Semantic Analysis Of The Command “İnhar” In The Context Of The Revelation Of Surât al-Kawthar And The Problem Of Historical Consistency

Öz

Surât al-Kawthar was revealed during the early years of the Prophet's mission, a period of severe psychological pressure when he experienced the grief of losing his child and was subjected to insults of the Meccan polytheists calling him "al-Abtâr" (cut off/without posterity). When the context of the Surah's revelation is considered, it is clear that the primary function of the revealed verses was to console the Prophet, grant him spiritual resilience, and refute the claims of his enemies. However, the command "inhar" (إِنْحَرْ), found in the second verse of the Surah, has been interpreted as "sacrifice (an animal)" in the vast majority of traditional exegesis (tafsîr) literature. Yet, by the consensus of Islamic sources, sacrifice and the Eid prayer as institutional acts of worship were prescribed in the second year of the Hijrah, during the Medinan period. Commanding a Medinan act of worship that had not yet been legitimated or attained its ritual form in a Surah revealed in the Meccan period constitutes a historical and chronological anachronism. The importance of this study lies in presenting a methodological contribution aimed at resolving the "narration-history discrepancy" frequently encountered in exegesis methodology. The meaning of "sacrificing an animal" ascribed to the word "inhar" conflicts with the Meccan identity of the Surah; this situation pushes some exegetes towards forced interpretations claiming the Surah is Medinan. This research aims to ensure a correct understanding of the Qur'an's early message by reconstructing the meaning of the verse in accordance with its context (siyagh and sibâq). Furthermore, reducing the word to the ritual of sacrifice causes the message of "standing firm against polytheist oppression," which is the Surah's main objective, to be overshadowed. Therefore, the study is significant in revealing that the verse symbolizes a theological and ethical stance rather than a jurisprudential ruling. The primary objective of this research is to create a semantic framework compatible with the environment of revelation (the Meccan period) by reevaluating the command "inhar" in Surât al-Kawthar in light of classical lexicons and early exegesis narrations. The study seeks answers to the following questions: What meanings does the root "Nahr" convey in Pre-Islamic poetry and classical Arabic other than "slaughtering/sacrificing"? Is the action required of the Prophet, who was under the pressure of Meccan polytheists, a physical sacrifice or a spiritual act of "enduring/baring the chest"? What are the linguistic and historical bases for the narrations from early exegetes interpreting it as "folding hands on the chest," "raising both hands to chest level when starting prayer," or "turning towards the Qibla"? Among qualitative research methods, literature review and semantic analysis were employed in this study. Firstly, the etymological structure of the "n-h-r" root was examined in fundamental lexical sources, identifying meanings such as "chest," "coming chest-to-chest," "confronting," and "standing upright." In the second stage, the studies of authoritative exegetes were scanned to classify "non-sacrificial" narrations regarding the verse. In the final stage, a historical context analysis was performed by comparing the obtained philological data with the Prophet's biography (Seerah) during the Meccan period. As a result of the examinations, it was observed that understanding the command "inhar" as "sacrifice an animal" during the Meccan period does not align with historical reality. Usages in Arabic language and early narrations from the Companions confirm that the word denotes "raising hands to chest level," "turning the chest fully towards the Qibla while standing in prayer," or metaphorically "facing difficulties head-on/standing firm." The command "pray and inhar" in Surât al-Kawthar expresses gaining resilience through prayer by turning to the Lord against the insults of the polytheists and continuing the struggle of tawhîd without fear, with full confidence (standing tall). This interpretation is in full harmony with the Surah's main theme focused on "consolation and fortitude" and eliminates the chronological problem contradicting the fact that the Surah is Meccan.

Anahtar Kelimeler

• Tafsîr
• Surât al-Kawthar
• İnhar
• Semantic Analysis
• Context of Revelation

Kevser Suresinin Nüzul Ortamı Bağlamında “إِنْحَرْ” Emrinin Semantik Analizi ve Tarihsel Tutarlılık Sorunu

