Vatan Yahut Silistre ile Muhterem Katil Piyeslerinde Kahraman Kadınlar

Yıl 2025, Sayı: 10, 163 - 173, 29.12.2025

İlker Ateş

https://doi.org/10.62068/visbid.1795628

Öz

Türk edebiyatında kahraman kadın tipi, Tanzimat dönemi ile edebi eserlere yansımaya başlamıştır. Bu eserler konu olarak vatanın kurtuluşunu işlemiş olmakla beraber kadın öznelerin de kurgusal metinde önemli rolleri ve işlevleri olmuştur. Namık Kemal’in Vatan yahut Silistre ve Aka Gündüz’ün Muhterem Katil piyeslerindeki kahraman kadınların savaştaki rolü ve işlevleri de kurguda önemli bir yere sahiptir. Çalışmada kadınların savaş anındaki tepkileri; toplumsal hayatın içindeki konumları ve toplumun onlara karşı tabulaştırdığı fikirlere karşı çıkmaları da incelenmektedir. Bu çalışmanın amacı kadınların savaş öncesinde ve içerisinde nasıl konumlandırıldıklarını; kadın kimliklerinin onlara karşı yöneltilen bakışlardaki etkisini; savaş içerisindeki kahramanlıklarını incelemek/göstermektir. Edebi eserler kurgu ürünüdürler. Ancak belirtmek gerekir ki yazarlar kurgulamayı kaynaklardan yararlanarak ya da esinlenme sonucunda ortaya koymaktadırlar. Namık Kemal’in Vatan yahut Silistre ve Aka Gündüz’ün Muhterem Katil piyesi arasında pek çok benzerlik bulunmaktadır. Bu çalışmada her iki eserdeki kadınların savaş karşısındaki tavırları ve cepheye gidiş kararları karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Çalışmada yöntem olarak metin/doküman analizi kullanılmış olup, her iki eser hakkında yazılan kitaplar ve makaleler de dikkatle incelenmiştir. Piyeslerde görülmektedir ki kadınlar savaşın içinde, cephede cesurca yer almaktadırlar. Özellikle kadınların bu görevi zorunlu olarak değil de gönüllü olarak yapmaları ve bundan hiçbir şekilde şikayetçi olmamaları son derece önemlidir. Kadınlar toplumun gözünde tabulaşan rollerinin dışına çıkarak farklı alanlarda varlıklarını hissettirmişlerdir. İki eserde de tarihî bir süreç işlenmekte olup iki piyes de devir tiyatrosu olarak nitelendirilmeye müsaittir. İki yazar da eserlerine konu olarak seçtikleri hadiselerin benzerini tanıklardan dinleyerek, ikinci tanıktan duyarak ya da tarihî kişiliklerden/olaylardan esinlenerek piyeslerini kurgulamışlardır.Bu bağlamda çalışma erken dönem Türk tiyatrosunda kadın öznelerin kahramanlık ve fedakârlık içerisindeki davranışlarının vatanın kurtuluşunda ve gelecek inşasındaki araçsallığını öne çıkarmakta olup, literatüre farklı okuma ve araştırma önerileri getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kadın , Kahramanlık , Savaş , Namık Kemal , Aka Gündüz , Vatan yahut Silistre , Muhterem Katil.

Heroic Women in Vatan Yahut Silistre and Muhterem Katil

Öz

The heroic woman type in Turkish literature began to be reflected in literary works with the Tanzimat period. Although these works dealt with the salvation of the homeland as their subject, female subjects also had important roles and functions in the fictional text. The roles and functions of the heroic women in Namık Kemal's Vatan yahut Silistre (Fatherland or Silistra) and Aka Gündüz's Muhterem Katil (The Honorable Murderer) plays also hold an important place in the narrative. The study also examines women's reactions during wartime, their positions in social life, and their opposition to the ideas that society had turned into taboos against them. The aim of this study is to examine/show how women were positioned before and during the war, the effect of their female identities on the perspectives directed at them, and their heroism during the war.Literary works are products of fiction. However, it should be noted that authors create their fiction by utilizing sources or as a result of inspiration. There are many similarities between Namık Kemal's Vatan yahut Silistre and Aka Gündüz's Muhterem Katil. In this study, the attitudes of the women in both works towards war and their decisions to go to the front are comparatively examined. Text/document analysis was used as the method in the study, and books and articles written about both works were also carefully examined.It is seen in the plays that women bravely take part in the war, on the front lines. It is extremely important that women undertake this duty voluntarily, not as an obligation, and that they do not complain about it in any way. Women have stepped out of the roles that had become taboo in the eyes of society and made their presence felt in different areas. A historical process is dealt with in both works, and both plays are suitable to be described as period theatre. Both authors fictionalized their plays by listening to similar incidents from witnesses, hearing from secondary witnesses, or being inspired by historical figures/events related to the subjects they chose for their works.In this context, the study highlights the instrumentality of female subjects' heroic and self-sacrificing behaviors in the salvation of the homeland and the construction of the future in early Turkish theatre, and brings different reading and research suggestions to the literature.

Anahtar Kelimeler

Woman , Heroism , War , Namık Kemal , Aka Gündüz , Vatan yahut Silistre , Muhterem Katil.

Kaynakça

• Ahmet Rızâ Trabzonî (2000). Manzûme-i Sivastopol. (Çev. Veysel Usta). Ankara: Kültür Bakanlığı.