Dinsel Ötekinin Popüler Kültürde Temsili: Kutsal Damacana Serisinde Hıristiyan Din Adamı ve Sembolik Alan

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 545 - 566, 31.12.2025

Yasin Öner

https://doi.org/10.32955/neu.ilaf.2025.11.2.06

Öz

Bu çalışma, Türk sinemasında Hıristiyan din adamı figürünün özellikle komedi türü içerisindeki temsillerini Kutsal Damacana film serisi özelinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Hıristiyanlık, Türk sinemasında sıklıkla “öteki” olarak konumlanan dinî geleneklerden biri olmasına rağmen doğrudan Hıristiyan din adamlarını merkezine alan yapımlar oldukça sınırlıdır. Bu bağlamda çalışmanın odaklandığı Kutsal Damacana serisi (2007–2025), Hıristiyan dinî figürlerinin –özellikle rahiplerin ve şeytan çıkarma ayinleriyle özdeşleşmiş karakterlerin– temsili açısından son derece zengin ve istisnai bir örnek sunmaktadır. Beş filmden oluşan bu seri hem popüler kültür kodlarını hem de geleneksel dinî sembolleri bir arada kullanarak Hıristiyan din adamını parodinin, abartının ve ironinin konusu haline getirmektedir. Çalışmada söz konusu filmler üzerinden geliştirilen temsil biçimleri hem görsel hem de söylemsel düzeyde ele alınmış, karakterlerin kostümleri, mimikleri, kullandıkları dil, etkileşimde bulundukları mekânlar ve bu figürlerin yerleştirildiği anlatı yapıları detaylı biçimde incelenmiştir. Bu süreçte özellikle film karakterlerinin hangi sinematografik tercihlerle çerçevelendiği, hangi kültürel kodlarla karikatürize edildiği ve bu temsillerin izleyici nezdinde nasıl bir algı oluşturabileceği üzerine yoğunlaşılmıştır. Araştırma bir yandan sinema çalışmalarının anlatı analizi ve görsel temsil kuramlarından diğer yandan Dinler Tarihi disiplininin dinî figürlerin kültürel bağlamlarda dönüşümüne ilişkin kuramsal çerçevelerinden faydalanarak disiplinler arası bir yöntem benimsemektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerine dayalı olarak betimleyici ve yorumlayıcı analiz teknikleri kullanılmış, yerli ve yabancı akademik literatürden özellikle dinî temsillerin sekülerleşme süreçleri, mizahın inanç sistemleri üzerindeki etkisi ve ötekinin sinematik inşası konularında yoğun biçimde yararlanılmıştır. Bu doğrultuda çalışmada filmlerdeki rahip karakterlerinin dinsel bir figür olmanın yanı sıra Türkiye’nin tarihsel Hıristiyanlık algısının bir yansıması olarak biçimlendirilme şekli değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel bulguları, Kutsal Damacana serisinde Hıristiyan din adamı imgesinin sistematik bir biçimde abartılı, eksantrik ve çoğu zaman absürt bir karakter yapısıyla sunulduğunu ortaya koymaktadır. Bu temsil biçimi mizah aracılığıyla izleyicide hem bir mesafe duygusu yaratmakta hem de dinî farklılıklara dair var olan toplumsal önyargıların yeniden üretimine katkı sunmaktadır. Öte yandan bu temsillerin Hıristiyanlıkla sınırlı kalmayıp genel anlamda dinî kurumlara ve figürlere yönelik sekülerleşme eğilimlerinin bir dışavurumu olduğu da gözlemlenmiştir. Filmdeki karakterler çoğunlukla gerçekliğin sınırlarını zorlayan bir şekilde konumlandırılmış, Hıristiyan rahipleri, şeytan çıkarma ritüelleri, kutsal objeler ve kilise ritüelleri gibi unsurlar, yerel mizah kalıplarıyla birleşerek komik ve yer yer grotesk (fantastik) bir görsellik kazanmıştır. Bu anlamda çalışma, Kutsal Damacana serisinin Türk komedisinde Hıristiyan din adamı figürünün temsili açısından kritik bir örnek sunduğunu, bu temsilin görsel ve anlatısal stratejiler aracılığıyla seküler bir zemine çekildiğini ve dinî farklılıklara dair kolektif bilinçte yer alan stereotiplerin mizah yoluyla pekiştirildiğini ortaya koymaktadır. Hıristiyan din adamı figürü bu filmlerde “öteki” bir dinin mensubu olmakla birlikte modernlik, inanç, hurafe ve akılcılık arasındaki gerilimin mizahî bir düzlemde somutlaştığı bir araç haline gelmiştir. Bu yönüyle çalışma, Türk sinemasında dinî temsillerin kültürel arka planını anlamaya yönelik bir katkı sunmakta ve sinema ile din arasındaki ilişkiyi komedi türü bağlamında, din adamı profili üzerinden yeniden düşünme gayretinde bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dinler Tarihi , Hıristiyanlık , Türk Sineması , Papaz , Şeytan Çıkarma

