Yapay Zeka Çağında Bilgi ve Güç: Facebook’un Dijital Hegemonyası

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 48, 1340 - 1364, 30.11.2025

Simge Yılmaz

https://doi.org/10.21076/vizyoner.1659437

Öz

Bu çalışma, Facebook’un dijital kapitalizm içindeki ekonomik ve politik rolünü eleştirel ekonomi politik perspektifte incelemektedir. Bu bağlamda yapay zeka destekli algoritmaların, bireylerin medya tüketim alışkanlıklarını ve toplumsal algılarını nasıl yönlendirdiği analiz edilmiştir. Facebook, yalnızca bir sosyal medya platformu olarak değil, aynı zamanda kullanıcı verilerini sermayeye dönüştüren, siyasi manipülasyon süreçlerine zemin hazırlayan ve küresel bilgi akışını yönlendiren bir hegemonik güç olarak değerlendirilmektedir. Özellikle 2023 Türkiye Cumhurbaşkanlığı seçimleri ve 2024 ABD Başkanlık seçimleri bağlamında yapılan vaka analizleri, Facebook’un seçim süreçlerinde dezenformasyon yayılımı ve mikro-hedefleme teknikleri ile nasıl bir etki yarattığını ortaya koymaktadır. Ekonomik boyutta, Facebook’un 116 milyar dolarlık reklam geliri elde etmesi, platformun kullanıcı verilerini nasıl bir meta olarak değerlendirdiğini ve dijital kapitalizmin sürekliliğini sağladığını göstermektedir. Shoshana Zuboff’un "Gözetim Kapitalizmi" kavramı çerçevesinde değerlendirildiğinde, Facebook’un kullanıcı davranışlarını yalnızca analiz etmekle kalmayıp, gelecekteki eğilimleri öngörerek dijital ekonomi içinde belirleyici bir aktör haline geldiği görülmektedir. Sonuç olarak, Facebook ve benzeri sosyal medya platformlarının, bireysel etkileşim alanları olmanın ötesinde, bilgi ve güç dinamiklerini belirleyen, ekonomik sermaye birikimini artıran ve siyasal süreçleri şekillendiren hegemonik aktörler olduğu ortaya konmuştur. Çalışma, Facebook’un dijital kapitalizmdeki rolünü ve yapay zeka algoritmalarının bu süreçlerde nasıl bir işlev gördüğünü detaylı bir şekilde ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Kapitalizm , Sosyal Medya , Algoritmalar , Mikro-Hedefleme , Dezenformasyon

Etik Beyan

Etik kurul belgesi gerektiren bir çalışma değildir.

Knowledge and Power in the Age of Artificial Intelligence: Facebook’s Digital Hegemony

Öz

The study examines Facebook’s economic and political role within digital capitalism from a critical political economy perspective. In this context, the analysis focuses on how AI-driven algorithms influence individuals' media consumption habits and shape societal perceptions. Facebook is evaluated not only as a social media platform but also as a hegemonic power that transforms user data into capital, facilitates political manipulation processes, and directs global information flows. Specifically, case studies on the 2023 Turkish Presidential elections and the 2024 U.S. Presidential elections reveal the impact of Facebook on electoral processes through disinformation dissemination and micro-targeting techniques. Economically, Facebook’s $116 billion in advertising revenue demonstrates how the platform commodifies user data and sustains digital capitalism. Evaluated within the framework of Shoshana Zuboff’s concept of "Surveillance Capitalism," Facebook is shown to be not only analyzing user behaviors but also predicting future trends, positioning itself as a decisive actor in the digital economy. In conclusion, Facebook and similar social media platforms are presented not merely as spaces for individual interaction but as hegemonic actors that define the dynamics of information and power, enhance economic capital accumulation, and shape political processes. The study comprehensively addresses Facebook’s role in digital capitalism and the function of AI algorithms in these processes.

Anahtar Kelimeler

Digital Capitalism , Social Media , Algorithms , Micro-Targeting , Disinformation

Etik Beyan

The study does not necessitate an approval of ethical committee.

