Alternatif Tiyatro Mekânı Fabrikalar: Endüstriyel Mekânların Performans Alanına Dönüşümü

This study examines adaptive reuse practices through which industrial spaces are converted into performance venues and used as alternative theatre spaces. The study is motivated by the fact that existing research in the literature has largely remained limited to descriptive analyses of specific cases and has not offered an analytical framework regarding the spatial and functional criteria through which such transformations take place. It is stated that this situation results in the insufficient visibility of shared criteria and evaluation standards in the adaptive reuse of industrial spaces as alternative theatre venues. The main research problem is to determine which common spatial and functional characteristics are effective in the transformation of industrial spaces into performance venues. Accordingly, the aim of the study is to identify the spatial and functional criteria that are determinative in the adaptive reuse of industrial buildings as alternative theatre spaces and to comparatively examine the spatial configurations of industrial buildings and theatre space types. The research draws on qualitative research methods and techniques. The study sample comprises, from abroad, the Roundhouse Theatre, The Performing Garage, and La Cartoucherie, the venue of the Théâtre du Soleil company; and from Turkey, CerModern and the Beykoz Kundura Factory. For the international cases, a literature review and historical research methods were employed; for the Turkish cases, field research and on-site observations were conducted. The data obtained were comparatively analyzed in line with the established criteria, and the findings were presented in tabular form. It was concluded that the adaptive reuse of underutilized industrial spaces for cultural and artistic functions enables both the physical continuity of the building and the reproduction of the space in collective memory.

Bu çalışma, endüstriyel mekânların performans alanlarına dönüştürülmesine ilişkin yeniden işlevlendirme uygulamalarını ve bunların alternatif tiyatro mekânları olarak kullanımı bağlamında incelemektedir. Çalışmanın hareket noktası, literatürdeki mevcut çalışmaların büyük ölçüde spesifik örneklerin betimleyici incelemeleriyle sınırlı kalması ve bu dönüşümlerin hangi mekânsal ve işlevsel ölçütler doğrultusunda gerçekleştiğine ilişkin analitik bir çerçeve sunmamasıdır. Bu durumun, endüstriyel mekânların alternatif tiyatro mekânları olarak yeniden işlevlendirilmesinde ortak ölçütlerin ve değerlendirme kriterlerinin yeterince görünür olmamasına yol açtığı belirtilmektedir. Araştırmanın temel problemi, endüstriyel mekânların performans alanına dönüşümünde hangi ortak mekânsal ve işlevsel özelliklerin etkili olduğunun belirlenmesidir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, endüstriyel yapıların alternatif tiyatro mekânı olarak yeniden işlevlendirilmesinde belirleyici olan mekânsal ve işlevsel ölçütleri ortaya koymak ve endüstriyel yapı ile tiyatro mekânı türlerinin mekânsal kurgusunu karşılaştırmalı olarak incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntem ve tekniklerinden yararlanılmıştır. Çalışmanın örneklemini yurt dışından Roundhouse Theatre, The Performing Garage ve Théâtre du Soleil topluluğunun mekânı La Cartoucherie; Türkiye’den ise CerModern ve Beykoz Kundura Fabrikası oluşturmaktadır. Yurt dışı örnekleri için literatür taraması ve tarihsel araştırma yöntemleri; Türkiye örnekleri için de saha araştırması ve yerinde gözlemleri yöntemleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler belirlenen ölçütler doğrultusunda karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş, bulgular tablo hâlinde sunulmuştur. Çalışmada, atıl kalan endüstriyel mekânların kültürel ve sanatsal işlevlerle yeniden değerlendirilmesinin hem yapının fiziksel sürekliliğini hem de mekânın toplumsal bellekte yeniden üretilmesini mümkün kıldığını sonucuna ulaşılmıştır.