Avrupa ve Türkiye’de Yaşlı Bakım Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi: Türkiye İçin Bir Model Önerisi

Öz

Bu çalışma, Türkiye, İsveç, Hollanda, Norveç ve Almanya’daki yaşlı bakım sistemlerini finansman, hizmet türü, erişilebilirlik ve kurumsal yapı kriterleri temelinde karşılaştırmalı olarak analiz etmektedir. Küresel düzeyde yaşlanan nüfus, ülkeleri daha sürdürülebilir, erişilebilir ve etkin yaşlı bakım politikaları geliştirmeye zorlamaktadır. İncelenen ülkeler arasında İsveç ve Norveç, vergi tabanlı ve yerel yönetim merkezli modelleriyle dikkat çekerken; Almanya ve Hollanda, sigorta temelli uzun süreli bakım sistemleri ile yaşlı bireylere kapsamlı hizmetler sunmaktadır. Türkiye ise ağırlıklı olarak aile temelli bakım modeli ile hizmet vermekte; profesyonel hizmet kapasitesi ve kurumsal altyapı açısından sınırlılıklar göstermektedir. Çalışmada, Türkiye için uygulanabilir bir yaşlı bakım modeli önerilmiştir. Bu öneri, İsveç’in evde bakım ve yerel yönetim temelli yapısını; Hollanda’nın bireyselleştirilmiş ve toplum merkezli hizmet anlayışını temel almakta; aynı zamanda Türkiye’nin kırsal-kentsel farklılıkları, personel eksikliği ve geleneksel aile yapısı gibi özgün koşullarını dikkate almaktadır. Ayrıca sürdürülebilir bir finansman modeli için uzun süreli bakım sigortası sistemi önerilmektedir. Sonuç olarak, Türkiye'nin yaşlı bakım sisteminin dönüşümü, sadece hizmet altyapısının değil, aynı zamanda finansal mekanizmaların, mesleki standartların ve yönetişim yapısının yeniden yapılandırılmasını gerektirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yaşlı Bakımı
• Karşılaştırmalı Sosyal Politika
• Uzun Süreli Bakım Sigortası
• Evde Bakım
• Türkiye

Comparative Analysis of Elderly Care Models in Europe and Turkey: A Model Proposal for Turkey

Öz

This study comparatively analyzes elderly care systems in Turkey, Sweden, the Netherlands, Norway, and Germany based on financing structures, service types, accessibility, and institutional frameworks. With the global increase in the aging population, countries are compelled to develop more sustainable, accessible, and effective elderly care policies. While Sweden and Norway stand out with tax-based and municipality-centered models, Germany and the Netherlands offer comprehensive services through insurance-based long-term care systems. Turkey, however, predominantly relies on a family-based care model, with limited professional service capacity and institutional infrastructure. Drawing on international experiences, this study proposes a model for Turkey that integrates Sweden’s home care and local government–centered approach with the Netherlands’ individualized and community-oriented service philosophy, while also considering Turkey’s unique rural–urban disparities, workforce shortages, and traditional family structures. In addition, the establishment of a long-term care insurance system is suggested to ensure financial sustainability. The findings highlight that transforming Turkey’s elderly care system requires restructuring not only service delivery but also financial mechanisms, professional standards, and governance frameworks. The study emphasizes that comparative analyses are essential for designing more inclusive, equitable, and sustainable care systems in the face of demographic transitions.

Anahtar Kelimeler

• Elderly Care
• Comparative Social Policy
• Long-Term Care Insurance
• Home Care
• Turkey

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı [ASPB]. (2023). Evde bakım yardımı istatistik bülteni – Mayıs 2023. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Retrieved from https://www.aile.gov.tr/media/140 501/eyhgm_istatistik_bulteni_mayis_23.pdf
2. Akkan, B., & Canbazer Şanlı, C. (2023). Aging and social protection in a familialist welfare regime: Elderly poverty and social pensions in Turkey. In Handbook of aging policies (pp. 209–228). doi:10.1007/978-981-16-1914-4_209-1
3. Boer, A. K., & de Klerk, M. M. Y. (2023). Dutch long-term care in transition: A guide for other countries? International Journal of Care and Caring, 7(2), 223–237. doi:10.1332/ 239788221X16516704670151
4. Cankurtaran, M., & Eker, E. (2007). Geropsychiatry in Turkey. International Psychiatry, 4(1), 12–14.
5. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On İkinci Kalkınma Planı (2024–2028). Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
6. Degirmenci, S. (2022). Long-term care in Turkey: Towards a growing crisis of aged care. Journal of Population and Social Studies, 30, 434–453. doi:10.25133/jpssv302022.031
7. Di, X., & Wang, L. (2025). The impact of accessibility of community elderly care services on quality of life of the elderly. Healthcare, 13(2), 99. doi:10.3390/healthcare13020099
8. Edebalk, P. G. (2010). Ways of funding and organising elderly care in Sweden. In Ö. Chris-tensen & K. Vrangbæk (Eds.), Elderly care in transition: Developments and prospects (pp. 95–112). Springer. doi:10.1007/978-3-642-12612-3_5

