Yaşlılıkta Aşkınlık (Gerotranscendence) Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlilik ve Güvenilirlik Analizi

Öz

Bu çalışma, yaşlılıkta aşkınlık (gerotranscendence) kavramını ölçmek amacıyla geliştirilen ölçeğin Türkçe standardizasyonuna yönelik geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir. Ölçek, 60 yaş üstü, zihinsel ve fiziksel engeli bulunmayan, okuryazar ve aktif yaşam sürdüren ileri yetişkin bireylere uygulanmıştır. Araştırmaya katılan gönüllüler, İstanbul’un Bakırköy ve Esenyurt ilçelerinde yaşayan ileri yetişkin bireyler arasından rassal örneklem yöntemiyle seçilmiştir. Çalışmada sosyo-demografik bilgi formuna ek olarak "Heartland Affedicilik Ölçeği", "Manevi Aşkınlık Ölçeği", "Başarılı Yaşlanma Ölçeği", "Yaşam Doyumu Ölçeği", "Psikolojik İyi Oluş Ölçeği" ve "San Diego Bilgelik Ölçeği" kullanılmıştır. Veriler "SPSS 25" ve "AMOS 21" programları aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında 130 katılımcı ile açımlayıcı faktör analizi, 210 katılımcı ile madde ve güvenirlik analizleri ile doğrulayıcı faktör analizi yapılmış, ayrıca 20 katılımcı ile test-tekrar test analizi uygulanarak ölçüm aracının zamana karşı tutarlılığı incelenmiştir. Katılımcıların yaşları 60 ile 90 arasında değişmektedir. Elde edilen bulgular, Yaşlılıkta Aşkınlık (Gerotranscendence) Ölçeğinin Türk kültüründe kullanılmak üzere geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir. Bu ölçek, yaşlı bireylerin yaşlanma sürecindeki duygusal, manevi ve psikolojik deneyimlerinin daha derinlemesine anlaşılmasına olanak tanıyacak ve aynı zamanda yaşlılık döneminin pozitif gelişim ve bireysel anlam arayışının güçlendiği bir süreç olarak değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır. Böylece, toplumsal farkındalık oluşturulacak, yaşlılıkla ilgili daha sağlıklı sosyal politikalar ve destekleyici hizmetler geliştirilmesine önayak olacak ve yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmaya yönelik yeni stratejilerin oluşturulmasına katkı sağlanacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Yaşlılık
• Aşkınlık
• Yaşlılıkta aşkınlık
• Ölçek standardizasyonu

Adaptation of the Gerotranscendence Scale Into Turkish: Validity and Reliability Analysis

Öz

This study includes validity and reliability analyses for the Turkish adaptation of a scale developed to measure the concept of gerotranscendence in older adults. The scale was administered to older adults aged 60 and over who were free of mental and physical disabilities, literate, and leading active lives. The participants were selected through random sampling from older adults living in the Bakırköy and Esenyurt districts of Istanbul. In addition to a sociodemographic information form, the study used the "Heartland Forgiveness Scale," "Spiritual Transcendence Scale," "Successful Aging Scale," "Life Satisfaction Scale," "Psychological Well-Being Scale," and "San Diego Wisdom Scale." Data were analyzed using "SPSS 25" and "AMOS 21" software programs. Exploratory factor analysis was conducted with 130 participants, item and reliability analyses, along with confirmatory factor analysis, were performed with 210 participants, and test-retest reliability was examined with 20 participants. The participants’ ages ranged from 60 to 90. The findings indicate that the Gerotranscendence Scale is a valid and reliable measurement tool in Turkish culture. This scale will contribute to a deeper understanding of the emotional, spiritual, and psychological experiences of older adults during the aging process and will facilitate the evaluation of old age as a period of positive development. Moreover, it will promote social awareness, support the development of healthier social policies and services for aging, and contribute to the creation of strategies aimed at improving the quality of life for older adults.

