Türkiye’de Fen Bilimlerinde Yaratıcı Drama Üzerine Yapılan Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi (2010-2024)

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye’de 2010-2024 yılları arasında fen bilimleri alanında yaratıcı drama yöntemiyle hazırlanmış 36 lisansüstü tezi inceleyerek, bu çalışmaların akademik yönelimlerini, kullanılan yöntemleri, ulaşılan bulguları ve geliştirilen önerileri ortaya koymaktır. Nitel araştırma desenine dayalı olarak yürütülen bu çalışmada, veriler doküman incelemesi yoluyla toplanmış ve Ulusal Tez Merkezi’nden erişilebilen tezler belirlenen ölçütlere göre analiz edilmiştir. Tezlerin büyük çoğunluğunun yüksek lisans düzeyinde hazırlandığı ve eğitim bilimleri çatısı altında, özellikle fen bilgisi eğitimi alanında yoğunlaştığı belirlenmiştir. Araştırmalarda genel olarak nicel yöntemler ve deneysel desenler tercih edilmiş, öğrenciler en çok çalışılan grup olmuş ve örneklem büyüklüğü çoğunlukla orta düzeyde kalmıştır. Tezlerin içerik analizine göre yaratıcı drama yöntemi; fen bilimleri öğretiminde öğrencilerin akademik başarılarını, kavramsal anlamalarını, bilimsel süreç ve eleştirel düşünme becerilerini geliştirmekte, öğrenme sürecini daha kalıcı ve eğlenceli hale getirmektedir. Yöntemin öğrencilerin motivasyonu ve derse karşı tutumları üzerinde de çoğunlukla olumlu etkiler sağladığı görülmüştür. Araştırmanın önemli bir boyutunu oluşturan Drama Ders Planı Değerlendirme Rubriği (DDPR) çerçevesinde, 36 tezden yalnızca 24’ünün detaylı olarak yapılandırılmış drama ders planı içerdiği ve bu planların rubrik kriterlerine göre değerlendirilebildiği tespit edilmiştir. Tezlerde öne çıkan öneriler arasında; öğretmenlere yönelik yaratıcı drama teknikleri üzerine hizmet içi eğitimler verilmesi, fen öğretimi için özel olarak geliştirilen yaratıcı drama etkinlik kitaplarının hazırlanması, öğretmen adaylarının bu yöntemle ilgili uygulamalı süreçlere dâhil edilmesi, dijital teknolojilerle desteklenen drama materyallerinin geliştirilmesi ve yaratıcı drama yönteminin yalnızca fen öğretiminde değil, disiplinler arası alanlarda da etkin biçimde kullanılması gerektiği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Fen bilimleri eğitimi
• yaratıcı drama
• lisansüstü tezler
• drama ders planı
• eğitici drama

Revıew of Graduate Thesıs on Creatıve Drama in Scıences in Türkiye (2010-2024)

Öz

The primary aim of this study is to examine 36 postgraduate theses prepared using the creative drama method in the field of science education in Turkey between 2010 and 2024, in order to identify their academic orientations, employed methodologies, obtained findings, and developed recommendations. Conducted within the framework of a qualitative research design, the data were collected through document analysis, and the theses accessed from the National Thesis Center were analyzed based on predetermined criteria. It was found that the majority of the theses were at the master's level and concentrated under the umbrella of educational sciences, particularly in the field of science education. Most of the studies adopted quantitative methods and experimental designs, with students being the most commonly studied group and sample sizes typically falling within a medium range. According to the content analysis, the creative drama method enhances students' academic achievement, conceptual understanding, scientific process skills, and critical thinking in science education, while also making the learning process more enjoyable and permanent. The method was also found to have mostly positive effects on students’ motivation and attitudes toward the subject. An important component of the study was the Drama Lesson Plan Evaluation Rubric (DLPER), within which it was determined that only 24 of the 36 theses included detailed drama lesson plans that could be assessed using rubric criteria. These rubric evaluations revealed that components such as "activities," "learning outcomes," and "dramatization stage" were generally rated as "highly sufficient," whereas more abstract and complex components like "elements of dramatic structure," "materials," and the "evaluation phase" received lower scores. Key recommendations emphasized in the theses include offering in-service training on creative drama techniques for teachers, developing specialized creative drama activity books for science education, involving pre-service teachers in practical training processes related to this method, creating drama materials supported by digital technologies, and encouraging the use of creative drama not only in science education but also in interdisciplinary areas.