9. Erdem, E., & Uçan, E. (2022). Suggestion on the elderly care model specific to Türkiye. SciSpace Link.
10. Ervik, R. (2019). Policy responses to aging: Care services for the elderly in Norway. In New welfare strategies in Europe (pp. 143–160). Springer. doi:10.1007/978-3-030-10895-3_7
11. Esping-Andersen, G. (1999). Social foundations of postindustrial economies. Oxford University Press.
12. Fransson, U., Hallberg, D., & Lagergren, M. (2008). The demand for old age care. In Contributions to economic analysis (Vol. 289, pp. 219–238). Elsevier. doi:10.1016/S0573-8555(07)00011-9
13. Geraedts, M., Heller, G. V., & Maclean, U. (2002). Establishing systems of care in Germany: A long and winding road. Aging Clinical and Experimental Research, 14(4), 239–246. doi:10.1007/BF03324481
14. Grinin, L., Grinin, A., & Korotayev, A. (2023). Aging of the global population as an integral problem of the future. World Futures Review, 15(2), 157–170. doi:10.1177/19467567231 158926
15. Heinze, R. G., Naegele, G., & Strunck, C. (1996). Germany’s long-term care insurance: Putting a social insurance model into practice. Health Affairs, 15(3), 146–162. doi:10.1377/hlthaff. 15.3.146
16. Higo, M., & Khan, H. T. A. (2015). Global population aging: Unequal distribution of risks in later life between developed and developing countries. Global Social Policy, 15(2), 146–166. doi:10.1177/1468018114543157
17. Hopland, A. O. (2014). One size fits all? Facility management in Norwegian local governments. Nordic Journal of Surveying and Real Estate Research, 11(1), 25–42. Retrieved from http://www.njsr.fi/
18. Jacobsen, F. F., & Mekki, T. E. (2012). Health and the changing welfare state in Norway: A focus on municipal health care for elderly sick. Ageing International, 37(2), 125–142. doi:10.1007/s12126-010-9099-3
19. Kroneman, M., Boerma, W., van den Berg, M., Groenewegen, P., de Jong, J., & van Ginneken, E. (2016). The Netherlands: Health system review. Health Systems in Transition, 18(2), 1–240.
20. Kurt, G. (2021). Suggestion on the elderly care model specific to Türkiye. Elderly Studies Journal, 5(2), 123–140. Retrieved from https://www.scispace.com/paper/suggestion-on-the-elderly-care-model-specific-to-turkiye-3ypjs1py793m
21. Kurtkapan, H. (2019). Türkiye’de demografik dönüşümün sosyal yansımaları ve yaşlılık. Sosyal Güvence Dergisi, 7(3), 43–60. doi:10.21441/SOSYALGUVENCE.597571
22. Le Bihan, B., & Martin, C. (2006). A comparative case study of care systems for frail elderly people: Germany, Spain, France, Italy, United Kingdom and Sweden. Social Policy & Admin-istration, 40(1), 26–46. doi:10.1111/j.1467-9515.2006.00475.x
23. Lee, S. H., Lee, J., & Choi, J. (2023). Comparative analysis of long-term care in OECD countries. Healthcare, 11(2), 169. doi:10.3390/health care11020169
24. Maarse, H., & Jeurissen, M. (2016). The policy and politics of the 2015 long-term care reform in the Netherlands. Health Policy, 120(3), 241–245. doi:10.1016/j.healthpol.2016.01.014
25. Martens, C. T. (2018). Postcode lottery or sys-tematic differences in Norwegian elder care provision. Scandinavian Journal of Public Administration, 22(2), 45–65. Retrieved from http://ojs.ub.gu.se/ojs/index.php/sjpa
26. Meagher, G., & Szebehely, M. (2013). Long-term care in Sweden: Trends, actors, and consequences. Journal of Social Policy, 42(3), 453–470.
27. OECD. (2023). Health at a glance 2023: Demographic trends. OECD Publishing. Retrieved from https://www.oecd.org/en/publications/2023/11/health-at-a-glance-2023_e04f8239/full-report/demographic-trends_e7faed7b.html
