Türkiye'de Müzikoloji Eğitiminin Başlangıcı: Dokuz Eylül Üniversitesi Müzikoloji Bölümü’nün Kuruluşu ve Yapılanma Süreci

An academic discipline is theoretically defined in terms of its subject of research, research problems, theories, and shared methodologies. On the other hand, this theoretical definition finds its practical counterpart in institutionalizing an academic discipline through departments at universities offering undergraduate and graduate education and research, and through national and international associations, symposia, congresses, and journals. In this sense, an academic discipline relies on a self-referential communication system within this network of institutions. A crucial dimension of discussing musicology as an academic discipline—and indeed a way to engage with the discipline reflexively—requires focusing on these institutions' histories. However, disciplines and their histories are often considered primarily through foundational figures and the subsequent generations who marked paradigmatic shifts, along with their works. In other words, disciplines are typically narrated through the history of theoretical themes and their transformations. The departments, societies, journals, symposia/congresses, and similar entities that represent the real-world counterparts of an academic discipline often appear as minor or passing details in these historical accounts. The discipline of musicology, which is the subject of this article, is no exception in this regard. Both globally and in Türkiye, musicology as an academic discipline is rarely examined through the communication systems listed above. In this context, the article aims to contribute to the literature by addressing, for the first time, the institutionalization of musicology as a university department in Türkiye—specifically, the founding of the Musicology Department at Dokuz Eylül University in 1977 and its structuring process in the following early years.

Akademik bir disiplin kuramsal olarak araştırma konusu, araştırma problemleri, kuram ve yöntem ortaklığını vurgulayacak şekilde tarif edilir. Diğer yandan bu kuramsal tanım gerçek hayattaki pratik karşılığını akademik bir disiplinin ancak üniversitede lisans ve lisansüstü eğitim ve araştırmayı içeren bir bölüm, ulusal ve uluslararası dernek, sempozyum, kongre ve dergiler yoluyla kurumsallaşmasında bulur. Bu anlamda akademik disiplinin varlığı tüm bu kurumlar ağı içinde kendi kendini refere eden bir iletişim sistemine bağlıdır. Akademik bir disiplin olarak müzikoloji üzerine konuşmanın önemli bir boyutu, hatta disipline düşünümsel olarak bakabilmenin yolu bu kurumların kendi tarihlerine odaklanmayı gerektirir. Oysa disiplinler ve tarihleri büyük oranda kurucu figürlerden başlayarak paradigmatik dönüşümlere imza atan sonraki kuşaktan figürler ve onların yapıtları üzerinden ele alınır. Diğer bir deyişle disiplinler akademik disiplinin kuramsal başlıkların ve onların dönüşümlerinin tarihi üzerinden anlatılır. Akademik bir disiplinin gerçek yaşamdaki karşılığı olan bölüm, topluluk, sempozyum/kongre ve dergiler ise bu tarihler içerisinde en fazla geçerken değinilen ayrıntılar gibi durur. Bu makalenin konusunu oluşturan müzikoloji disiplini de bu anlamda bir istisna değildir. Hem dünyada hem de Türkiye’de bir akademik disiplin olarak müzikoloji nadiren yukarıda listelenen iletişim sistemleri üzerinden ele alınır. Bu anlamda makale, Türkiye’de ilk kez üniversitede bir bölüm olarak müzikolojinin kurumsallaşmasını, yani Dokuz Eylül Üniversitesi Müzikoloji Bölümü’nün 1977’de kuruluş ve sonraki ilk yıllardaki yapılanma sürecini ele alarak literatüre bir katkı sunmaya çalışmaktadır.