Ceza Muhakemesi Hukukunda Temyiz Talebinde Bulunmayan Sanıkların Hükmün Bozulmasından Faydalanmasının Mahiyeti ve Kapsamı

Yıl 2026, Sayı: 1, 199 - 240, 30.01.2026

Abdullah Enes Karacan

https://doi.org/10.33432/ybuhukuk.1807321

https://izlik.org/JA64MW37BX

Öz

Ceza muhakemesinde davasız yargılama olmaz ilkesi geçerlidir. Denetim muhakemesinin yayılma etkisi (sirayet) bu ilkenin istisnalarından birini teşkil etmektedir. Yayılma etkisinin nasıl uygulanacağı konusunda 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun yürürlükte olduğu zamandan beri birçok farklı görüş ileri sürülmüştür. Diğer yandan Yargıtay müstakar içtihatlarında yayılma etkisini oldukça dar bir sahada kabul etmektedir. Bununla birlikte bu uygulamanın 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 306. maddesine uygun olup olmadığı şüphelidir. Zira kanun metninde Yargıtay uygulamasını haklı çıkartacak bir ibare bulunmamaktadır. Öte yandan yayılma etkisi konusunda doktrinde de birçok farklı görüş ileri sürülmektedir. Bu çalışma bir yandan bu görüşleri değerlendirmekte diğer yandan bu görüşler çerçevesinde oluşan belli başlı tartışma alanlarından hareketle yayılma etkisi konusunda savunma hakkını gözeten tutarlı bir uygulamanın imkanını araştırmaktadır. Bu tartışmalar ağırlıklı olarak, Yargıtay’ın temyize başvurmayan sanıklar için de bozma kararı verip vermeyeceği, lehe bozmadan sonra sirayete dayalı olarak verilen hükmün temyize başvurmayan sanıklarca temyiz edilip edilemeyeceği ve mahkemenin kararında direnmesi halinde temyize başvurmayanlar için nasıl bir yol izleneceği meseleleri etrafında toplanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Faydalanma , Yayılma Etkisi , Savunma Hakkı , Sirayet , Bozma , Temyiz , Direnme Kararı

The Nature and Scope of the Benefit for Non-Appealing Defendants from the Reversal of a Judgment in Criminal Procedure Law

https://izlik.org/JA64MW37BX

Öz

In criminal procedure, the principle that there can be no trial without an accusation applies. The spillover effect (principle of extension) in cassation review proceedings constitutes one of the exceptions to this principle. Regarding how the spillover effect should be applied, various opinions have been put forward since the period when the Code of Criminal Procedure No. 1412 was in force. On the other hand, the Court of Cassation, in its settled case law, accepts the spillover effect within a very narrow scope. However, it is doubtful whether this practice is in accordance with Article 306 of the Code of Criminal Procedure No. 5271, as there is no provision in the text of the law that would justify the Court of Cassation’s practice. Furthermore, many different opinions have also been advanced in the doctrine regarding the spillover effect. This study, on the one hand, evaluates these opinions and, on the other hand, examines-on the basis of the main areas of debate arising from them-the possibility of a consistent application of the spillover effect that duly safeguards the right to defence. These discussions mainly centre on whether the Court of Cassation may render a decision of reversal in respect of defendants who did not file an appeal; whether a judgment rendered, following a favourable reversal, on the basis of the principle of extension may be appealed by defendants who did not file an appeal; and which procedural course should be followed for non-appealing
defendants where the court renders a judgment of resistance.

Anahtar Kelimeler

Benefit , Spillover Effect , Right to Defence , Principle of Extension , Reversal , Appeal to the Court of Cassation , Judgment of Resistance

