Yaşlı Bireylerin Yaşam Memnuniyeti Bağlamında Torunla Yaşama Deneyimleri: Nitel Bir Araştırma

Öz

Yaşlıların sosyal hayatta daha aktif rol alması gerektiği tartışmaları, yaşlı bireylerin iyilik hâlinin önemini günden güne artırmaktadır. Dolayısıyla yaşlıların iyilik hallerinin bir parçası olan memnuniyet durumları incelenmeye değer bir olgu haline gelmiştir. Memnuniyet durumlarına bakıldığında, sağlık, cinsiyet, yaş, ekonomik sermaye ve bireylerin çevreleri veya aileleriyle kurdukları ilişkiler gibi birçok değişken öne çıkmaktadır. Bu araştırmada yaşlılarda yaşam memnuniyeti, torunlarıyla kurdukları ilişkiler üzerinden incelenerek literatüre katkıda bulunulması amaçlanmaktadır. Bu amaçla İstanbul ilinde ikamet eden, herhangi bir mental retardasyonu bulunmayan ve torun sahibi olan yaşlı bireylerle araştırma yürütülmüştür. Katılımcıların konuyla ilişkili derinlemesine duygu, düşünce ve deneyimlerini ortaya koyabilmek adına nitel yöntem kapsamında fenomenolojik desen kullanılmıştır. Bu bağlamda kartopu ve amaçlı örnekleme yöntemleri kullanılarak belirlenen toplam 15 katılımcıdan, yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler, yaşlı bireylerin yaşam memnuniyetinde etkili olan unsurların neler olduğunu ve bu unsurlar arasında torun ilişkilerinin yaşlı hayatına nasıl yansıdığını ortaya koymak amacıyla betimsel analiz yöntemi kullanılarak temalaştırılmıştır. Buna göre bulgular; yaşlılıkta memnuniyet durumları, yaşlı-torun ilişkisi, yaşlı-torun ilişkisi bağlamında değişim ve değişen aile türleri olmak üzere 4 ana tema, 10 kategori ve 23 koda ayrıştırılmıştır. Sonuç olarak, yaşlı bireylerin yaşam memnuniyetinde en çok çocuklarıyla olan ilişkilerinin belirleyici olduğu, torunlarının ise olumlu duygu oluşturma açısından daha güçlü bir etken olduğu saptanmıştır. Bu doğrultuda yaşlı bireylerin torunlarıyla vakit geçirmekten ve onlarla ilgilenmekten hoşlandıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Aile sistemi
• Büyük ebeveyn
• Yaşam memnuniyeti
• Yaşlı-torun ilişkisi

Experiences of Living with Grandchildren in The Context of Life Satisfaction of Older Individuals: A Qualitative Research

Öz

Discussions about the need for older adults to take a more active role in social life are increasing the importance of well-being for them. Therefore, their satisfaction levels, a component of their well-being, have become a phenomenon worthy of examination. When considering satisfaction levels, several variables stand out, including health, gender, age, economic capital, and the relationships individuals have with their environment or family. This research aims to contribute to the literature by examining life satisfaction in older adults through their relationships with their grandchildren. For this purpose, the study was conducted with older adults residing in Istanbul who do not have any mental retardation and who have grandchildren. A phenomenological design was used within the scope of qualitative methods to reveal the participants' indepth feelings, thoughts, and experiences related to the topic. In this context, data were collected from a total of 15 participants, selected using snowball and purposive sampling methods, using a semistructured interview form. The obtained data were thematically analysed using descriptive analysis to reveal the factors influencing the life satisfaction of older adults and how grandchild relationships are reflected in their lives. Accordingly, the findings are as follows: The study was divided into 4 main themes, 10 categories, and 23 codes, covering topics such as satisfaction levels in old age, elder-grandchild relationships, changes in elder-grandchild relationships, and changing family types. The results showed that relationships with children were the most significant factor influencing life satisfaction among older individuals, while grandchildren were a stronger factor in generating positive emotions. Accordingly, it was concluded that older individuals enjoy spending time with and interacting with their grandchildren.

Anahtar Kelimeler

• Life satisfaction
• Family system
• Family system
• Grandparent
• Life satisfaction
• Older-grandchild relationship

Kaynakça

1. Ahn, N., García, J. R., & Jimeno, J. F. (2004). The impact of unemployment on individ-ual well-being in the EU. European Network of Economic Policy Research Institutes, Working Paper, 29.
2. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2019). Türkiye aile yapısı ileri istatistik ana-lizi, 2018, Ankara: Aile ve Toplum Hizmet-leri Genel Müdürlüğü Yayınları.
3. Aközer, M., Nuhrat, C., & Say, Ş. (2011). Tür-kiye’de yaşlılık dönemine ilişkin beklenti-ler araştırması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 27(27), 103-128. doi:10.21560/spcd. 73482
4. Altunay, Z., & Özkul, M. (2022). Geçmişin değeri günün sosyal problemi: Yaşlılık ve modern toplumda yaşlı bakımı. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 13(35), 1012-1036. doi:10.21076/vizyoner. 1020968
5. Arpacı F., & Şahin F. T. (2015). Yaşlı bireylerin yaşlı ve çocuk etkileşimine ilişkin görüşleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19(1), 231-246. doi:10.20 296/tsad.04839
6. Arpacı, F., & Bekar, A. (2013). Çocukların büyük ebeveynleri ile etkileşimlerine ilişkin görüşleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29, 11-29.
7. Arun, O. (2008). Yaşlı bireyin Türkiye serüveni: Kaliteli yaslanma imkânı üzerine senaryolar. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 313-330.
8. Baran, A. G., Günay, B., Bereketli, B., & Işık, I. (2020). Sosyal sermaye, güven ve yalnızlık açısından yaşlıların yaşam deneyimleri üzerine nitel bir araştırma. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 13(2), 72-89. doi:10.46414/yasad.775885