Öz

Kevser Suresi, Hz. Peygamber’in (s.a.s) nübüvvetinin ilk senelerinde, evlat acısı yaşadığı ve Mekke müşriklerinin “ebter/soyu kesik” hakaretlerine maruz kaldığı ağır bir psikolojik baskı döneminde indirilmiştir. Surenin nüzul ortamı dikkate alındığında inen ayetlerin temel işlevinin Hz. Peygamber’i (a.s) teselli etmek, ona manevî direniş ruhunu kazandırmak ve düşmanlarının söylemlerini çürütmek olduğu açıktır. Ancak surenin ikinci ayetinde yer alan “إِنْحَرْ” emri, tefsir literatürünün büyük çoğunluğunda “kurban kes” şeklinde açıklanmıştır. Oysa İslami kaynakların ittifakıyla, ibadet olarak kurban ve bayram namazı hicretin ikinci yılında, Medine döneminde meşru kılınmıştır. Mekke döneminde inen bir surede, henüz meşru kılınmamış ve ritüel formuna henüz kavuşmamış Medine dönemine ait bir ibadetin emredilmesi, tarihsel ve kronolojik bir anakronizm oluşturmaktadır. Bu çalışmanın önemi, tefsir usulünde sıklıkla karşılaşılan “rivayet-tarih uyumsuzluğunu” gidermeye yönelik metodolojik bir katkı sunmasında yatmaktadır. “إِنْحَرْ” kelimesine yüklenen “kurban kesmek” manası, surenin Mekkî kimliği ile çatışmakta, bu durum bazı müfessirleri surenin Medenî olduğu yönünde yorumlara itmektedir. Bu makale, ayetin anlamını siyak ve sibaka uygun olarak yeniden inşa ederek Kur'an'ın erken dönem mesajının doğru anlaşılmasını sağlamayı hedeflemektedir. Ayrıca, kelimenin kurban ibadetine indirgenmesi, surenin asıl hedefi olan “müşrik baskısına karşı dik duruş” mesajının yeterince ön plana çıkarılmamasına sebep olmaktadır. Dolayısıyla çalışma, ayetin fıkhî bir hükümden ziyade teolojik ve ahlakî bir duruşu simgelediğini ortaya koyması açısından önem arz etmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, Kevser Suresi’ndeki “إِنْحَرْ” emrini, klasik lügatler ve erken dönem tefsir rivayetleri ışığında yeniden değerlendirerek nüzul ortamı ile uyumlu bir anlam çerçevesi oluşturmaktır. Çalışma şu sorulara cevap aramaktadır: “Nahr” kökü, Cahiliye şiiri ve klasik Arapçada “boğazlamak” dışında hangi anlamlara gelmektedir? Mekke müşriklerinin baskısı altında olan Hz. Peygamber'den (a.s) istenen eylem, fiziksel bir kurban kesimi mi, yoksa manevî bir “göğüs germe” eylemi midir? Erken dönem müfessirlerinden gelen “elleri göğüste bağlamak”, “namaza başlarken iki eli göğüs hizasına kaldırmak” veya “kıbleye yönelmek” şeklindeki rivayetlerin dilbilimsel ve tarihsel dayanakları nelerdir? Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması ve semantik analiz yöntemi kullanılmıştır. Öncelikle, temel lügat kaynaklarında “n-h-r” kökünün etimolojik yapısı incelenmiş, kelimenin “göğüs”, “göğüs göğüse gelmek”, “karşılamak” ve “dik durmak” anlamları tespit edilmiştir. İkinci aşamada, otorite müfessirlerin eserleri taranarak ayetle ilgili “kurban dışı” rivayetler tasnif edilmiştir. Son aşamada ise elde edilen filolojik veriler, Hz. Peygamber’in (a.s) Mekke dönemindeki hayatı ile karşılaştırılarak tarihsel bağlam analizi yapılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda “إِنْحَرْ” emrinin Mekke döneminde “kurban kesmek” şeklinde anlaşılmasının tarihsel gerçeklikle örtüşmediği görülmüştür. Arap dilindeki kullanımlar ve erken dönem rivayetleri kelimenin mecazen “zorluklara karşı göğüs germek/dik durmak” manalarına gelebildiğini doğrulamaktadır. Kevser Suresi'ndeki “salat et, inhar” emri müşriklerin hakaretlerine karşı Rabbe yönelerek salatla diriliş kazanmayı ve hiçbir şeyden korkmadan, göğsünü gere gere tevhit mücadelesine devam etmeyi ifade etmektedir. Bu yorum, surenin “teselli ve metanet” odaklı ana temasıyla uyum içindedir ve surenin Mekkî olduğu gerçeğiyle çelişen kronolojik sorunu ortadan kaldırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Kevser Suresi
• İnhar
• Semantik Analiz
• Nüzul Ortamı

