Derleme

Yetişkin ve Yaşlılarda Zihin Kuramının Ölçülmesi ve Zihin Kuramı Performansında Yaşa Bağlı Değişiklikler

Cilt: 7 Sayı: 13 30 Haziran 2023
PDF İndir
EN TR

Yetişkin ve Yaşlılarda Zihin Kuramının Ölçülmesi ve Zihin Kuramı Performansında Yaşa Bağlı Değişiklikler

Öz

Zihin kuramı, diğer bireylerin duygularını ve zihinsel durumlarını anlayabilme yetisini ifade eder ve sosyal etkileşimde bulunabilmek için gerekli olan temel bir sosyal bilişsel yetidir. Uluslararası alan yazınla paralel olarak ülkemizde zihin kuramının çocukluk döneminde ele alındığı oldukça çalışma olmasına rağmen, yetişkinlik ve yaşlılık dönemindeki bireylerde zihin kuramını ele alan sınırlı sayıda araştırma bulunmaktadır. Bu derlemede öncelikle zihin kuramının tanımı ve türlerine değinilerek yetişkinlerde zihin kuramı ile ilgili ilk çalışmalardan bir tanesi olan Happé ve arkadaşlarının (1998) kullandıkları zihin kuramı görevleri ile ilgili bilgi vermek amaçlanmıştır. Bununla birlikte, genç ve yaşlı bireylerin zihin kuramı performansı açısından karşılaştırıldığı güncel araştırma bulgularına yer vermek bu derlemenin bir diğer amacıdır. Araştırma sonuçları incelendiğinde birçok çalışmada, diğerlerinin zihinsel durumları hakkında çıkarımda bulunmak olarak tanımlanan zihin kuramının, afektif ve bilişsel olmak üzere iki farklı bileşen olarak ele alındığı görülmektedir. Ayrıca, yetişkin bireylerin zihin kuramı performanslarını ölçmek amacıyla bu bileşenlere yönelik çeşitli test ve görevler geliştirilmekle birlikte, en sık kullanılan test ve görevler arasında Hikâyeler, Gözlerden Zihin Okuma Testi, Videolar, Yanlış Kanı ve Gaf Yapma Testinin olduğu belirlenmiştir. Uluslararası alan yazında zihin kuramını değerlendirmek amacıyla kullanılan bu testlerin birçoğunun Türkçe formunun geçerliği ve güvenirliğinin sınanmış olduğu, bununla birlikte Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği gibi ülkemizde geliştirilmiş bazı ölçeklerin de olduğu saptanmıştır. Son olarak, birçoğunun diğer ülkelerde yapıldığı araştırma sonuçları zihin kuramının türlerine göre değişmekle birlikte yaşla birlikte zihin kuramı performansının genel olarak azaldığına işaret etmektedir. Elde edilen bu bulgunun ülkemizde yaşamını sürdüren yetişkinler için de geçerli olup olmadığının belirlenmesi için bu alanda daha fazla araştırmaya ihtiyaç bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yoktur

Proje Numarası

Yoktur

Teşekkür

Yoktur

Kaynakça

  1. Ahmed, F.S., & Miller, L.S. (2013). Relationship between theory of mind and functional independence is mediated by executive function. Psychology and Aging, 28(2), 293-303.
  2. Artık, A., Çengel Kültür, S.E., Portakal, O., & Karaboncuk, A.Y. (2023). The association between autistic traits and serum testosterone, oxytocin, and androstenedione levels in prepubertal male drug naive children with attention‐deficit/hyperactivity disorder. International Journal of Developmental Neuroscience, 83, 98-107.
  3. Aslıer, M., Aslıer, N.G.Y., Kirkim, G., & Güneri, E.A. (2020). The influence of age and language on developmental trajectory of theory of mind in children with cochlear implants. International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology, 135, 110127.
  4. Ay, R., Böke, Ö., Pazvantoğlu, O., Şahin, A.R., Sarısoy, G., Arık, A.C., & Güz, H. (2016). Şizofreni hastaları ve birinci derece yakınlarında zihin kuramı ve duygu tanımanın değerlendirilmesi. Arch Neuropsychiatry, 53, 338-343.
  5. Bach, L.J., Happe, F., Fleminger, S., Powell, J. (2000). Theory of mind: Independence of executive function and the role of the frontal cortex in acquired brain injury. Cognitive Neuropsychiatry, 5(3), 175-192.
  6. Baron-Cohen, S., Jolliffe, T., Mortimore, C., & Robertson, M. (1997). Another advanced test of theory of mind: Evidence from very high functioning adults with autism or Asperger Syndrome. Child Psychology & Psychiatry & Allied Disciplines, 38(7), 813-822.
  7. Baron-Cohen, S., Wheelwright, S., Hill, J., Raste, Y., & Plumb, I. (2001). The "Reading the mind in the eyes" Test revised version: A study with normal adults, and adults with Asperger syndrome or high-functioning autism. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 42(2), 241-251.
  8. Başoğlu, E., İnanç, L., Altıntaş, M., & Beştepe, E.E. (2018). Bipolar I bozukluk hastalarında zihin kuramı becerileri, iç görü ve yaşam kalitesinin değerlendirildiği olgu-kontrol çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 19(3), 235-243.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Psikoloji, Gelişim Psikolojisi (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