Kaynakça

• Akın, D. (2021). Yeni medya örneğinde teknoloji ve toplumsal değişim bağı: Change.org üzerine bir inceleme. Middle Black Sea Journal of Communication Studies, 6(1), 17-29.
• Allcott, H. ve Gentzkow, M. (2017). Social media and fake news in the 2016 election. The Journal of Economic Perspectives, 31(2), 211-235.
• Bağlı, M. (2011). Modern bilinç ve mahremiyet. Yarın Yayınları.
• Bakshy, E., Messing, S. ve Adamic, L. A. (2015). Exposure to ideologically diverse news and opinion on Facebook. Science, 348(6239), 1130-1132. https://doi.org/10.1126/science.aaa1160
• Barberá, P. (2020). Social media, echo chambers, and political polarization. Nature Human Behaviour, 4(3), 275-280.
• Bauman, Z. ve Lyon, D. (2021). Akışkan gözetim. Ayrıntı Yayınları.
• Bhaskar, R. (1998). The possibility of naturalism: A philosophical critique of the contemporary human sciences (3. Baskı). Routledge.
• Binark, M., Çomu, T., Bayraktutan, G., Özçetin, B., Doğu, B., İslamoğlu, G. ve Telli Aydemir, A. (2014). Siyasetin yeni hali: Vaka-i sosyal medya. Kalkedon.
• Binark, M., Yıldırım, A., Toprak, A., Aygül, E., Börekçi, S. ve Çomu, T. (2014). Toplumsal paylaşım ağı Facebook: “Görülüyorum öyleyse varım! Kalkedon.
• Bostancı, M. (2015). Sosyal medya ve siyaset. Palet Yayınları.
• Cadwalladr, C. ve Graham-Harrison, E. (2018). The cambridge analytica files. The Guardian.
• Castells, M. (2005). Enformasyon ve network toplumu. Ayrıntı Yayınları.
• Castells, M. (2012). Networks of outrage and hope: Social movements in the internet age. Polity Press.
• Castells, M. (2013). Enformasyon çağı: Ekonomi, toplum ve kültür; ağ toplumunun yükselişi. Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Chesney, B. ve Citron, D. (2019). Deepfakes and the new disinformation war. Foreign Affairs, 98(1), 147-155.
• Couldry, N. ve Mejias, U. A. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating ıt for capitalism. Stanford University Press.
• Couldry, N. ve van Dijck, J. (2015). Researching social media as if the social mattered. Social Media + Society, 1(2), 1-7. https://doi.org/10.1177/2056305115604174
• Creswell, J. W. ve Plano Clark, V. L. (2017). Designing and conducting mixed methods research (3. Baskı).
• Çaycı, A. E. ve Çaycı, B. (2016). İletişimin dijitalleşmesi: Dijital gözetim ve mahremiyet. İNİF E-Dergi, 1(2), 157-169.
• Dean, J. (2003). Why the net is not a public sphere. Constellations, 10(1), 95-112.
• DeNardis, L. (2014). The global war for internet governance. Oxford University Press.
• Denzin, N. K. (2012). The research act: A theoretical introduction to sociological methods. Aldine Transaction.
• European Commission. (2022). Digital services act: Improving online space for citizens and businesses. https://ec.europa.eu/
• European Parliament Report. (2023). Social media and disinformation in european elections.
• Foucault, M. (1977). Discipline and punish: The birth of the prison. Pantheon.
• Foucault, M. (2023). İktidarın gözü (6. Baskı). Ayrıntı Yayınları.
• Fuchs. (2021). Social media: A critical introduction (3. Baskı). SAGE Publications.
• Fuchs, C. (2014). Social media: A critical introduction. SAGE Publications.
• Fuchs, C. (2020). Sosyal medya: Eleştirel bir giriş. Notabene Yayınları.
• Garnham, N. (2000). Emancipation, the Media, and Modernity. Oxford University Press.
• Gramsci, A. (1971). Selections from the prison notebooks. International Publishers.
• Groshek, J. ve Engelbert, J. (2020). Media and political polarization: Social networks, selective exposure, and misinformation. New Media ve Society, 22(7), 1186-1205.
• Habermas, J. (1989). The structural transformation of the public sphere. MIT Press.
• Herrmann, E. ve McChesney, R. W. (2001). Global media: The new missionaries of global capitalism. Continuum.
• Heywood, A. (2022). Küresel siyaset (7. Baskı). Felix Kitap.
• Kaplan, M. A. ve Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media. Business Horizons, 53(1), 59-68.
• Lyon, D. (2018). The culture of surveillance: Watching as a way of life. Polity Press.
• Meta Transparency Report. (2024). Fake news and election integrity [Kişisel iletişim].
• Morgan, D. L. (2007). Paradigms lost and pragmatism regained: methodological ımplications of combining qualitative and quantitative methods. Journal of Mixed Methods Research, 1(1), 48-76. https://doi.org/10.1177/2345678906292462
• Mosco, V. (2009). The political economy of communication. Sage.
• Mosco, V. ve Fuchs, C. (2019). Marx geri döndü: Medya, meta ve sermaye birikimi. Notabene Yayınları.
• Mudde, C. (2004). The populist zeitgeist. Government and Opposition, 39(4), 541-563.
• Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. PublicAffairs.
• Pariser, E. (2011). The filter bubble: What the internet is hiding from you. Penguin Press.
• Pennycook, G. ve Rand, D. G. (2019). Fighting misinformation on social media using crowdsourced judgments of news source quality. PNAS, 116(7), 2521-2526.
• Polat, R. K. (2005). The internet and political participation. European Journal of Communication, 20(4), 435-459.
• Schiller, D. (1996). Digital capitalism: Networking the global market system. The MIT Press.
• Statista. (2024, Temmuz 3). Aktif Facebook kullanıcı sayısı. https://www.statista.com/statistics/264810/number-of-monthly-active-facebook-users-worldwide/ adresinden 3 Temmuz 2024 tarihinde alınmıştır.
• Strange, S. (1996). The retreat of the state: The diffusion of power in the world economy. Cambridge University Press.
• Thussu, D. K. (2018). International communication: Continuity and change. Bloomsbury Publishing.
• Tüfekci, Z. (2018). Twitter and tear gas: The power and fragility of networked protest. Yale University Press.
• Underwood, W. (2002). Embracing cyberspace: The evolution of japan’s internet culture. World and I, 17(6), 265.
• Vosough, S., Roy, D. ve Aral, S. (2018). The spread of true and false news online. Science, 359(6380), 1146-1151. https://doi.org/10.1126/science.aap9559
• Yaylagül, L. (2013). Bilgisayar ve internetin ekonomi politiği. Global Media Journal, 214-236.
• Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism. PublicAffairs.