The Representation of Religious Otherness in Popular Culture: Christian Clergy and Symbolic Space in the Kutsal Damacana Series

Öz

This study aims to analyze the representation of Christian clergy figures in Turkish cinema, particularly in the comedy genre, with a focus on the Kutsal Damacana Jug film series. Although Christianity is one of the religious traditions that is often positioned as “the other” in Turkish cinema, there are very few productions that focus directly on Christian clergy. In this context, the Kutsal Damacana series (2007–2025), which is the focus of this study, offers an extremely rich and exceptional example in terms of the representation of Christian religious figures, particularly priests and characters associated with exorcism rituals. This series, consisting of five films, uses both popular culture codes and traditional religious symbols to make Christian clergy the subject of parody, exaggeration, and irony. The forms of representation developed in the films in question are examined at both the visual and discursive levels, with detailed analysis of the characters' costumes, facial expressions, language, the spaces in which they interact, and the narrative structures in which these figures are placed. In this process, particular emphasis is placed on how the film characters are framed by cinematographic choices, how they are caricatured by cultural codes, and how these representations can shape the audience's perception. The research adopts an interdisciplinary approach, drawing on narrative analysis and visual representation theories from cinema studies on the one hand, and theoretical frameworks from the discipline of History of Religions on the other, regarding the transformation of religious figures in cultural contexts. The study uses descriptive and interpretive analysis techniques based on qualitative research methods, drawing heavily on domestic and foreign academic literature, particularly on the secularization processes of religious representations, the impact of humor on belief systems, and the cinematic construction of the other. In this context, the study evaluates how priest characters in films are shaped not only as religious figures but also as reflections of Turkey's historical perception of Christianity. The study's main findings reveal that the image of Christian clergy in the Kutsal Damacana series is systematically presented as exaggerated, eccentric, and often absurd characters. This form of representation creates a sense of distance in the viewer through humor and contributes to the reproduction of existing social prejudices regarding religious differences. On the other hand, it has been observed that these representations are not limited to Christianity but are an expression of secularization trends towards religious institutions and figures in general. The characters in the film are mostly positioned in a way that pushes the boundaries of reality, and elements such as Christian priests, exorcism rituals, sacred objects, and church rituals are combined with local humor patterns to create a comical and sometimes grotesque visuality. In this sense, the study presents a critical example of the representation of the Christian clergy figure in Turkish comedy in the Kutsal Damacana series, revealing that this representation is drawn to a secular ground through visual and narrative strategies and that stereotypes about religious differences in the collective consciousness are reinforced through humor. The Christian clergyman figure in these films has become a tool that embodies the tension between modernity, faith, superstition, and rationality on a humorous level, despite being a member of a “different” religion. In this regard, the study contributes to understanding the cultural background of religious representations in Turkish cinema and attempts to rethink the relationship between cinema and religion in the context of the comedy genre through the profile of the clergyman.

Anahtar Kelimeler

History of Religions , Christianity , Turkish Cinema , Priest , Exorcism

Kaynakça

• Albayrak, Kadir. “Dinsel Bir Sembol Olarak Haçın Tarihi”. Dini Araştırmalar 7/19 (2004), 105-129.
• Arslan, Savaş. Cinema in Turkey: A New Critical History. New York: Oxford University Press, 2011.
• Burckhardt, Titus. Doğu’da ve Batı’da Kutsal Sanat: Sanatın İlkeleri ve Yöntemi. çev. Tahir Uluç. İstanbul: İnsansanat Yayınları, 2019.
• Katolik Kilisesi Din ve Ahlâk İlkeleri. çev. Dominik Pamir. İstanbul: Yaylacık Matbaacılık, 2000.
• Dönmez-Colin, Gönül. Turkish Cinema: Identity, Distance and Belonging. London: Reaktion Books, 2008.
• Eliade, Mircea. Dinin Anlamı ve Sosyal Fonksiyonu: Yaratılış Özlemi. çev. Mehmet Aydın. Ankara: Kabalcı Yayıncılık, 2015.
• Eliade, Mircea. Kutsal ve Dindışı. çev. Mehmet Ali Kılıçbay. Ankara: Gece Yayınları, 1991.
• Gülpınar, Dilara Balcı. “Agop, Salomon and Despina: Content Analysis of Non-Muslim Representations in Yeşilçam Cinema”. Howard Journal of Communications 34/1 (2022), 1-18. https://doi.org/10.1080/10646175.2022.2063702
• Gülşen, Enver. Sinemanın Hakikati. İstanbul: H Yayınları, 2020.
• Heid, Stefan. Altar and Church. Washington: The Catholic University of America Press, 2023.
• Hoover, Stewart M. Religion in the Media Age: Media, Religion and Culture. Oxfordshire: Routledge Press, 2006.
• Johnston, Robert K. Reel Spirituality: Theology and Film in Dialogue. Michigan: Baker Academic Press, 2006.
• Kırel, Serpil. Yeşilçam Öykü Sineması. İstanbul: Babil Yayıncılık, 2013.
• Kutsal Damacana. haz. Ahmet Yılmaz - Kamil Aydın (Komedi, 2007). Özen Film.
• Kutsal Damacana 2: İtmen. haz. Korhan Bozkurt (Komedi, 2010). Özen Film.
• Kutsal Damacana 4. haz. Kamil Çetin (Komedi, 2023). CJ ENM.
• Kutsal Damacana: Dracoola. haz. Korhan Bozkurt (Komedi, 2011). Tiglon.
• Kutsal Damacana: Zombi. haz. Kamil Çetin (Komedi, 2025). CJ ENM.
• Küçük, Abdurrahman vd. Dinler Tarihi. Ankara: Berikan Yayınevi, 2014.
• Lincoln, Bruce. Holy Terrors: Thinking About Religion After September 11. Chicago: The University of Chicago Press, 2006.
• Lüleci, Yalçın - Nas, Alparslan. “Türk Sinemasında Azınlıklar”. Düşünce ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi 2 (2020), 1-16.
• Lyden, John C. Film as Religion: Myths, Morals, and Rituals. New York: New York University Press, 2003.
• Morgan, David. The Sacred Gaze: Religious Visual Culture in Theory and Practice. California: University of California Press, 2005.
• Okutan, Birsen Banu. “Türk Sinemasında Popüler Din ve Din Adamı İmajı”. Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 20 (2009), 225-242.
• Önal, Hülya. “From Clichés to Mysticism: Evolution of Religious Motives in Turkish Cinema”. Religions 5/1 (2014), 199-218. https://doi.org/10.3390/rel5010199
• Öner, Yasin. Netflix Sinemasında Hıristiyan Sembolizmi. Ankara: Eskiyeni Yayınları, 2023.
• Öner, Yasin. “Sinemada Teofani: Hıristiyanlık Bağlamında Tanrı’nın Filmlerdeki Tasviri”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 61 (2025), 148-168. https://doi.org/10.21054/deuifd.1628309
• Plate, Brent Rodriguez. Religion and Film: Cinema and the Re-creation of the World. New York: Wallflower Press, 2009.
• Seyfeli, Canan. Ermeni Kilisesinde Sakramentler. Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları, 2015.
• Sharpe, Eric J. Comparative Religion: A History. Illinois: Open Court Published, 1986.
• Sokołowski, Marek. “Film Dilogy about Faith, Suffering and Illness Media Images of Catholic Priests Based on the Films Father Stu and Johnny”. Kultura i Edukacja 4 (2023), 153-164. https://doi.org/10.15804/kie.2023.04.09
• Şimşek, Hasan - Yıldırım, Ali. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
• Tillich, Paul. Theology of Culture. Oxford: Oxford University Press, 1959.
• Yenen, İbrahim. “Türk Sinemasında Din Adamı Tiplemelerine Tarihsel Bir Yaklaşım Denemesi”. TRT Akademi 3/5 (2018), 284-302.
• Zwierzchowski, Piotr. “Clergy (Kler) by Wojciech Smarzowski: The Image of Catholic Priests in Polish MoviesAfter 1989”. Studia Religiologica 54/1 (2021), 81-94. https://doi.org/10.4467/20844077SR.21.006.13930