Kilimden Bedene Taşınan Kadim Motifler: Sanatçı Yeliz Dursun ve Dövme Sanatı

Öz

Bu çalışmayla, geleneksel Türk kilim motiflerinin çağdaş dövme sanatı bağlamında yeniden üretim ve yorumlanış biçimlerini, sanatçı Yeliz Dursun’un uygulamaları üzerinden incelemek amaçlanmaktadır. Türk halk sanatının önemli ifade alanlarından biri olan kilim, tarih boyunca yalnızca bir dokuma ürünü değil; aynı zamanda koruma, kimlik, aidiyet ve sembolik iletişim işlevleri taşıyan bir kültürel bellek mekânı olarak değerlendirilmiştir. Kilim motifleri, koçboynuzu, eli belinde, su yolu ve bereket gibi örneklerde görüldüğü üzere, bireysel ve toplumsal yaşamın çeşitli katmanlarında işlevsel anlamlar üstlenmiştir. Günümüzde bu motiflerin beden üzerine dövme sanatı aracılığıyla taşınması, beden folkloru bağlamında incelenmeye değer bir dönüşüm ortaya koymaktadır. Folklor araştırmalarında beden, kültürel hafızanın ve sembolik anlatının canlı bir yüzeyi olarak değerlendirilmekte; dövme ise bu yüzey üzerinde aidiyet, kimlik ve estetik tercihler aracılığıyla yeniden anlam kazanan bir ifade biçimi olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmada, kilim motiflerinin dokuma yüzeyinden beden yüzeyine taşınırken geçirdiği dönüşüm, görsel analiz, karşılaştırmalı inceleme ve söylem çözümlemesi yöntemleriyle tartışılarak Dursun’un sanatsal üslubu ve motifleri yeniden üretme stratejileri incelenmiştir. Sonuç olarak, Yeliz Dursun’un pratiği, geleneksel motiflerin çağdaş bağlamlarda kültürel süreklilik, dönüşüm ve yeniden sahipleniliş süreçlerini görünür kılmakta; bu doğrultuda beden, modern dönemde kadim sembollerin yaşatıldığı ve kültürel belleğin yeniden üretildiği bir folklor alanı olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel bellek
• motif
• beden folkloru
• dövme
• halı/kilim

Ancient Motifs Carried From the Rug to the Body: Artist Yeliz Dursun and the Art of Tattoo

Öz

This paper aims to examine the ways in which traditional Turkish kilim motifs are reproduced and reinterpreted within the context of contemporary tattoo art, with a specific focus on the works of artist Yeliz Dursun. As one of the significant expressive domains of Turkish folk art, the kilim has historically been regarded not merely as a woven textile, but also as a cultural site of memory bearing functions of protection, identity, belonging, and symbolic communication. Kilim motifs -such as the ram’s horn, hands-on-hips, waterway, and fertility symbols—have fulfilled functional meanings across various layers of individual and communal life. In the present day, the transference of these motifs onto the body through tattoo art constitutes a transformation worthy of analysis within the framework of body folklore. In folklore studies, the body is understood as a living surface of cultural memory and symbolic narration, while tattooing emerges as a form of expression that redefines itself on this surface through notions of belonging, identity, and aesthetic preference. This study discusses the transformation of kilim motifs as they move from the woven surface to the bodily surface, employing methods of visual analysis, comparative inquiry, and discourse analysis; and it further examines Dursun’s artistic style and her strategies of motif reproduction. In conclusion, Yeliz Dursun’s practice renders visible the processes of cultural continuity, transformation, and re-appropriation of traditional motifs in contemporary contexts. In this regard, the body is evaluated as a folkloric domain in which ancient symbols are revitalized and cultural memory is continually reproduced in modern times.

Anahtar Kelimeler

• Cultural memory
• motif
• body folklore
• tattoo
• carpet/rug

Kaynakça

1. Akman, Özkan ve Bayraktar, Yasemin (2024). “Meanings Attributed to Rugs in Turkish Culture”. Proceedings of International Conference on Social and Education Sciences, Ed. V. Akerson vd., Chicago: ISTES Press, 174-196.
2. Aksoy, Mustafa (2011). “Tarihi Kültürel Süreç İçinde Dil-Kimlik ve Türk Damgaları”. Türk Yurdu, 288: 133-140.
3. Assmann, Jan (2015). Kültürel Bellek- Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik. Çev. Ayşe Tekin, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
4. Aydın, Tevhide (2022). “Türk Halı ve Kilim Dokumalarında ‘El’ Motifinin İzdüşümü”. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29: 167-184.
5. Denny, Walter B. (2018). “The Anatolian Kilim and the History of Art”. A Nomad’s Art Kilims of Anatolia. Ed. Sumru Belger Krody vd. Washington D.C: George Washington University Museum and The Textile Museum Press, 23-39.
6. Erbek, Mine (2002). Çatalhöyük’ten Günümüze Anadolu Motifleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
7. https://www.si.edu/stories/ancient-ink-iceman-otzi-has-worlds-oldest-tattoos (Erişim Tarihi: 30.10.2025)
8. URL-1: “Kilimlerin Dili”. https://fotokart.shop/kilimlerin-dili (Erişim Tarihi: 30.10.2025)

9. URL-2: “Türk Dünyası”. https://x.com/TurkDnya/status/1416311087327236102 (Erişim: 06.11.2025)
10. Kaplan, Merve ve Yardımcıoğlu, Mahmut (2020). “Alan, Habitus ve Sermaye Kavramlarıyla Pierre Bourdieu”. HABITUS Toplumbilim Dergisi, 1: 23-37.
11. Kosut, Mary (2000). “Tattoo Narratives: The Intersection of the Body, Self‐Identity and Society”. Visual Sociology, 15(1): 79-100.
12. Krody, Sumru Belger (2016). “The power of Color: Anatolian Kilims”. Textile Society of America Symposium Proceedings,Nebraska: University of Nebraska-Lincoln, 287-296.
13. Nar, Mehmet Şükrü (2022). “Beden İşaretleri: Dövme Popüler Bir Kültür Ürünü müdür?”. Folklor/Edebiyat, 112: 945-964.
14. Oyman, Naile Rengin (2019). “Bazı Anadolu Kilim Motiflerinin Sembolik Çözümlemesi”. Arış Sanat Tarihi Dergisi, 14: 4-12.
15. Öncül, Kürşat (2012). Kültürümüzde Dövme Geleneği. Kars: Kafkas Üniversitesi Türk Halkbilimi Uygulama ve Araştırma Merkezi.
16. Taşkıran, M. Nurdan (2006). “Reading Motifs in Kilims a Semiological Approach to Symbolic Meaning”. 3rd International Interactive Media Design Symposium, İstanbul: Yeditepe Üniversitesi Yayınları, 155-160.
17. Wıse, Ryan Macey ve Akınkoç, İlayda (2022). “Tattoos, Risk-Taking Behaviors, and Religiosity Among Young Adults in Turkey”. Journal of Psychological and Educational Research, 30(2): 53-70.