EN
TR
TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DOLAYLAMALAR ÜZERİNE BİR DENEME
Öz
Bir dilin zenginliği onun adlandırma ve kavramlaştırma gücünde yatar. Söz varlığının beslenmesi ve gelişmesi, dilin ifade gücü kazanması sözlüğe katılacak yeni sözcüklerle mümkün olur. Adlandırma ve kavramlaştırma dendiğinde akla ilk gelen sözcüktür ancak sözcük tanım ve kapsamı açısından geniş bir terimdir. Bir adlandırma yapmak için kimi zaman tek bir sözcük yetmez. Bu gibi durumlarda birden çok sözcükten oluşan birleşimlere başvurulur. Bu tip birimler, tamlamalar şeklinde kurulur. Çoğu zaman bu tamlamalar uzlaşımsallık kazanarak sözlük birimleri haline gelirler. Bunların en yaygın örnekleri birleşik sözcüklerdir. Çok sözcüklü sözlük birimleri birleşik sözcüklerden ibaret değildir. Türkçe dil bilgisi çalışmalarında kalıplaşmış sözler olarak değerlendirilen deyimler, atasözleri, ilişki sözleri, örtmeceler gibi ifadeler, tamlama veya tümce olarak kurularak uzlaşımsallık kazanmış çok sözcüklü sözlük birimleri olarak söz varlığının önemli bir bölümünü oluşturur. Bunlar arasında araştırmalarda ihmal edilen dolaylamalar da bulunur. Tek bir sözcükle karşılanabilecek bir varlık, olay ya da olgunun birden çok sözcükle karşılanması anlamına gelen dolaylamalar, kalıp sözlerle benzer yapıdadır. Tamlama ya da tümce biçiminde kalıplaşmış sözlük birimleri olan dolaylamalar, diğer kalıp sözlerden anlam bilgisi açısından farklılıklar gösterir. En başta şair ve yazarlar tarafından esteki kaygılarla yaratılmış olsalar da dilin çeşitli katmanlarında anlatıma etkileyicilik katmak, adlandırılan şeyi açıklamak, özelliklerini vurgulamak gibi amaçlarla kullanılırlar. Dolaylamalar, bu bakımdan standard dilde, ağızlarda, toplumun genel yaşam tarzından farklı bir yaşam tarzı benimsemiş katmanlarının dili olan argoda ya da meslek guruplarının özel dilleri olarak kabul edebileceğimiz jargonlarda rastlanabilecek sözlük birimleridir. Dolaylamalar, bunun yanında edebî eserlerde, halk edebiyatı ürünlerinde, yazılı ve görsel basında, örtmecelerde sıkça başvurulan bir anlatım biçimidir. Bu çalışmada, çeşitli kaynaklardan derlenen 230 dolaylama yapı, kavram ve dil tabakalaşması açısından incelenerek dolaylamalar hakkında bir sınıflandırma yapılmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aksan, D. (1999). Anlambilim -Anlam bilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi-. Ankara: Engin Yayınevi.
- Aksan, D. (2017). Dil, Şu Büyülü Düzen... (2. b.). Ankara: Bilgi Yayınevi.
- Aksoy, Ö. A. (1988a). Atasözleri Sözlüğü (Cilt I). İstanbul: İnkılâp Yayınevi.
- Aktunç, H. (1998). Türkçenin Büyük Argo Sözlüğü. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- Ali, S. (2017). Kuyucaklı Yusuf. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- Baykurt, F. (2004). Yılanların Öcü. İstanbul: Adam Yayınları.
- Bingölçe, F. (2001). Kadın Argosu Sözlüğü. İstanbul: Metis Yayınları.
- Birsel, S. (2009.). Boğaziçi Şıngır Mıngır. İstanbul: Sel Yayıncılık.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Dünya Dilleri, Edebiyatı ve Kültürü (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2024
Gönderilme Tarihi
28 Ekim 2023
Kabul Tarihi
20 Mayıs 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2024 Cilt: 4 Sayı: 1
APA
Yener, M. L. (2024). TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DOLAYLAMALAR ÜZERİNE BİR DENEME. World Language Studies, 4(1), 55-89. https://izlik.org/JA53DA83WR
AMA
1.Yener ML. TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DOLAYLAMALAR ÜZERİNE BİR DENEME. WLS. 2024;4(1):55-89. https://izlik.org/JA53DA83WR
Chicago
Yener, Mustafa Levent. 2024. “TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DOLAYLAMALAR ÜZERİNE BİR DENEME”. World Language Studies 4 (1): 55-89. https://izlik.org/JA53DA83WR.
EndNote
Yener ML (01 Haziran 2024) TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DOLAYLAMALAR ÜZERİNE BİR DENEME. World Language Studies 4 1 55–89.
IEEE
[1]M. L. Yener, “TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DOLAYLAMALAR ÜZERİNE BİR DENEME”, WLS, c. 4, sy 1, ss. 55–89, Haz. 2024, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53DA83WR
ISNAD
Yener, Mustafa Levent. “TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DOLAYLAMALAR ÜZERİNE BİR DENEME”. World Language Studies 4/1 (01 Haziran 2024): 55-89. https://izlik.org/JA53DA83WR.
JAMA
1.Yener ML. TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DOLAYLAMALAR ÜZERİNE BİR DENEME. WLS. 2024;4:55–89.
MLA
Yener, Mustafa Levent. “TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DOLAYLAMALAR ÜZERİNE BİR DENEME”. World Language Studies, c. 4, sy 1, Haziran 2024, ss. 55-89, https://izlik.org/JA53DA83WR.
Vancouver
1.Mustafa Levent Yener. TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DOLAYLAMALAR ÜZERİNE BİR DENEME. WLS [Internet]. 01 Haziran 2024;4(1):55-89. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53DA83WR