Kaynakça

• Algan Canseven, Hazal (2024), Ceza Muhakemesinde Kanun Yoluna Başvuru Hakkı, 1. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık.
• Birtek, Fatih (2020) “Ceza Muhakemesinde Kısmi Kesinleşme”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C: 26, S: 2, ss. 571-607.
• Birtek, Fatih (2023) “Bağlantılı Ceza Davalarında İstinafta Kısmi Kesinleşme ve Temyiz İncelemesinin Kesinleşen Hükme Etkisi”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Y: 14, S: 56, ss. 315-336.
• Centel, Nur/Zafer, Hamide (2018) Ceza Muhakemesi Hukuku, 15. Bası, İstanbul, Beta Yayınevi.
• Çelik, Özlem/Tokdemir, Sercan (2014) “Kamu Davası ve Toplumsal Algılar”, Prof. Dr. Feridun Yenisey’e Armağan, İstanbul, Beta Yayınları, ss. 1487-1520.
• Eker Kazancı, Behiye (2021) Ceza Muhakemesi Hukukunda Temyiz, 1. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık.
• Erem, Faruk (1968) Ceza Usulü Hukuku, 2. Bası, Ankara, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
• Erdem, Mustafa Ruhan/Şentürk, Candide (2018) Ceza Muhakemesinde Kanun Yolları, 1. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık.
• Eschelbach, Ralf (2025) “Revisionserstreckung auf Mitverurteilte”: Rotsch, Thomas/Saliger, Frank/Tsambikakis, Michael (Editörler), Nomos Kommentar StPO: Strafprozessordnung mit GVG | EGGVG, 1. Baskı, Baden-Baden, Nomos, ss. 769-782.
• Gericke, Jan (2023) “Revisionserstreckung auf Mitverurteilte”: Barthe, Christoph/Gericke, Jan (Editörler), Karlsruher Kommentar zur Strafprozessordnung: StPO, 9. Baskı, München, C.H. Beck, ss. 2205-2210.
• Gökcen, Ahmet/Balcı, Murat/Alşahin, M. Emin/Çakır, Kerim (2018) Ceza Muhakemesi Hukuku, 3. Baskı, Ankara, Adalet Yayınevi.
• Karakehya, Hakan (2019) Ceza Muhakemesi Hukuku, 3. Baskı, Eskişehir, Nisan Kitabevi.
• Kaymaz, Seydi (2019) “Davasız Yargılama Olmaz İlkesinin İhlal Edilmesi ve Sonuçları”, D.E.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş TEZCAN’a Armağan, C. 21, Özel S., ss. 295-326.
• Kaymaz, Seydi (2023) Ceza Muhakemesinde İstinaf, 3. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık.
• Keklik, Ramazan (2015) “Ceza Yargılamasına İlişkin Temyiz Yasa Yolunda Yargıtay Kararları Üzerine Yapılacak İşlemlerin Kronolojik İncelemesi”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, S. 6, ss. 185-225.
• Knauer, Christoph/Kudlich, Hans (2024) “Revisionserstreckung auf Mitverurteilte”: Knauer, Christoph (Editör), Münchener Kommentar zur Strafprozessordnung: StPO, Band 3: §§ 333-500, 2. Baskı, München, C.H. Beck, ss. 430-445. Kunter, Nurullah (1981) Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, 7. Baskı, İstanbul, Kazancı Hukuk Yayınları.
• Meyer-Goßner, Lutz (2001) “Abschaffung des § 357 StPO”: Schünemann, Bernd/Achenbach, Hans/Bottke, Wilfried/Haffke, Bernhard/Rudolphi, Hans- Joachim (Editörler), Festschrift für Claus Roxin zum 70. Geburtstag am 15. Mai 2001, Berlin-New York, de Gruyter, ss. 1345-1358.
• Öntan, Yaprak (2017) “İstinaf Kanun Yolunda Bozmanın Sirayeti Sorunu”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 128, ss, 149-158.
• Özbek, Veli Özer/Doğan, Koray/Bacaksız, Pınar (2024) Ceza Muhakemesi Hukuku, 17. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık.
• Öztürk, Bahri/Tezcan, Durmuş/Erdem, Mustafa Ruhan/Alan, Esra/Sırma Gezer, Özge/Saygılar, Yasemin F./Özaydın, Özdem/Erden Tütüncü, Efser/Tok, Mehmet Can (2024) Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku, 18. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık.
• Pekmez Kelep, Tuba (2019) Ceza Muhakemesinde Fiil, 1. Baskı, İstanbul, On İki Levha Yayıncılık.
• Soyaslan, Doğan (2014) Ceza Muhakemesi Hukuku, 5. Baskı, Ankara, Yetkin Yayınları.
• Şahin, Cumhur/Göktürk, Neslihan (2024) Ceza Muhakemesi Hukuku, 15. Bası, Ankara, Seçkin Yayıncılık. Talas, Serdar (2004) Ceza Yargılaması Hukukunda Yargılamanın Yenilenmesi (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Taner, Fahri Gökçen (2018) “5271 Sayılı Cmk’nın Temyiz Kanun Yoluna İlişkin Hükümlerinin Yürürlüğe Girmesiyle Ortaya Çıkan Farklılıklar”, Ankara Barosu Dergisi, C. 75, S. 4, ss. 47-78.
• Tosun, Öztekin (1969) Ceza Muhakemesi Hukukumuzda Kanun Yolları, İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 35, S. 1, ss. 8-48.
• Tosun, Öztekin (1969) “Kanunyolların Ceza Muhakemesi Hukukundaki Yeri”, İstanbul Üniversitesi Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 3, S. 4, ss. 6-22.
• Ünver, Yener/Hakeri, Hakan (2018) Ceza Muhakemesi Hukuku, 14. Baskı, Ankara, Adalet Yayınevi.
• Wiedner, Stefan (2025) “Revisionserstreckung auf Mitverurteilte”: Graf, Jürgen (Editör), BeckOK StPO mit RiStBV und MiStra, 56. Baskı, München, C.H. Beck.
• Yenisey, Feridun/Oktar, Salih (2015) Alman Ceza Muhakemesi Kanunu Strafprozeßordnung (StPO), 2. Bası, İstanbul, Beta Yayınları.
• Yenisey, Feridun/Nuhoğlu, Ayşe (2024) Ceza Muhakemesi Hukuku, 12. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık.
• Yurtcan, Erdener (2019) Ceza Muhakemesi Kanunu Şerhi, 9. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık.