GROWTH AND PRODUCTIVITY DYNAMICS IN TÜRKİYE SINCE ECONOMIC LIBERALIZATION

Öz

This study examines the sources of economic growth in Türkiye since the onset of economic liberalization within a growth accounting framework, focusing on the role of total factor productivity (TFP) in shaping long-term growth performance. Understanding productivity dynamics is essential, as sustained improvements in living standards depend primarily on efficiency gains rather than continued factor accumulation. The analysis decomposes growth into the contributions of physical capital, human capital, and productivity across six subperiods defined by major policy shifts and economic crises. The findings indicate that growth in Türkiye has been driven largely by physical capital accumulation, while the contribution of TFP has remained limited and mostly cyclical. Periods of stronger productivity performance coincide with comprehensive reform episodes, whereas demand-driven policy frameworks generate only temporary gains. In an era of heightened global uncertainty and rapid technological change, these results underscore the need for a coherent policy framework that prioritizes productivity-led growth.

Anahtar Kelimeler

• Growth Accounting
• Total Factor Productivity
• Economic Growth
• Economic Liberalization in Türkiye
• Structural Transformation

GROWTH AND PRODUCTIVITY DYNAMICS IN TÜRKİYE SINCE ECONOMIC LIBERALIZATION

Öz

Bu çalışma, ekonomik liberalizasyonun başlangıcından bu yana Türkiye’de ekonomik büyümenin kaynaklarını büyüme muhasebesi çerçevesinde incelemekte ve toplam faktör verimliliğinin (TFV) uzun dönem büyüme performansındaki rolüne odaklanmaktadır. Verimlilik dinamiklerinin anlaşılması büyük önem taşımaktadır; zira yaşam standartlarında kalıcı iyileşmeler, büyük ölçüde faktör birikiminin devamından ziyade etkinlik artışlarına bağlıdır. Analiz, büyümeyi; başlıca politika değişimleri ve ekonomik krizlere göre tanımlanan altı alt dönemde fiziki sermaye, beşerî sermaye ve verimliliğin katkılarına ayrıştırmaktadır. Bulgular, Türkiye’de büyümenin büyük ölçüde fiziki sermaye birikimi tarafından sürüklendiğini, toplam faktör verimliliğinin katkısının ise sınırlı ve çoğunlukla konjonktürel kaldığını göstermektedir. Verimlilik performansının daha güçlü olduğu dönemlerin kapsamlı reform süreçleriyle örtüştüğü, buna karşılık talep yönlü politika çerçevelerinin yalnızca geçici kazanımlar sağladığı görülmektedir. Küresel belirsizliğin arttığı ve teknolojik dönüşümün hızlandığı bir dönemde, bu bulgular verimlilik odaklı büyümeyi önceleyen tutarlı bir politika çerçevesine duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Büyüme Muhasebesi
• Toplam Faktör Verimliliği
• Ekonomik Büyüme
• Türkiye’de Ekonomik Liberalizasyon
• Yapısal Dönüşüm