Anahtar Kelimeler

• Old age
• Transcendence
• Gerotranscendence
• Scale standardization

Kaynakça

1. Abreu, T., Araujo, L., & Ribeiro, O. (2023). How to promote gerotranscendence in older adults a scoping review of interventions. Journal of Applied Gerontology, 42(9), 2036-2047.
2. Akçadağ, D. (2023). 18-65 yaş arası yetişkinlerin yaşlanma ve yaşlılığa yönelik tutumları ile başarılı yaşlanma arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi) T. C. Ankara Üniversitesi, Ankara.
3. An, J. S. (2015). Validation of the Gerotranscendence Scale of Erikson's 9th Stage. The Korean Journal of Community Living Science, 26(1), 51–61. https://doi.org/ 10.7856/kjcls.2015.26.1.51
4. Baysan, N.P. (2008). Yaşlıların yaşlılık algısı ve sağlıkla ilgili yaşam kalitesini etkileyen faktörler. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Celal Bayar Üniversitesi.
5. Bıyıklı, G. (2020). Yaşlılıkta icselleştirilmiş damgalanma ve sosyal desteğin iyilik durumu ve depresyon ile ilişkisi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi) Türkiye Cumhuriyeti Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Manisa.
6. Brislin, R. W., Lonner, W. J., & Thorndike, R. M. (1973). Kültürlerarası Araştırma Yöntemleri. New York: John Wiley & Sons.
7. Brudek, P. (2021). Polish version of lars tornstam’s gerotranscendence scale type 2 (gst2-pl). Psychiatr. Pol., 55(6), 1305–1325.
8. Brudek, P., Płudowska, M., Cichy-Jasiocha, B., Sękowski, A., & Steuden, S. (2024). Gerotranscendence and wisdom in polish older adults. The longitudinal mediation analysis of forgiveness. Aging & Mental Health, 28(6), 917-926.

