Code-switching in a Multiscriptual 19thCentury Manuscript of Turkish Poems: ca. 99% Syriac & 1% Arabic Script

Öz

This study aims to describe and exemplify graphological code-switching in one type of multiscriptual manuscript, namely the Garshuni-Turkish type (aka “Turkish Garshuni”), that is, in Turkish written in the Syriac script. The manuscript studied here is the anonymous manuscript HMML CFMM 00799, held in the library of the church Kırklar Kilisesi in Mardin. This is an anthology of poems, songs, and Syriac Orthodox hymns in Turkish written in the Syriac script, tentatively dated to the 19th century. Written code-switching is sociolinguistically conditioned. The same conditioning factors as in spoken code-switching may apply. In addition, factors such as the context and setting of the text, informality versus formality of address, the comparative status of the languages, the topic’s requirements in precision, etc. also play a conditioning role. Of special importance is code-switching that arises from the fact that specific terms are more precise, easier to express or more common in one language than another, particularly in specialized fields. Code-switching in Garshuni-Turkish texts has not been studied yet, so this study will give a first impression of this phenomenon. Further study of this type of text will show how code-switching is influenced by the manuscripts’ contents and their dates of production.

Anahtar Kelimeler

• Garshuni-Turkish
• Syriac
• Arabic
• Script
• Code-switching

19. Yüzyıldan Kalma, Çoklu Yazı Sistemine Sahip Bir Türk Şiir El Yazmasında Kod Değiştirme: Yaklaşık %99 Süryanice ve %1 Arapça Yazı Sistemi

Öz

Bu çalışma, çok yazılı yazma eserlerin bir türü olan Garşuni-Türkçe (diğer adıyla Türkçe Garşuni), yani Süryani alfabesiyle yazılmış Türkçe metinlerdeki grafolojik kod değiştirmeleri betimlemeyi ve örneklendirmeyi amaçlamaktadır. Burada incelenen yazma eser, Mardin’deki Kırklar Kilisesi’nin kütüphanesinde muhafaza edilen HMML CFMM 00799 numaralı anonim yazmadır. Bu eser, muhtemelen 19. yüzyıla tarihlendirilen ve Süryani alfabesiyle yazılmış Türkçe şiir, şarkı ve Süryani Kadim ilahilerinden oluşan bir şiir/ilahi antolojisidir. Yazılı kod değiştirme sosyodilbilimsel olarak koşullanmıştır. Sözlü kod değiştirmedekilerle aynı koşullandırma faktörleri geçerli olabilir. Ek olarak, metnin bağlamı ve ortamı, hitabın samimi ya da resmi olması, dillerin göreli statüleri, konunun hassasiyet gereklilikleri vb. faktörler de koşullandırıcı bir rol oynar. Özel terimlerin bir dilde diğerine göre daha kesin, ifade edilmesi daha kolay veya daha yaygın olmasından kaynaklanan kod değiştirme, özellikle uzmanlık alanlarında büyük önem taşır. Garşuni-Türkçe metinlerdeki kod değiştirmeler henüz çalışılmamıştır; bu nedenle bu çalışma söz konusu olguya dair ilk izlenimi sunacaktır. Bu tür metinlerin daha ileri düzeyde incelenmesi, kod değiştirmenin yazmaların içeriğinden ve üretim tarihlerinden nasıl etkilendiğini gösterecektir.

Anahtar Kelimeler

• Garşuni-Türkçe
• Süryanice
• Arapça
• Alfabe
• Kod değiştirme

التناوب اللغوي في مخطوطة شعرية تركية من القرن التاسع عشر ذات نظام كتابة متعدد: نحو 99٪ من نظام الكتابة السريانية و1٪ من نظام الكتابة العربية

Öz

تهدف هذه الدراسة إلى وصف وتمثيل التبديلات الترميزية الخطية  (Graphological Code-switching)  في النصوص التركية المكتوبة بالأبجدية السريانية، والمعروفة باسم "الكرشوني-التركي" (أو الكرشونية التركية)، وهي نوع من المخطوطات متعددة أنظمة الكتابة. والمخطوطة التي سنعالجها في هذه الدراسة هي مخطوطة مجهولة المؤلف تحفظ في مكتبة كنيسة "قرقلار" (كنيسة الأربعين) في ماردين تحت رقمHMML CFMM 00799 . وهذه المخطوطة عبارة عن مختارات من القصائد والأغاني والترانيم السريانية الأرثوذكسية القديمة، والتي ترجع على الأرجح إلى القرن التاسع عشر الميلادي.