Anahtar Kelimeler

• Science education
• creative drama
• graduate theses
• lesson plans
• educational drama

Kaynakça

1. Adıgüzel, Ö. (2024). Eğitimde yaratıcı drama (10. bs.). Yapı Kredi Yayınları.
2. Boyraz, M., Kabakulak, A., & Mutlu, A. (2020). Hazırlanmakta olan turizm konulu lisansüstü tezlerin veri görselleştirme tekniği ile bibliyometrik analizi: 2006-2020 yılları örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 1434–1453. https://doi.org/10.26677/tr1010.2020.405
3. Deveci, İ., & Aydız, M. (2021). Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretim programında yer alan yaşam becerilerinin kazandırılmasına ilişkin görüşleri. Trakya Eğitim Dergisi, 11(1), 164–186.
4. Gürkan, K. (2023). Türkiye’de 2003-2021 yılları arasında fen bilimleri alanında yaratıcı drama yöntemi kullanılarak yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi].
5. Hendrix, R. C. (2011). Using creative dramatics to foster conceptual learning in a science enrichment program [Doktora tezi, Auburn University]. ProQuest Dissertations & Theses Global.
6. Kırmızı, F. (2022). Öğretmen adaylarının yaratıcı drama yöntemini kullanmaya yönelik özyeterlik algılarının değerlendirilmesi. Pamukkale University Journal of Education. https://doi.org/10.9779/pauefd.955708
7. Koç, Z., & Geçit, Y. (2021). Students’ views on creative drama activities applied in social studies lesson. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(31), 174–196. https://doi.org/10.35675/befdergi.720684
8. Köseler, E. (2024). Yaratıcı drama etkinlikleri ile işlenen fen derslerinin öğrenci başarısına, fen tutumuna ve özgüvenine etkisi (Yayın No. 909437) [Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

9. Özdemir, C. (2023). Türkiye’de sınıf eğitimi alanında yaratıcı drama yöntemi ile ilgili yapılmış lisansüstü tezlerin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Yaratıcı Drama Dergisi, 18(1), 1–20.
10. Özdemir Şimşek, P. (2024). Fen eğitiminde drama. P. Özdemir Şimşek (Ed.), 3, 4, 5, 6, 7, 8. sınıf fen eğitiminde alternatif bir yöntem olarak yaratıcı drama: Hazırlık-ısınma, canlandırma, değerlendirme içinde (ss. 1–9). Pegem Akademi.
11. Öztürk, A., & Öztürk, G. (2019). Yaratıcı drama ile fen öğretimi: Sosyal ve duygusal öğrenmeye etkileri. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 35(2), 125–141.
12. San, İ. (1991). Eğitim ve öğretimde yaşayarak öğrenme yöntemi ve estetik bir süreç olarak yaratıcı drama. Eğitimde Nitelik Geliştirme Sempozyumu içinde (ss. 261–266). Kültür Koleji Yayınları.
13. Şimşek, P. Ö., & Karataş, F. Z. (2020). Fen eğitiminde yaratıcı drama yönteminin başarıya etkisi: Meta-analiz çalışması. Yaratıcı Drama Dergisi, 15(1), 63–84.
14. Tümer, B., & Aslışen, E. (2022). Türkiye’de 2016-2020 yılları arasında yaratıcı drama alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(2), 501–516. https://doi. org/10.18069/firatsbed.1061601
15. Yakar, L., Demir, H., & İğde, H. (2022). Eğitim bilimleri alanında 2005-2020 yılları arasında yürütülen lisansüstü tezlerin incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 12(1), 294–321. https://doi.org/10.18039/ajesi.970639
16. Yılmaz, M., Yüksel, R., Kurt, M., & Toy, M. (2023). İlkokul düzeyinde yaratıcı drama uygulamalarının akademik başarıya etkisi: Bir meta analiz çalışması. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 6(1), 78–95. https:// doi.org/10.52974/jena.1258938