İTTİHAT VE TERAKKİ’YE MUHALİF BİR DURUŞ: AHMET MUHTAR PAŞA

İttihat ve Terakki, Türk tarihinde siyasal parti hüviyeti taşıyan ilk politik yapılanmadır. II. Abdülhamid karşıtlığı ortak paydasında ve Kanun-i Esasi’nin yeniden ilanıyla devletin dağılmaktan kurtulacağı söylemiyle Osmanlı toplumunun farklı kesimlerini bünyesinde barındırmıştı. Ancak Cemiyet-Fırka düalizminden siyasi hayatı boyunca kurtulamayan İttihat Terakki, sivil siyasetin doğasına aykırı şekilde içinde şiddeti de barındıran anti-demokratik uygulamalara başvurmaktan çekinmedi. Bu sebeple de muhalefet partilerinin yanında Osmanlı entelijansiyası ve devlet ricalinin bir kısmından da tepki gördü. İttihatçı muhalifliğiyle bilinen isimlerden biri de Osmanlı tarihinin büyük komutanlarından Gazi Ahmet Muhtar Paşa’dır. Bu çalışmayla Ahmet Muhtar Paşa’nın Mısır Fevkalâde Komiserliği’nden başlayarak Sadrazamlığında da devam eden İttihat ve Terakki’ye karşı muhalif duruşu gösterilmeye çalışılmaktadır. Çalışmada doküman analizi yöntemiyle Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi belgeleri, Âyan Meclisi Zabıt Cerideleri, Mebusan Meclisi Zabıt Cerideleri, dönemin basını, hatıratlar ve ilgili modern literatür kullanılarak bulgulara ulaşılmış, analiz edilmiş ve tartışılmıştır. Son olarak ise bulgular yorumlanmış ve elde edilen çıkarımlara yer verilmiştir.

The English The Committee of Union and Progress, is the first political structure in Turkish history to have the identity of a political party. It had included different segments of Ottoman society with its common ground of opposition to Abdulhamid II and the statement that the state would be saved from disintegration with the re-proclamation of the Constitution. However, the Union and Progress Party, which could not escape the League-Party dualism throughout its political life, did not hesitate to resort to anti-democratic practices that included violence, contrary to the nature of civil politics. For this reason, in addition to the opposition parties, ıt also received a reaction from the Ottoman intelligentsia and some of the statesmen. One of the names known for his opposition to the Unionists is Gazi Ahmet Muhtar Pasha, one of the great commanders of Ottoman history. In the study, by using the document analysis method, Presidency State Archive documents, Senate Minutes, Chamber of Deputies Minutes, the press of the period, memoirs and relevant modern literature were used to reach the findings, and the findings analyzed and discussed. Finally, the findings were interpreted and the inferences obtained were given.