28. Ordoñez Cruickshank, A., Zanuzdana, A., Marujo, V., Heldt, K., Fuchs, J., Gaertner, B., Hasseler, M., Eckmanns, T., & Scheidt-Nave, C. (2024). Quality indicators of long-term care for older people in OECD countries: A rapid scoping review. European Journal of Public Health, 34(Suppl. 3), ckae144.2108. doi:10.1093/ eurpub/ckae144.2108
29. Poldrugovac, M., Rechel, B., Busse, R., & Kringos, D. S. (2025). Performance indicators on long-term care for older people in high- and middle-income countries. BMC Health Services Research, 25, 1573. doi:10.1186/s12913-025-12573-4
30. Rostgaard, T., & Szebehely, M(2012). Changing policies, changing patterns of care: Danish and Swedish home care at the crossroads. European Journal of Ageing, 9(2), 101–109. doi:10.1007/s10433-011-0209-1
31. Rothgang, H., Igl, G., & Müller, R. (2012). Long-term care insurance in Germany: Improving quality and controlling costs. Health Affairs, 31(9), 2105–2112.
32. Saka, Ö., & Varol, N. (2007). Turkey's health system and the elderly. Aging International, 32(3), 34–47.
33. Schneekloth, U., & Müller, U. (2000). Wirkungen der Pflegeversicherung: Forschungsprojekt im Auftrag des Bundesministeriums für Ge-sundheit. Nomos Verlagsgesellschaft.
34. Schut, F. T., & van den Berg, B. (2010). Sustainability of comprehensive universal long-term care insurance in the Netherlands. Social Policy & Administration, 44(4), 411–435. doi:10.1111/j.1467-9515.2010.00722.x
35. Subaşı, N., Zafer, S., & Öztek, Z. (2006). Unmet need in Turkey: Home care service. TAF Preventive Medicine Bulletin, 5(1), 10–17. Retrieved from https://scispace.com/papers/ unmet-need-in-turkey-home-care-service-1go1e7wxwd
36. Szebehely, M., & Trydegård, G. B. (2012). Home care for older people in Sweden: A universal model in transition. Health & Social Care in the Community, 20(3), 300–309. doi:10.11 11/j.1365-2524.2011.01046.x
37. Tamutienė, I., & Naujanienė, R. (2014). Senyvo amžiaus asmenų socialinių paslaugų prieinamumo namuose patirtys. Tiltai, 65(4), 52–65. doi:10.15181/TBB.V65I4.476
38. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2023). İstatistiklerle yaşlılar, 2023. Türkiye İstatistik Kurumu. Retrieved from https://yaslihaklari dernegi.org/tr/kirkambar/arastirma-rapor-ve-makaleler/istatistiklerle-yaslilar-tuik-2024-raporu/
39. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2024). Hanehalkı evde bakım ve sağlık hizmetleri istatistikleri. Türkiye İstatistik Kurumu. Retrieved from https://www.mansetizmir.com/tuik-hanehalklarinin-yuzde-7-8-i-evde-bakim-hizmetine-ihtiyac-duyuyor/97150
40. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2025). İstatistiklerle yaşlılar 2025. Türkiye İstatistik Kurumu.
41. van Campen, C., Cardol, M., & Deeg, D. (2013). Developments in home care use: Policy and changing community-based care. European Journal of Public Health, 23(4), 592–597. doi:10.1093/eurpub/ckt051
42. van Ginneken, E., Swartz, K., & Van Der Heijden, J. (2012). Long-term care insurance in the Netherlands. Eurohealth, 18(2), 11–14.
43. Wiener, J. M., & Stevenson, D. G. (1998). State policy on long-term care for the elderly. Health Affairs, 17(3), 81–100. doi:10.1377/ hlthaff.17.3.81
44. Witkowska, D., & Kompa, K. (2024). Income level and population aging impact on retirement savings in OECD countries. Journal of Population Ageing, 17(1), 1–21. doi:10.1007/ s12062-024-09409-y
45. Yalçın, B. (2020). Yaşlılara sunulan sosyal hizmet modellerinin Türkiye ve Avrupa ülkeleri açısından karşılaştırılması. Sosyal Politika Ça-lışmaları Dergisi, 20(1), 85–104.