إن التبديل الترميزي الخطي المكتوب مشروط بالناحية اللغوية الاجتماعية (سوسيولسانية)، وتنطبق عليه عوامل الاشتراط نفسها الموجودة في التبديل الخطي الشفهي. وبالإضافة إلى ذلك، تلعب عواملُ أخرى دورا مشروطا، مثل سياق النص وبيئته، وطبيعة الخطاب سواء كانت رسمية أم غير رسمية، والوضع النسبي للغات، ومدى حاجة الموضوع إلى الدقة، وما إلى ذلك. ويكتسب التبديل الخطي الذي ينشأ عن كون مصطلحات معينة أكثر دقة أو أسهل للتعبير أو أكثر شيوعاً في لغة دون أخرى، ولا سيما في المجالات المتخصصة، أهمية خاصة. لم يُدرس التبديل الخطي في النصوص الكرشونية التركية من قبل، لذا ستعطي هذه الدراسة انطباعاً أولياً عن هذه الظاهرة. وستكشف الدراسات المستقبلية لهذا النوع من النصوص عن كيفية تأثر التبديل الخطي بمحتوى المخطوطات وتواريخ إنتاجها.

الكلمات المفتاحية: الكرشوني-التركي، السريانية، العربية، الخط، التبديل اللغوي (Code-switching).

Kaynakça

1. Aktaş, Gürol und Peter Zieme. “Eine Osmanische Köroglı-Sammlung in Syrischer Schrift.” Turcica, 55 (2024): 395-445.
2. Ambros, Edith Gülçin. “On some secular and religious Garshuni-Turkish poems sung in the 19th (?) century” (forthcoming in the memorial volume for Bernt Brendemoen).
3. Kiraz, George. “Garshunography: Terminology and Some Formal Properties of Writing One Language in the Script of Another.” In Scripts beyond Borders. A Survey of Allographic Traditions in the Euro Mediterranean World, edited by J. den Heijer, A. Schmidt, and T. Pataridze, Peeters, 2014, 65-74.
4. Manuscript HMML CFMM 00799 kept in the church Kırklar Kilisesi, Mardin.
5. Trigona-Harany, Benjamin. “A Description of Syro-Ottoman.” In Between Religion and Language: Turkish-speaking Christians, Jews and Greek-speaking Muslims and Catholics in the Ottoman Empire (Türk dilleri araştırmaları dizisi 48), edited by Evangelia Balta and Mehmet Ölmez, Eren, 2011, 15-41.
6. Zieme, Peter. “Bir Garşuni-Türkçe Antolojisinin Dokuz Pasajı.” In Bilge Biliglig Bahşı Bitigi: Doğumunun 60. Yılında Mehmet Ölmez Armağanı, edited by Ö. Ayazlı – T. Karaayak – U. Uzunkaya, Paradigma Akademi Yayınları, 2023, 727-738.
7. Zieme, Peter. “Ein Marienhymnus in Garshuni-Türkisch.” Opuscula György Hazai Dicata. Beiträge zum Deutsch-Ungarischen Workshop aus Anlass des 80. Geburtstags von György Hazai, edited by Barbara Kellner-Heinkele – Simone-Christiane Raschmann, Klaus Schwarz Verlag, 2015, 58-92.
8. Zieme, Peter. “The Tale of Ahikar According to a Garshuni Turkish Manuscript of the John Rylands University Library.” In Winds of Jingjiao: Studies on Syriac Christianity in China and Central Asia, edited by Li Tang and Dietmar W. Winkler. Lit Verlag, 2016, 131-145.