Kaynakça

1. Acemoglu, D., & Üçer, M. (2019). High-quality versus low-quality growth in Türkiye: Causes and consequences (CEPR Discussion Paper No. DP14070). Centre for Economic Policy Research. https://cepr.org/publications/dp14070 Akçay, Ü. (2023). Türkiye’de 2002-2023 arası uygulanan para politikalarının ekonomi politiği. ODTÜ Gelişme Dergisi, 50(1), 195-236. http://www2.feas.metu.edu.tr/metusd/ojs/index.php/metusd/article/view/1287 Akyol, T. (2022). Laf dinlemedi, Merkez bankası nereden, nereye? Doğan Kitap.
2. Altug, S., Filiztekin, A., & Pamuk, Ş. (2008). Sources of long-term economic growth for Turkey, 1880-2005. European Review of Economic History, 12(3), 393-430. https://doi.org/10.1017/S1361491608002293
3. Aydoğuş, O. (2022). Ekonomiye model arayışı sürüyor. İktisat ve Toplum, 135, 14-17. https://iktisatvetoplum.com/ Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. (2010). Krizden istikrara Türkiye tecrübesi (Gözden geçirilmiş 3. baskı). https://www.bddk.gov.tr/Duyuru/EkGetir/400?ekId=411
4. Barro, R. J. (1998). Notes on growth accounting (NBER Working Paper No. 6654). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w6654
5. Barro, R. J., & Lee, J.-W. (2015). Education matters: Global schooling gains from the 19th to the 21st century. Oxford University Press.
6. Boratav, K. (2006). Türkiye iktisat tarihi: 1908-2005. İmge Kitabevi.
7. Chen, D. H. C., & Dahlman, C. J. (2004). Knowledge and development: A cross-section approach (World Bank Policy Research Working Paper No. 3366). The World Bank. https://doi.org/10.1596/1813-9450-3366
8. Duvan, O. B. (2025). Extraordinary distribution shock in extraordinary times: An assessment based on top industrial enterprises in Türkiye. Journal of Research in Economics, Politics & Finance, 10(3), 1008-1032. https://doi.org/10.30784/epfad.1680971