23 Şubat 2023

Kabul Tarihi

13 Haziran 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 7 Sayı: 13

Kaynak Göster

APA
Soylu, C. (2023). Yetişkin ve Yaşlılarda Zihin Kuramının Ölçülmesi ve Zihin Kuramı Performansında Yaşa Bağlı Değişiklikler. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 7(13), 19-31. https://doi.org/10.31461/ybpd.1255701
AMA
1.Soylu C. Yetişkin ve Yaşlılarda Zihin Kuramının Ölçülmesi ve Zihin Kuramı Performansında Yaşa Bağlı Değişiklikler. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi. 2023;7(13):19-31. doi:10.31461/ybpd.1255701
Chicago
Soylu, Cem. 2023. “Yetişkin ve Yaşlılarda Zihin Kuramının Ölçülmesi ve Zihin Kuramı Performansında Yaşa Bağlı Değişiklikler”. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi 7 (13): 19-31. https://doi.org/10.31461/ybpd.1255701.
EndNote
Soylu C (01 Haziran 2023) Yetişkin ve Yaşlılarda Zihin Kuramının Ölçülmesi ve Zihin Kuramı Performansında Yaşa Bağlı Değişiklikler. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi 7 13 19–31.
IEEE
[1]C. Soylu, “Yetişkin ve Yaşlılarda Zihin Kuramının Ölçülmesi ve Zihin Kuramı Performansında Yaşa Bağlı Değişiklikler”, Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, c. 7, sy 13, ss. 19–31, Haz. 2023, doi: 10.31461/ybpd.1255701.
ISNAD
Soylu, Cem. “Yetişkin ve Yaşlılarda Zihin Kuramının Ölçülmesi ve Zihin Kuramı Performansında Yaşa Bağlı Değişiklikler”. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi 7/13 (01 Haziran 2023): 19-31. https://doi.org/10.31461/ybpd.1255701.
JAMA
1.Soylu C. Yetişkin ve Yaşlılarda Zihin Kuramının Ölçülmesi ve Zihin Kuramı Performansında Yaşa Bağlı Değişiklikler. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi. 2023;7:19–31.
MLA
Soylu, Cem. “Yetişkin ve Yaşlılarda Zihin Kuramının Ölçülmesi ve Zihin Kuramı Performansında Yaşa Bağlı Değişiklikler”. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, c. 7, sy 13, Haziran 2023, ss. 19-31, doi:10.31461/ybpd.1255701.
Vancouver
1.Cem Soylu. Yetişkin ve Yaşlılarda Zihin Kuramının Ölçülmesi ve Zihin Kuramı Performansında Yaşa Bağlı Değişiklikler. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi. 01 Haziran 2023;7(13):19-31. doi:10.31461/ybpd.1255701

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiYnkucG5nIiwicGF0aCI6IjQzMTkvOTg1Mi9jOTBhLzY5ZmM0MjZhYWVhMzIxLjcwOTcxNTA0LnBuZyIsImV4cCI6MTc3ODE0MzM1NSwibm9uY2UiOiJhMGFkNTgzNzc2YTUzZjkzNzZjY2UxYmI4NmNjZGNmNCJ9.Y4_jYbMLsLpZENvNI3qq3_-_j_IwAL0hX0U2PCJF7jI

Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, Creative Commons (CC) Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.