Yıl 2019, Cilt 5 , Sayı 2, Sayfalar 315 - 366 2019-12-31

İsmail Adındaki Meçhul Bir Yazarın Manzum Kırk Hadis Risalesi

İdris SÖYLEMEZ [1]


Hz. Peygamber’den mervî olan ancak hadis âlimleri tarafından zayıf olarak kabul edilen “Ümmetimden dinle ilgili kırk hadis ezberleyen kimseyi Allah kıyamet gününde fakihler ve âlimler arasında haşr eder.” hadisinden hareketle oluşturulan kırk hadis risaleleri,  İslamî dönem edebiyat sahamız açısından oldukça önemli olan türlerin başında gelmektedir.  İslam medeniyeti sahasının kurucu metni olan Kur’ân-ı Kerîm’in açıklaması veya şerhi konumunda bulunan hadisler, üzerine tarihin bütün dönemlerinde mensur veya manzum olarak kimi çalışmaların yapıldığını görmek mümkündür. Hz. Peygamber’in yaşadığı zaman diliminden günümüze, hadisle alakalı olarak önemli eserlerin ortaya konulduğunu görmekteyiz. Geniş hacimli külliyatlar olarak karşımıza çıkan bu müktesebatın,  geniş bir halk kesimine ulaşması gayesiyle ilk dönemden itibaren âlimler, ahlak, edep, ibadet, namaz gibi konuları ihtiva eden hadis mecmuaları meydana getirmişlerdir. İlim sahasında karşılık bulan bu çalışmalardan biri de “Erbaune Hadisen” , “Çıhl Hadis” veya “Kırk Hadis” olarak isimlendirilen türdür. Arap Edebiyatında mensur, Fars Edebiyatı sahasında mensur-manzum ve Türk Edebiyatı sahasında mensur, mensur-manzum, manzum olarak kaleme alınan bu türün, ilk örneği Hicrî II. Yüzyılda Abdullah b. Mübârek tarafından derlenmiş bulunan “el-Erbaʿûn ile Kitâbü’l-İstizân ve Kitâbü’l-Menâsik”tir. Bu türün Arap ve Fars sahalarının yanı sıra Türk Edebiyatı sahasında da fazlasıyla karşılık bulduğunu ifade etmek mümkündür. Türk Edebiyatı sahasında yazılan ilk eser de XIV. yüzyılda Mahmûd b. Ali tarafından derlenen “Nehcü’l-Ferâdîs”’dir. O dönemden günümüze mensur veya manzum olarak yüzlerce eserin meydana getirildiğini görmekteyiz.

Türk-İslâm edebiyatı türlerinden biri olan kırk hadis tercümeleri bu edebiyat sahası için oldukça önemlidir. Yukarıda da ifade edildiği üzere bu sahada XIV. yüzyıldan itibaren âlimler veya edipler tarafından mensur, mensur-manzum veya manzum olarak kaleme alınmışlardır. Türk- İslam edebiyatı sahasında âlimlerin yanı sıra ediplerinde hadis külliyatlarından derleyip manzum olarak tercüme veya şerh ettikleri yetmişten fazla manzum kırk hadis eseri bulunmaktadır. Türk-İslam edebiyatı sahasında manzum kırk hadis tercümesi tarzında eser ortaya koyan şairlerden biri de İsmail’dir. Şaire ait “Manzum Kırk Hadis Tercümesi”nin bilinen tek nüshası Amasya Yazma Eser Kütüphanesi numara 05 Gü 8’de kayıtlıdır. Özel bir ismi bulunmayan eserin, yazılma tarihi de bilinmemektedir. Mukaddimeye sahip olmayan eserde ele alınan hadisler arasında konu bütünlüğü bulunmamaktadır. Şair eserinde dinî, Ahlaki ve toplumsal konulara yer vermiştir. Şair, eserini oluştururken evvela hadisin orijinal hali olan Arapça kısmına yer vermiştir. Akabinde söz konusu bu kısmı şiirin imkânları dâhilinde Türkçeye tercüme etmiştir. Şair, bu çalışmasında aruzu Türkçeye başarılı bir şekilde tatbik etmiştir. Eserin dili ve üslubu sade ve anlaşılır olup eser, imgeler, edebî sanatlar ve mecazlar hususunda kurudur.

Bu makalede, kimliği hakkında kaynaklarda bilgi bulunmayan İsmail isimli  şaire ait kimi bilgilere yer verilmiştir. Bu makalede İsmail’e ait manzum kırk hadis tercümesi bütün yönleriyle tanıtılacak, tek nüsha üzerine kurulmuş olan çeviri metin ortaya konulacaktır.