9. Duvan, O. B. (2019). Küresel kriz öncesi ve sonrasında G-20 ekonomilerinde emek verimliliği ve emek kullanımı. Hak-İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 8(22), 255-272. https://doi.org/10.31199/hakisderg.631267
10. Duvan, O. B. (2011). Türkiye’de finansal gelişme-ekonomik büyüme ilişkisi: Sermaye birikimi ve verimlilik kanalları (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
11. Devlet Planlama Teşkilatı. (1989). VI. Beş yıllık kalkınma planı öncesinde gelişmeler, 1984-1988 (Yayın No. 2190). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Altinci-Bes-Yillik-Kalkinma-Plani-Oncesinde-Gelismeler_1984-1988.pdf
12. Ekzen, N. (1984). 1980 stabilizasyon paketinin 1958, 1970 ve 1978-1979 paketleri ile karşılaştırmalı analizi. In İ. Tekeli (Ed.), Türkiye’de ve dünyada yaşanan ekonomik bunalım (pp. 165-187). Yurt Yayınevi.
13. Ertuna, Ö. (2006). Yüksek faiz düşük kur sarmalı ve çözümler: Bir simülasyon denemesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 32, 1-12. https://izlik.org/JA99GP84XH
14. Felipe, J., & McCombie, J. (2020). The illusions of calculating total factor productivity and testing growth models: from Cobb-Douglas to Solow and Romer. Journal of Post Keynesian Economics, 43(3), 470-513. https://doi.org/10.1080/01603477.2020.1774393
15. Hulten, C. R. (2001). Total factor productivity: A short biography. In C. R. Hulten, E. R. Dean, & M. J. Harper (Eds.), New developments in productivity analysis (pp. 1-54). University of Chicago Press.
16. Institute of International Finance. (2012, June 7). Capital flows to emerging market economies (IIF Research Note).
17. İsmihan, M., & Metin-Özcan, K. (2006). Türkiye ekonomisinde büyümenin kaynakları: 1960-2004. İktisat İşletme ve Finans, 21(241), 74-86.
18. Kalkan, S. (2011). Cari açığın sebebini merak eden bütçeye baksın (Politika Notu N201139). Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV).
19. Kara, H. (2015). Faiz koridoru ve para politikası duruşu (TCMB Ekonomi Notları No. 2015-13). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. https://tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/56047f9f-10d0-4f91-8d30-4fa7e1a3320d/en1513.pdf Karayel, M. & Yolalan, R. (2025). Dalgalardan döngülere krizlerin anatomisi, ABD ve Türkiye’den yaşanmış örneklerle. Remzi Kitabevi.
20. Karluk, S. R. (1997). Türkiye ekonomisi, tarihsel gelişim, yapısal ve sosyal değişim. Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. Kolsuz, G., & Yeldan, A. E. (2014). 1980 sonrası Türkiye ekonomisinde büyümenin kaynaklarının ayrıştırılması. Çalışma ve Toplum, 2014(1), 49-66. https://izlik.org/JA34NS44UR
21. Krueger, A. O., & Tuncer, B. (1982). Growth of factor productivity in Turkish manufacturing industries. Journal of Development Economics, 11(3), 307-325. https://doi.org/10.1016/0304-3878(82)90009-8
22. Krueger, A. O., & Tuncer, B. (1980). Estimating total factor productivity growth in a developing country (World Bank Staff Working Paper No. 422). The World Bank. https://documents.worldbank.org/curated/en/649571468181453334
23. Krugman, P. (1997). The age of diminished expectations: U.S. economic policy in the 1990s (2nd ed.). MIT Press. Mankiw, N. G., Romer, D., & Weil, D. N. (1992). A contribution to the empirics of economic growth. The Quarterly Journal of Economics, 107(2), 407-437. https://doi.org/10.2307/2118477
24. Orhangazi, Ö. (2024). Türkiye ekonomisinin yapısı: Sorunlar, kırılganlıklar ve kriz dinamikleri. İmge Kitabevi. Orhangazi, Ö., & Yeldan, A. E. (2023). Türkiye in turbulence: Heterodoxy or a new chapter in neoliberal peripheral development? Development and Change, 54(5), 1197-1225. https://doi.org/10.1111/dech.12792
25. Öniş, Z., & Bakır, C. (2007). Türkiye’s political economy in the age of financial globalization: The significance of the EU anchor. South European Society and Politics, 12(2), 147-164. https://doi.org/10.1080/13608740701306086
26. Pamuk, Ş. (2014). Türkiye’nin 200 yıllık iktisadi tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
27. Pienkowski, A. (2023). Foreign currency balance sheets in Türkiye: Exposure and interconnectedness (IMF Working Paper No. WP/23/132). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798400245879.001
28. Saygılı, Ş., & Cihan, C. (2008). Türkiye ekonomisinin büyüme dinamikleri: 1987-2007 döneminde büyümenin kaynakları, temel sorunlar ve potansiyel büyüme oranı (TÜSİAD-T/2008-06/462). Türkiye Sanayicileri ve İşadamları Derneği & Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası.
29. Saygılı, Ş., Cihan, C., & Yurtoğlu, H. (2005). Türkiye ekonomisinde sermaye birikimi, verimlilik, büyüme (1972-2003) (TÜSİAD-T/2005-12/413). Türkiye Sanayicileri ve İşadamları Derneği & Devlet Planlama Teşkilatı.
30. Saygılı, Ş., Cihan, C., & Yurtoğlu, H. (2001). Productivity and growth in OECD countries: An assessment of the determinants of productivity. Yapı Kredi Economic Review, 12(2), 49-66.
31. Solow, R. M. (1957). Technical change and the aggregate production function. The Review of Economics and Statistics, 39(3), 312-320. https://doi.org/10.2307/1926047
32. Tekeli, İ. (1984). Sunuş. In İ. Tekeli (Ed.), Türkiye’de ve dünyada yaşanan ekonomik bunalım (pp. 7-28). Yurt Yayınevi.
33. Türel, O. (2021). Küresel iktisadi tarihçe, 1980-2009. Yordam Kitap.
34. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (1999, December 9). 2000 yılı enflasyonu düşürme programı: Kur ve para politikası uygulaması. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/555855c8-90e0-4740-9188-e5b03bdc96a8/baskan_ParaPol00.pdf?MOD=AJPERES
35. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2001). Türkiye'nin güçlü ekonomiye geçiş programı. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/26640b7b-9641-4c35-99ec-cd10a9d4e51b/program.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-26640
36. Uludağ, İ., & Serin, V. (1987). Dış şoklara karşı dünyada ve Türkiye’de geliştirilen istikrar politikaları (Yayın No. 20). İstanbul Ticaret Odası.
37. World Bank. (2019). Firm productivity and economic growth in Turkey (Country Economic Memorandum). https://www.worldbank.org/en/country/turkey/publication/country-economic-memorandum-firm-productivity-and-economic-growth-in-turkey