abdülmevcûd. Lübnân: Dâru’l -Kütübi’l-‘İlmiye, 1992.
32. Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr es-. el-Eşbâh ve’n-neẓâir fi’n-naḥv. thk. Abdul’alî Sâlim Mükrem. Beyrût: Müessesetu’r-Risâle, 1. Basım, 1985.
33. Şentemerî, Ebü’l-Haccâc Yûsuf b. Süleymân el-A‘lem eş-. Eşʿâru’ş-şuʿarâi’s-sitteti’l-câhilîn, ts.
34. Uçar, Hasan. “Arap Dili Belâgati’nin Temel İlkeleri”. Mütefekkir Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 11/22 (2024), 329-350. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1600487
35. Vâhidî, Ali b. Ahmed el-. Esbâbu nuzûli’l-Ḳur’ân. thk. İsâm b. Abdulmuhsin el-Humeydân. Damâm: Dâru’l-Islâh, 1992.
36. Zeccâcî, Ebu’l-Kâsım Abdurrahman b. İshâk ez-. Ḥurûfu’l-Me‛ânî. thk. Alî Tevfîk el-Ḥamed. Beyrût: Müessesetu’r-Risâle, 1986.
37. Zerkeşî, Bedrüddin ez-. el-Burhân fî ‘ulûmi’l-Ḳur’ân. thk. Muḥammed Ebu’l-Faḍl İbrâhîm. 4 Cilt. Mıṣır: Dâru İḥyâi’l-Kutubi’l-ʿArabiyye, 1. Basım, 1957.
38. ʿAḳabân, Zeyneb. “Esrâru’l-ḥurûf fî’l-Ḳur’âni’l-Kerîm”. Mecelletu’ṣ-Ṣırâṭ 24 (2012), 295.