Ezgisel Yaratımın Sosyolojisi: Osmanlı/Türk Müziği ve Halk Müziğinde Bestecilik Pratiklerini Habitus Kavramıyla Anlamak

Müzik sosyolojisinde, bir müzik türünün bestecisinin, içine doğduğu müzik geleneğinde sosyal ve kültürel sermaye yoluyla edindiği müziksel eğilimler, yatkınlıklar ve davranış kalıplarını ifade eden habitus kavramı, bestecilik eylemine ilişkin sosyokültürel incelemeler yapmak için güçlü bir teorik çerçeve sunmaktadır. Osmanlı/Türk müziği ve halk müziği geleneklerinde, farklı estetik değerlerin yarattığı özgün habituslar, bestecileri ezgisel üretim pratiklerinde ve besteleme stratejilerinde farklı davranış eğilimlerine yöneltmektedir. Bu bağlamda araştırmada, bestecilerin öğrenilmiş toplumsallığı olarak habitusun ezgisel üretim pratiklerine ve besteleme stratejilerine olan etkisinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda literatürdeki bilgiler betimsel analiz, yorumlama ve karşılaştırmaya tâbi tutulmuştur. Araştırma sonucunda, Osmanlı/Türk müziğinde bestecilerin, ezgisel yaratıcılık, yenilik ve özgün motif/cümle tasarımına önem veren bir habitusa sahip olduğu ve bu habitusun besteciyi genellikle, ezgisel açıdan yapılmamış olanı yapmaya yönelttiği; halk müziğinde ise bestecilerin, yöresel ezgi kalıpları ve alışıldık karakteristik motif/cümle yapılarını kullanmayı önceleyen bir habitusa sahip olduğu ve bu habitusun besteciyi halk teâmülüne uygun bir yeniden üretim faaliyeti gerçekleştirmeye sevk ettiği tespit edilmiştir. Bu bağlamda, söz konusu müzik geleneklerinin nesnel yapıları arasında bestecinin ezgisel üretim eylemi açısından dikkate değer farklar olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

In music sociology, the concept of habitus, which refers to the musical tendencies, inclinations, and behavioral patterns that a composer acquires through social and cultural capital within the musical tradition they are born into, provides a powerful theoretical framework for sociocultural studies of the act of composing. In the Ottoman/Turkish music and Turkish folk music traditions, different habitus created by aesthetic values direct composers toward different behavioral tendencies in their melodic production practices and compositional strategies. In this context, the study aims to comparatively examine the effect of composers' habitus, as their learned sociality, on their melodic production practices and compositional strategies. For this purpose, the information in the literature has been subjected to descriptive analysis, interpretation and comparison. The results of the study revealed that composers in Ottoman music have a habitus that emphasizes melodic creativity, innovation, and original melodic pattern design, and that this habitus generally directs the composer to do what has not been done melodically before. In folk music, however, composers were found to have a habitus that emphasized regional melodic patterns and familiar characteristic phrases, and this habitus tended to lead composers to engage in a re-production activity that was in line with the customs of the people. Thus, it has been concluded that there are significant differences between the objective structures of these musical traditions in terms of the composer's melodic production.