Kaynakça

1. Abdullâh İbn Abbâs. Tenvîrü’l-mikbâs min tefsîri İbn Abbâs. Lübnân: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1412.
2. Âlûsî, Ebu’l-Fadl Şihâbuddîn Mahmûd. Rûhu’l-meânî fî tefsîri’l-Kur’ani’l-azîm ve’s-sebi’l-mesânî. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
3. Askerî, Ebû Hilâl. el-Furûku’l-luğaviyye. thk. Muhammed İbrahim Selîm. Kâhire: Dârü’l-İlm ve’s-Sekâfe, 1419.
4. Ateş, Süleyman. Kur’an-ı Kerîm Tefsiri. İstanbul: Yeni Ufuklar Neşriyat, 1988.
5. Begâvî, Ebû Muhammed el-Hüseyn b. Mesûd b. Muhammed b. el-Ferrâ. Meâlimu’t-tenzîl. Riyâd: Dârü’t-Tayyibe, 1412.
6. Beydâvî, Nâsiruddîn Ebû Saîd. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. thk. Muhammed Subhî Hasan Hallâk. Beyrût: Dârü’r-Reşîd, 1421.
7. Buhârî, Muhammed b. İsmail. Sahîhu’l-Buhârî. Dimeşk: Dâru İbn Kesîr, 1423.
8. Binol, Ali. “Kevser Suresi Bağlamında Yeni Anlam Arayışları”. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 36 (2023), 1126-1152. https://doi.org/10.29000/rumelide.1369605.

