Halıda Türk- Gördes Düğümü, İran- Sine Düğümü: Doğru Bilinen Yanlışlar

El halılarının tarihi milattan yüzlerce yıl öncesine gitmesine rağmen, bu konuya yönelik kapsamlı bilimsel çalışmaların geçmişi ancak birkaç yüzyıl geriye gitmektedir. İlk çalışmaların ise el halısı ticaretine ve üretimine yönelen Batılılar tarafından yapıldığı görülmektedir. El halılarının teknik özellikleri ilk başlarda çok önem arz etmezken, bu alanda üretim, ticaret, sanat tarihi bilgisi arttıkça bilimsel yayınların niteliği ve sayısı da gün geçtikçe artmıştır. Bir el halısını halı yapan nitelik; düğümlü, havlı bir dokuma oluşudur. Dünyada halı üretiminde en çok kullanılan iki tanesi olmak üzere üç çeşit düğüm ve bunların kendi içlerinde varyasyonları bulunmaktadır. Bu düğümlere 150 yılık tarih içinde farklı yaklaşım ve bilgilere dayalı olarak çeşitli adlandırmalar yapılmıştır. Bu çalışmada, adlandırmalar içerisinde çok kullanılan “Gördes, Sine, Hekim düğümü” gibi bazı ifadelerin tamamen yanlış oldukları tespit edilmiştir. Türk, İran gibi topluma/ coğrafyaya atıf yapan ve simetrik, asimetrik, çift düğüm, tek düğüm gibi yapısal adlandırmalarda ise bazı sorunlar bulunmaktadır. Makalede düğüm türlerinin adlandırma, tanımlama, gösterim sorunları, kronolojik perspektifte, ulaşılabilen yayınlar üzerinden ortaya koyulmuş, doğru bilinen yanlışlara kanıtları ile açıklık getirilmiş, adlandırmalara sistematik bazı öneriler sunulmuştur. Makalede yalnızca adlandırmayla ilgili sorunlar ve bunları açıklayacak tarihi perspektif üzerine bir çalışma yapılmış, düğüm türlerinin tarihçesi ile ilgili detaylara değinilmemiştir.

Although the history of hand-made carpets dates back hundreds of years before Christ, the history of comprehensive scientific studies on this subject only spans a few centuries. It is seen that the first studies were carried out by European and American researchers who turned to the trade and production of hand-made carpets. While the technical features of hand-made carpets were not considered very important at first, as knowledge in the fields of production, trade and art history expanded, the quality and quantity of scientific publications in this area increased steadily over time. The quality that makes a hand-made carpet is a knotted, pile weave. There are three types of knots, the two most commonly used in carpet production in the world, and their variations. Various names have been given to these knots based on different approaches and information over the 150-year history. In this study, it has been determined that some of the most commonly used terms, such as “Ghiordes, Senneh, Hekim knot”, are entirely incorrect. There are some problems with names referring to society/geography such as Turkish, Iranian and structural names such as symmetrical, asymmetrical, double knot, single knot. In the article, the problems of naming, defining and displaying knot types are presented in a chronological perspective, through accessible publications, the misconceptions that are known to be true are clarified with evidence, and some systematic suggestions are presented for naming. The article focuses on the problems related to the naming and the historical perspective that explains them, and it does not mention details regarding the history of knot types.