9. Baran, A. G., Kalınkara, V., Aral, N., Akın, G., Baran, G., & Özkan, Y. (2007). Farklı sosyo-ekonomik düzeydeki yaşlıların gündelik yaşamdan tatmin düzeyleri: Ankara kentsel kesit örneği. Türk Geriatri Dergisi, 10(1), 10-18.
10. Beğer, T., & Yavuzer, H. (2012). Yaşlılık ve yaşlılık epidemiyolojisi. Klinik Gelişim, 25(3), 1-3.
11. Boran, B. (1945). Toplumsal yapı araştırmaları-iki köy çeşidinin mukayeseli tetkiki. A.Ü.D.T.C.F. Yayınları.
12. Bowling, A. (1997). Measuring Health: A Review of Quality of Life Measurement Scale. 2nd ed. Open University Press.
13. Bulduk, E. Ö. (2014). Yaşlılık ve toplumsal değişim. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 182(182), 53-60. doi:10.20296/ tsad.22722
14. Çiftçi, E. G., & Tören, Z. (2019). Torun bakımı veren büyük ebeveynleri yeniden düşünmek: Sosyal hizmet alanına bir katkı. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(3), 988-1004. doi:10.33417/tsh.622594
15. Çunkuş, N., Taşdemi̇r Yiğitoğlu, G., & Akbaş, E. (2019). Yaşlılık ve toplumsal dışlanma. Geriatrik Bilimler Dergisi, 2(2), 58-67.
16. Dömbekci, H. A., & Erişen, M. A. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme tekniği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 141-160. doi:10.18037/ausbd.1227 330
17. Giddens, A. (2012). Sosyoloji. Güzel C. (Ed.). İstanbul: Kırmızı Yayınları.
18. Giddens, A. (2014). Modernliğin sonuçları. 6.Basım, (Çev. E. Kuşdil). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
19. Hazer, O. (2012). Büyük ebeveynlerinin er-genler tarafından algılanan özelliklerini etkileyen faktörlerin incelenme-si. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 29(1), 123-141.
20. Hellman, E. A., & Stewart, C. (1994). Social support and the elderly client. Home Healthcare Now, 12(5), 51-60. İçli, G. (2010). Yaşlılar ve yaşlılığın değerlendirilmesi: Denizli İli üzerine niteliksel bir araştırma. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 3(1-2), 1-13.
21. Kahveci, M. M., & Yeniçeri, N. (2023). Değişen dünyada yaşlılık. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 593-599.
22. Kalaycı, İ., & Özkul, M. (2017). Geleneksel kalabilsem modern olabilsem: Modernleş-me sürecinde yaşlılık deneyimle-ri. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(18), 90-110. doi:10.21076/vizyoner.308309
23. Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
24. Kart, G. A. D. (2021). Geriatrik bireylerde güncel halk sağlığı yaklaşımları. A. D. Ergun (Ed.), Yaşlılık yardım ve bakım içinde (ss. 217-235). Ankara: Nobel Yayınevi.
25. Köroğlu, M. A. (2024). Dijitalleşen dünyada yaşlılık-teknoloji ilişkisi üzerine bir araştırma. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 11(2), 239-264. doi:10.17541/optimum.1361146
26. Myers, D. G., & Diener, E. (1995). Who is happy? Psychological science, 6(1), 10-19.
27. Neuman, W. L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri, nitel ve nicel yaklaşımlar-1. (S. Özge, çev.). İstanbul: Yayın Odası.
28. Onur, B. (2017). Gelişim psikolojisi: Yetişkinlik, yaşlılık, ölüm. İstanbul: İmge Kitabevi Yayınları.
29. Öz, F. (2002). Yaşamın son evresi: Yaşlılık psikososyal açıdan gözden geçirme. Kriz dergisi, 10(2), 17-28. doi:10.1501/Kriz_00000 00185
30. Özkan Bardakcı, M. (2024). Dijitalleşme, teknoloji ve yaşlılık: The intern filminin sosyolojik analizi. Sosyolojik Bağlam Dergisi 5(2), 351-372. doi:10.52108/27575942. 5.2.7
31. Özmete, E. (2008). Yaşlılıkta yaşamın anlamının refah göstergeleri ile yordanması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 15(15), 7-20. doi:10.21560/spcd.56132
32. Samancı-Tekin, Ç., & Kara, F. (2018). Dünyada ve Türkiye’de yaşlılık. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD), 3(1), 219-229. doi:10.21733/ibad.370584
33. Santrock, J. W. (2015). Yaşam boyu gelişim: Gelişim psikolojisi (Çev. G. Yüksel). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
34. Sever, H. (2020). Yaşlı Bireylerin geniş aileden kopuş nedenleri ve alternatif yaşama aranjmanlarına dair algıları: Gaziantep örneği. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 13(1), 1-9. doi:10.46414/yasad.598293
35. Şentürk, M., & Kurtkapan, H. (2017). Yaşlılığın mekânsallaşması: Kadıköy Moda’daki bir apartman üzerine nitel bir çalışma. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 1(1), 4-19.
36. Şentürk, Ü. (2018). Yaşlılık sosyolojisi: Yaşlılığın toplumsal yörüngeleri. (ss. 177-189). Bursa: Dora Yayıncılık.
37. Tekindal, M., & Uğuz, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153-172.
38. Tezcan, M. (1982). Toplumsal değişme ve yaşlılık. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 15(2), 169-177. doi:10.1501/Egifak_0000000908
39. Tufan, İ. (2002). Antik çağdan günümüze yaşlılık sosyolojik yaşlanma. İstanbul: Aykırı Yayınları.
40. Tuğçem-Çubukcu, A., & Çiçek, A. (2023). Yaş altmış iş bitmemiş: Yaşlılık. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 7(2), 491-503.
41. Tuna Uysal, M. (2020). Yaşlı bireylerin sosyalleşmesinde dijital teknolojinin rolü: Dijital yaşlılar üzerine bir çalışma. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 50, 43-59.
42. Türkiye İstatistik Kurumu (2024). İstatistiklerle Yaşlılar, 2024, Haber Bülteni, Sayı: 54079, Erişim Tarihi: 22 Aralık 2025.
43. Türkiye İstatistik Kurumu (2025). Nüfus Projeksiyonları, 2023-2100, Haber Bülteni, Sayı: 53783, Erişim Tarihi: 22 Aralık 2025.
44. Türkmen, A. C. (2021). Bireylerin yaşam memnuniyetini etkileyen faktörlerin ordinal regresyon analizi ile incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi] Eskişehir.
45. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
46. Yumurtacı, A. (2013). Demografik değişim: Psikososyal ve sosyoekonomik boyutları ile yaşlılık. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 3(6), 9-32.
47. WHO (2012). Dementia a Public Health Priority. Geneva: World Health Organization.
48. Zastrow, C., & Kirst-Ashman, K. K. (2015). İnsan davranışı ve sosyal çevre II: Yetişkinlik ve yaşlılık (Çev. E. Türközü, B. Alparslan & O. Uraz). Ankara: Nika Yayınevi.