9. Cevherî, İsmâîl b. Hammâd. es-Sıhâh. thk. Muhammed Muhammed Tâmir vd. Kâhire: Dârü’l-Hadîs, 1430.
10. Ebû Hayyân el-Endelüsî, Muhammed b. Yûsuf b. Alî. el-Bahrü’l-muhît fi’t-tefsîr. thk. Adil Ahmed Abdulmevcûd-Ali Muhammed Muâvvız. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1414.
11. Ezherî, Muhammed b. Ahmed. Tehzîbü’l-luğa. thk. Ali Hüseyn el-Hilâlî. Mısır: ed-Dârü’l-Mısriyye, ts.
12. Ferrâ, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Ziyâd. Meâni’l-Kur’an. thk. Abdulfettâh İsmâîl Şiblî vd. Mısır: el-Hey’etü’l-Mısriyyetü’l-‘Amme, 1392.
13. Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Yakûb b. Muhammed. el-Kâmusu’l-muhît. thk. Mektebe Tahkîki’t-Türâs fî Müesseseti’r-Risâle. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1426.
14. Gezgin, Ali Galip. Kur’an’da Nahr Kelimesi ve Türkiye’de Kurban İbadetinin Algılanışı. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2 (15), 2005.
15. Güloğlu, Nazife Vildan. “Kudüslü İbn Ebû Şerîf’in Kevser Sûresi Tefsiri’nin Tefsir Metodu Açısından Değerlendirilmesi”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/2 (Eylül 2024), 709-726.
16. Güneş, Ali Rıza. “Tevhit Vurgusu Bağlamında Kevser Sûresinin Meâli ve Analizi: Bir Tefsir Denemesi”. Tokat İlmiyat Dergisi 10/2 (Aralık 2022), 537-552.
17. Halîl b. Ahmed, el-Ferâhidî. Kitâbü’l-ayn. thk. Abdulhamid Hindâvî. Beyrût: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 1424.
18. İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve’t-Tenvîr. Tûnus: ed-Dârü’t-Tûnusiyye, 1984.
19. İbn Atiyye, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gâlib b. Abdirrahmân b. Gâlib el-Muhâribî el-Gırnâtî el-Endelüsî. el-Muharrerü’l-vecîz. thk. Abdusselâm Abduşşâfî Muhammed. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1422.
20. İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Muhammed. Tefsîrü’l-Kurʾâni’l-azîm. thk. Es‘ed Muhammed Tayyib. Mekke: Mektebetü’n-Nizâr-Mustafa el-Bâz, 1417.
21. İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ b. Muhammed er-Râzî el-Kazvînî el-Hemedânî. Mu’cemu mekâyîsi’l-luğa. thk. Abdusselâm Muhammed Hârûn. b.y.: Dârü’l-Fikr, ts.
22. İbn Hişâm, Abdülmelik. es-Sîretü’n-nebeviyye. thk. Mustafa es-Sekâ vd. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, ts.
23. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn Ömer. Tefsîrü’l-Kurʾâni’l-azîm. thk. Sâmî b. Muhammed Selâme. b.y.: Dârü’t-Tayyib, 1420.
24. İbn Manzûr, Muhammed b. Mükrim. Lisânü’l-Arab. Beyrût: Dârü’s-Sâdır, 1410.
25. İbn Sîde, Ali b. İsmail. el-Muhkem ve’l-muhîtu’l-azam. thk. Aişe Abdurrahmân. Kâhire: Me'hedü'l-Mehtûtât, 1377.
26. İsfahânî, Ebü’l-Kâsım el-Hüseyn b. Muhammed er-Râgıb. el-Müfredât fî garîbi’l-Kurʾân. b.y.: Mektebetü’n-Nizâr, ts. İslamoğlu, Mustafa. Hayat Kitabı Kur’an. İstanbul: Düşün Yayıncılık, 2011.
27. Karaalp, Cahit. Türkçe Meallerde Kavram Çevirileri Sorunu “Salat” Kavramı Örneği. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2017.
28. Karaalp, Cahit. Salat Kavramının Semantik Analizi. İ.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi Bahar 9(1) 2018, 173-212.
29. Karaalp, Cahit. Meallerde Tefsirlerden Yararlanma/ma Sorunu. Kur’an Mealleri Sorunlar Çözüm Önerileri III –Usûl ve Üslûp Açısından Mealler-. ed. Cahit Karaalp-Hakan Uğur-Muhammet Lütfü Tatlısı. İstanbul: Kitap Dünyası, 2005.
30. Kurtubî, Muhammed b. Ahmed. el-Câmi li ahkâmi’l-Kurʾân. thk. Kâmil Muhammed el-Herrât-Mâhir Habbûş. Beyrût: Müessesetü’r-Risale, 1427.
31. Kutub, Seyyid. Fî Zilâli’l-Kur’an. Kâhire: Dârü’ş-Şurûk, 1406.
32. Mâturidî, Muhammed b. Muhammed. Tefsîru’l-Mâturidî (Te’vîlâtu Ehli’s-Sünne). Beyrût-Lübnân: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
33. Mâverdî, Ebû’l-Hasen Ali b. Muhammed. en-Nüket ve’l-uyûn. thk. es-Seyyid b. Abdilmaksûd b. Abdirrahîm. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
34. Mevdûdî, Ebü’l-a‘la. Tefhîmu’l-Kur’an. çev. Ahmed Asrar. İstanbul: Bengisu Yayınları, 1997.
35. Muhsin, Demirci. Kur’ân Tefsirinde Farklı Yorumlar III Tespitler-Değerlendirmeler. İstanbul: İFAV, 2017.
36. Mukâtil b. Süleymân, Ebü’l-Hasan Muhammed. Tefsîru Mukâtil b. Süleymân. thk. Abdullâh Mahmûd Şehhâte. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Türâs, 1423.
37. Mücâhid b. Cebr. Tefsîru Mücâhid. thk. Muhammed Abdusselâm Abu’n-nîl. Mısır: Dârü’l-Fikri’l-Hadîse, 1410.
38. Müslim b. el-Haccâc, Ebu’l-Hüseyn. el-Müsnedu’s-sahîh. thk. Fûâd Abdulbâkî. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
39. Nîsâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdullâh el-Hâkim. el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn. thk. Mustafâ Abdulkadîr Atâ. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1422.
40. Nîsâbûrî, Ebü’l-Hasan Ali b. Ahmed el-Vâhidî. el-Vesît fî tefsîri’l-Kur’âni’l-mecîd. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
41. Öztunç, Muhammed. Kevser Suresi Tefsir ve Tahlil. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2025.
42. Râzî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ömer. Mefâtîhü’l-gayb. Beyrût: Dârü’l-Fikr, 1401.
43. Sa‘lebî, Ahmed b. Muhammed. el-Keşf ve’l-beyân 'an tefsîri’l-Kur’ân. thk. Muhammed b. Muhammed el-Berîdî. Su‘ûd: Dârü’t-Tefsîr, 1436.
44. Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr. ed-Dürrü’l-mensûr fî't-tefsîr bi’l-me’sûr. thk. Abdullâh b. Abdilmuhsin et-Turkî. Kâhire: Merkezu Hicr li’l-buhûs, 1424.
45. Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr. el-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân. thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrâhîm. Vizâretü’ş-Şuûni’l-İslâmiyye ve’l-Evkâf ve’d-Daveti ve’l-İrşâd, ts.
46. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Câmi‘ü’l-beyân 'an te’vîli âyi’l-Kur’ân. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1412.
47. Ünal, Necdet. “Kur’an-ı Kerim’de Kevser Kavramı”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 10/48 (2017), 760-766.
48. Vâhidî, Ebû’l-Hasen Ali b. Ahmed. Esbâbu nuzûli’l-Kur’ân. Riyâd: Dârü’l-Mîmân, 1426.
49. Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. İstanbul: Eser Neşriyat, 1971.
50. Zebîdî, Muhammed b. Muhammed. Tâcü’l-arûs min cevâhiri’l-kâmus. thk. İbrâhîm et-Tirzî. Metbe‘etu Hükûmeti’l-Kuveyt, 1392.
51. Zeccâc, İbrâhîm b. Sırrî. Meâni’l-Kur’an ve irâbuh. thk. Abdulcelîl Abduh Şelebî. Beyrût: Alemü’l-Kütüb, 1408.
52. Zehebî, Muhammed b. Ahmed. et-Telhîs. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1422.
53. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer. el-Keşşâf 'an hakâiki gavâmizi’t-tenzîl. Beyrût: Dârü’l-Marife, 1430.
54. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer. Esâsu’l-belağa. thk. Muhammed Bâsil Uyûnü’s-sûd. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419.