Ahlâkî Bir Trajedinin Kahramanları: Rodion Romanoviç Raskolnikov ve Şeyh Ahmed Nureddin

Öz

Edebiyat, yüzyıllar boyunca insanın karmaşık iç dünyasında yaşanan çatışmaları inceleme imkânı sunan başlıca alanlardan biri olmuş ve özellikle felsefi düzlemde tartışılan suç ve vicdan kavramları arasındaki ikilemleri ortaya koyarak insana ahlaki zeminde güçlü bir ayna tutmuştur. Fyodor Mihayloviç Dostoyevski’nin Suç ve Ceza romanındaki Rodion Romanoviç Raskolnikov ile Meşa Selimoviç’in Derviş ve Ölüm adlı eserinde yer alan Şeyh Ahmed Nureddin, suç ve vicdan çatışmasını yoğun biçimde temsil eden başkişilerdir. Söz konusu kişilerin suçlarının doğuşu ve altında yatan nedenler, toplumsal değerler ve kendi değerleri arasında yaşadıkları derin içsel çatışmalar karşılaştırmalı edebiyatın tematik araştırma yöntemi esas alınarak incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda; Raskolnikov’un çektiği yoğun vicdan azabı ve ruhsal sancılar yoluyla sonunda olumlu bir ahlaki dönüşüm geçirdiği ancak Ahmed Nureddin’in ise başlangıçtaki masumiyetini yitirerek iktidar hırsına yenik düştüğü görülmüştür. Ahmed Nureddin, zamanla bizzat eleştirdiği otoriter sistemin bir parçası hâline gelerek kaçınılmaz bir ahlaki dönüşüme sürüklenmiş ve benliğinden geri dönüşü olmayan bir şekilde uzaklaşmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ahlaki dönüşüm
• başkaldırı
• suç
• üstinsan
• vicdan

The Heroes of a Moral Tragedy: Rodion Romanovich Raskolnikov and Sheikh Ahmed Nureddin

Öz

For centuries, literature has been one of the primary fields offering the opportunity to examine the conflicts within the complex human psyche; by highlighting the dilemmas between the concepts of crime and conscience -discussed particularly on a philosophical level- it has held up a powerful mirror to humanity on the moral plane. Rodion Romanovich Raskolnikov in Fyodor Mikhailovich Dostoevsky’s Crime and Punishment and Sheikh Ahmed Nureddin in Meša Selimović’s Death and the Dervish are central protagonists who intensely embody the conflict between crime and conscience. The origins of these protagonists’ crimes and the underlying causes, as well as the deep internal conflicts they experienced between societal values and their own values, have been examined using the thematic research method of comparative literature. The analysis reveals that while Raskolnikov ultimately undergoes a positive moral transformation through the intense pangs of conscience and spiritual anguish he endures, Ahmed Nureddin loses his initial innocence and succumbs to the lust for power. Ahmed Nureddin, over time, became a part of the very authoritarian system he had criticized, was driven toward an inevitable moral transformation, and drifted irrevocably away from his true self.

Anahtar Kelimeler

• conscience
• crime
• moral transformation
• overman
• rebellion

Kaynakça

1. Ayhan Atak, Göksevi (2019). "Göreme Kaya Kiliseleri Fresklerinde Lazarus’un Dirilişi". Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(1): 52-74.
2. Camus, Albert (2013). Başkaldıran İnsan. Çev. Tahsin Yücel. İstanbul: Can Yayınları.
3. Can, Mücella (2021). “İktidarın Kaynağı, Araçları ve Yozlaştırıcı Etkisi”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 20(1): 212-238.
4. Dostoyevski, Fyodor Mihayloviç (2022). Suç ve Ceza (1-2.Cilt). Çev. İpek Söylemez. İstanbul: Kapra Yayıncılık.
5. Frank, Joseph (2017). Dostoyevski: Çağının Bir Yazarı. Çev. Ülker İnce. İstanbul: Everest Yayınları.
6. Fromm, Erich (1994). Kendini Savunan İnsan. Çev. Necla Arat. İstanbul: Say Yayınları.
7. Güneş, Mehmet (2017). "Hukukun Üstünlüğünden Vicdanın Üstünlüğüne: Dostoyevski’nin Suç ve Ceza Romanı ile Necip Fazıl Kısakürek'in Reis Bey Piyesinde Hukuk ve Vicdan". Kaldırımlardan Sakarya'ya Necip Fazıl Kısakürek Sempozyumu Bildirileri Kitabı, 2, 121-140.
8. Kant, Immanuel (1999). Pratik Aklın Eleştirisi. Çev. İoanna Kuçuradi, Ülker Gökberk ve Füsun Akatlı. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.

9. Karahan, Ali (2025). “Türk Şiirinde Vicdan ve Merhamet (1839-1923)”. Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
10. Kefelioğlu, Haluk (2002). İnsanın Evrimi. Evrimsel Analiz. Ankara: Palme Yayın Dağıtım, 1-708.
11. Nietzsche, Friedrich (2019). Böyle Buyurdu Zerdüşt. Çev. Meral Harzem. İstanbul: Karbon Kitaplar.
12. Özkara, Okan (2019). “Derviş ve Ölüm Romanında Varoluşçu Unsurlar”. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 48: 213-234.
13. Rousseau, Jean-Jacques (2009). Emile ya da Eğitim Üzerine. Çev. Yaşar Avunç. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
14. Selimoviç, Meşa (2024). Derviş ve Ölüm. Çev. Mahmut Kıratlı. İstanbul: Timaş Yayınları.
15. Terras, Victor (2017). Dostoyevski’yi Okumak. Çev. Işıl Özbek Arslan. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
16. Ünal Rutli, Nüket (2020). “Raskolnikov’un Ahlaki İkilemi: Nietzscheci Bir Bakış”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 12: 73-91.