9. Budak, B. 60+ Tazelenme Üniversitesi Öğrencilerinin Başarılı Yaşlanma Durumlarının Değerlendirilmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi) T.C. Akdeniz Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
10. Bugay, A., & Demir, A. (2010). A Turkish version of heartland forgiveness scale. Procedia Social and Behavioral Sciences, 5, 1927-1931.
11. Büyüköztürk, Ş. (2014). Araştırma ve istatistik dersleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
12. Çıplak, M. E. (2023). Sağlıklı yaşlanma kavramı çerçevesinde 65 yaş ustu bireylerin sosyalizasyon ve yalnızlık durumlarına ilişkin nitel bir araştırma (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Türkiye Cumhuriyeti Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Manisa.
13. Dağlı, A., & Baysal, N. (2016). Yaşam doyumu ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15-59. doi:10.17755/Esos der.75955
14. Devellis, R. F. (2016). Scale development: theory and applications. SAGE Publications.
15. Diener, E., Emmons, R. A., Larsen, R. J., & Griffin, S. (1985). The satisfaction with life scale. Journal of Personality Assessment, 49(1), 71-75
16. Dursun, G., & Bektas, H. (2017). Cultural validation and reliability of the turkish version of the geriatric pain measure in the elderly. Pain Practice, 17(4), 505-513.
17. Erikson, E. H. (1984). İnsanın sekiz çağı. (Çev: T. Bedirhan Üstün, Vedat Şar). Ankara: Birey ve Toplum Yayınları.
18. Gençoğlu, M. (2024). Yaşlıların yaşlılığa yönelik tutumlarının başarılı yaşlanma ve psikolojik sağlamlık bağlamında incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). T. C. Ege Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
19. Gerdina, O., & Doušak, M. (2025). Psychometric properties of the 10-item and 25-item gerotranscendence scale: A study among young, middle-aged, and older adults in Slovenia. Advances in Methodology and Statistics, 22(1), 1–22. https://doi.org/10. 51936/hejt9040
20. Göktaş, A. (2023). 60 yaş ve üzeri kişilerde algılanan sosyal destek, yaşam kalitesi, iyilik hali ve başarılı yaşlanmanın sosyal sağlık ile ilişkisi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). T.C. Balıkesir Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Balıkesir.
21. Gutiérrez, M., Calatayud, P., & Tomás, J.-M. (2018). Motives to practice exercise in old age and successful aging: a latent class analysis. Archives of Gerontology and Geriatrics, 77, 44-50.
22. Gümüş Demir, Z. (2022). Yaşlılarda psikolojik iyi oluş olceği’nin geliştirilmesi. Senex: Yaşlılık Calışmaları Dergisi, 6(1), 16-32. https://doi. org/10.24876/senex.2023.49
23. Hoshino, K., Zarit, S. H., & Nakayama, M. (2012). Development of the gerotranscendence scale type 2: Japanese version. International Journal Aging Human Development, 75(3), 217–237.
24. İletmiş, T. (2015). Orta yaş grubu bireylerin yaşlılık dönemlerine ilişkin beklentileri. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
25. Kara, H. Z., Akyüz, İ., Kutlu, İ., & Şahin, Y. (2023). Yaşlılık dönemi korkusu ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sosyal Sağlık Dergisi, 3(1), 112-126.
26. Kıyak, D. (2018). Yaşlılarda Psikososyal Gelişim: Erikson'un Dokuzuncu Evresinin Araştırılması. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). T.C. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
27. Kim, H. K. (2020). Effects of perceived health condition, gerotranscendence and wisdom on successful aging of elders. Medico-Legal Update, 20(3), 681-687.
28. Norberg, A., Lundman, B., Gustafson, Y., Norberg, C., Fischer, R. S., & Lövheim, H. (2015). Self-transcendence (st) among very old people–ıts associations to social and medical factors and development over five years. Archives Of Gerontology and Geriatrics, 61(2), 247-253.
29. Oğlak, S., & Canatan, A. (2020). Yaşam boyu öğrenme ve aktif yaşlanma bakış açısından üçüncü yaş üniversiteleri: İyi Uygulama Örnekleri. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 13(2), 131-141. https://doi.org/10.46414/ yasad.726075
30. Öçal, Ş. (2017). İnsan hayatının değeri ve yaşlılık sorunu. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(2), 331-338.
31. Özsungur, F. & Hazer, O. (2017). Başarılı Yaşlanma Ölçeği (BYÖ) Türkçe versiyonu. International Journal of Education Technology and Scientific Researches, 2(4), 184-206.
32. Öztürk, A., Tosun, L., Özdemir, G., Çavuşoğlu, M., Alparslan, K., Polat, D., Karlıdağ, S., Kablanoğlu, A., & Kuşdil, M. (2020). Kararlı yaşlılık ölçeğinin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Türk Geriatri Dergisi, 23(4), 534–545. doi:10.31 086/Tjgeri.2020.192
33. Piedmont, R. L. (1999). Does spirituality represent the sixth factor of personality Spiritual transcendence and the five-factor model. Journal of Personality, 67, 985-1013.
34. Raeesi Dehkordi, F., Eslami, A. A., Zamani Alavijeh, F., & Matlabi, H. (2021). Gerotranscendence and active aging: the lived experience. Journal of Religion, Spirituality & Aging, 33(3), 271-297.
35. Reker, G. T., & Wong, P. T. (1984). Psychological and physical well-being in the elderly: The Perceived Well- Being Scale (PWB). Canadian Journal on Aging/La Revue Canadienne Du Vieillissement, 3(1), 23-32.
36. Ryff, C. D. (1989). Beyond Ponce de Leon and life satisfaction: New directions in quest of successful ageing. International Journal of Behavioral Development, 12, 35-55.
37. Simon S., Kriston, L., Loh, A., Scheibler, F., Wills, C., & Harter, M. (2010). Confirmatory factor analysis and recommendations for improvement of the Autonomy-Preferene- Index (API). Health Expecations, 13(3), 234-243
38. Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of Psychological Research, 8(2), 23–74.
39. Soysal, S. (2023). Çok boyutlu test yapılarında alfa, tabakalı alfa ve omega güvenirlik katsayılarının karşılaştırılması. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 213-236.
40. Şentepe, A. (2009). Yaşlılık döneminde temel problemler ve dini başaçıkma. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul: T.C. Marmara Üniversitesi.
41. Thomas, M. L., Bangen, K. J., Palmer, B. W., Sirkin Martin, A., Avanzino, J. A., Depp, C. A., … & Jeste, D. V. (2019). A new scale for assessing wisdom based on common domains and a neurobiological model: The San Diego Wisdom Scale (SD-WISE). Journal of Psychiatric Research, 108, 40–47. https://doi. org/10.1016/j.jpsychires.2017.09.005
42. Thompson, L. Y., Snyder, C. R., Hoffman, L., Michael, S. T., Rasmussen, H. N., & Billings, L. S. (2005) Dispositional forgiveness of self, others, and situations. Journal of Personality, 73, 313-359
43. Tornstam L. (1994). Gerotranscendence: A theoretical and empirical exploration. In: Thomas, L. E., & Eisenhandler, S. A., eds. Aging and the religious dimension. Westport, CT: Greenwood Publishing Group; p. 203–225.
44. Tornstam L. (1989). Gerotranscendence: A reformulation of the disengagement theory. Aging Clin. Exp. Res. 1(1), 55–63.
45. Turgut, A. (2017). İlk yetişkinlerde dua tutumları-psikolojik iyi olma ilişkisi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
46. Türkoğlu, N., & Adıbelli, D. (2014). Yaşlılarda yaşam kalitesi ölçeğinin (casp-19) Türk toplumuna adaptasyonu Akademik Geriatri Dergisi, 26: 98-105
47. Wang, J. J., Lin, Y. H., & Hsieh, L. Y. (2011). Effects of gerotranscendence support group on gerotranscendence perspective, depression, and life satisfaction of institutionalized elders. Aging & Mental Health, 15(5), 580-586.
48. Yıldız, F. (2021). 65 yaş üstü bireylerde sağlıklı yaşlanmanın geriatrik depresyon üzerine etkisinin araştırılması. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). T.C. Sağlık Bakanlığı İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İstanbul.