Kırk Hadis, Türk-İslam Edebiyatı
  • Avcı, İsmail. Hazînî’nin Manzum Şerh-i Hadîs-i Erbaîn Tercümesi. Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, 2007.
  • Ceyhan, Adem. Ata, Behiç. “Mütercimi Bilinmeyen Bir Kırk Hadis Tercümesi: Kırk Dilber”, Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 1/1 (Ağustos 2018): 114-153.
  • el-Aclûnî. “Keşfu’l-Hafâ’. 2 Cilt Halep: Mektebetü’t-Türâsu’l-İslamî. Tarihsiz.
  • el-Münavi, Muhammed Abdurrauf Muhammed. “Feyzu’l-Kadir”. 6 Cilt. Beyrut: Daru'l-Marifet, Tarihsiz.
  • Gıynaş, Kamil Ali. “Hilâlî’nin Manzum Hadis Tercümesi”, Turkish Studies, (Winter 2012): 1133-1157.
  • Hacıoğlu, Necla. “Osmanlı Döneminde Neşredilmiş Türkçe Hadis Eserleri Üzerine” Hadis Tetkikleri Dergisi Journal Of Hadıth Studıes XIV/1,(2016):99-115.
  • Kandemir, M. Yaşar.“Kırk Hadîs”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi 25: 470.Ankara: TDV Yayınları, 2002.
  • Karahan, Abdülkadir. İslâm-Türk Edebiyatında Kırk Hadis Toplama Tercüme ve Şerhleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1954
  • Karahan, Abdulkadir. “Câmî’nin Arba’în’i ve Türkçe Tercümeleri”. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 4, ( 1959):345-371.
  • Karahan, Abdulkadir. “Kırk Hadis”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi 25: 470.Ankara: TDV Yayınları, 2002.
  • Kılıç, Muzahir. “Hâkânî Mehmed Bey Miftâh-ı Fütûhât Hadîs-i Erba’in Manzum Tercümesi”. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi,1993.
  • Kocaaslan, Hava. “Tuhfe-i Nâilî Metin ve Muhteva”. 1. cilt s.1-233. Yüksek Lisans Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi, 2009.
  • Korkmaz, Seyfullah. Şâir Nâbî’nin Manzum Kırk Hadîs Tercümesi. İstanbul: Sefine Yayınları, 2001.
  • Mahmud, b. Ali. Nehcül-Ferâdîs. Haz: Hamza Zülfikar, Semih Tezcan. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2014.
  • Odabaşı, Mihrican. “Tuhfe-i Nâilî Metin ve muhteva 1. cilt s.234- 467”. Yüksek Lisans Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi, 2009.
  • Özdemir, Fatma. “Tuhfe-i Nâilî Metin ve Muhteva 2.cilt s.468-734”. Yüksek Lisans Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi, 2009.
  • Özdemir, Mehmed. “Muhyî’nin Manzum Hadîs-i Erbaîn Tercümesi”, Littera Turca, Journal of Turkish Language and Literature, 2/1(kış 2016): 323-342.
  • Öztoprak, Nihat. “Klasik Türk Edebiyatında Manzum Yüz Hadisler”. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi,1993.
  • Sevgi, Ahmet. Molla Câmî’nin Erba’în’i Manzum Türkçe Tercümeleri. Konya: Gençlik Kitabevi Yayınları, 2000.
  • Söylemez, İdris. Türk İslam Edebiyatında Manzum Kırk Hadisler. Doktora Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi, 2017.
  • Söylemez, İdris. “Müellifi Bilinmeyen Manzum Bir Kırk Hadis”, Asos Journal, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6/70, (Mayıs 2018): 186.
  • Şener, Osman Zahit. “Tuhfe-i Nâilî Metin ve Muhtevâ II. cilt s. 1000- 1263”. Yüksek Lisans Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi, 2013.
  • Tatlı, Bekir. “İsmail Sâdık Kemal’in Âsâr’ı Kemâl’deki Hadisçiliği”, Dini Araştırmalar Dergisi 18/46, (Ocak-Haziran 2015): 45-65.
  • Yazar, Sadık. “Anadolu Sahası Klâsik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği”. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2011.
  • Yıldırım, Selahattin. “XIX. Yüzyıl Osmanlı Muhaddisleri ve Eserleri”, Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 13 (2004): 300- 301.
  • Yıldız, Âlim. “Sirâcî’nin Manzum Kırk Hadis Tercümesi”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15/1 (2011): 127-150
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0001-9798-4453
Yazar: İdris SÖYLEMEZ (Sorumlu Yazar)
Kurum: NEVŞEHİR HACI BEKTAŞ VELİ ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Başvuru Tarihi : 7 Kasım 2019
Kabul Tarihi : 22 Kasım 2019
Yayımlanma Tarihi : 31 Aralık 2019

Chicago Söylemez, İ . "İsmail Adındaki Meçhul Bir Yazarın Manzum Kırk Hadis Risalesi". Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi 5 (2019 ): 315-366