Yıl 2020, Cilt 12 , Sayı 25, Sayfalar 57 - 69 2020-11-22

Operation Ajax In The Context Of NonIntervention Principles In International Law
Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu

Orçun MUTLU [1]


Operation Ajax planned and executed by the US and Britain in 1953, removed the Iranian Prime Minister Mossadeq from the administration. In context of the principle of non-intervention, which is considered as one of the regulatory principles of international law, Operation Ajax is the subject of the study. The purpose of the study is to reveal what kind of change occurred in Iran policy as a result of the Ajax Operation and to explain what this effect means within the framework of the principle of non-interference which is one of the commandment rules of international law. For this purpose, the legal background related to the principle of non- intervention was provided in the first chapter, and on this basis, Ajax operation was examined. As a result of the primary and secondary source reviewing, it was determined that the USA and Britain were significantly involved in Iran's internal affairs in this operation, established many contacts through the intelligence units, and changed the legitimate regime. At the end of the process where a significant resource has been spent and a systematic destabilization program has been implemented; it will be claimed that the operation does not have any legitimate basis, including the exceptions to the principle of non- intervention. Therefore, it will be underlined that Ajax Operation is performed both as a non- intervention principle and as an action contrary to the prohibition of use and threat of force
1953 yılında ABD ve Britanya tarafından planlanan ve gerçekleştirilen Ajax Operasyonu, İran Başbakanı Musaddık’ı yönetimden uzaklaştırmıştır. Uluslararası hukukun düzenleyici prensiplerinden biri sayılan “karışmama ilkesi” doğrultusunda bu müdahale, çalışmanın ana konusunu oluşturmaktır. Araştırmanın amacı ise Ajax Operasyonu sonucunda İran politikasında nasıl bir değişimin meydana geldiğini ortaya koymak ve bu etkinin uluslararası hukukun buyruk kurallarından biri olan karışmama ilkesi çerçevesinde ne anlama geldiğini açıklamaktır. Bu amaçla karışmama ilkesi ile ilgili hukuksal arka plan ilk bölümde sağlanmış, bu temel üzerinde ise Ajax Operasyonu incelenmiştir. Yapılan birincil ve ikincil kaynak taraması neticesinde, ABD ve Britanya’nın bu operasyonda İran’ın iç işlerine önemli derecede müdahil olduğu, istihbarat birimleri aracığıyla birçok bağlantı kurmuş olduğu ve meşru rejimi değiştirdiği tespit edilmiştir. Önemli derecede kaynağın harcanmış olduğu ve sistematik bir destabilizasyon/istikrarsızlaşma programının uygulandığı sürecin sonunda bu çalışmada karışmama ilkesinin istisnaları sayılabilecek durumlar da dahil olmak üzere operasyonun herhangi bir meşrulaştırıcı dayanağa sahip olmadığı iddia edilecektir. Dolayısıyla Ajax Operasyonu’nun hem karışmama ilkesine hem de kuvvet kullanma ve tehdidi yasağına aykırı bir eylem olarak icra edildiğinin altı çizilecektir
  • Abrahamian, E. (2001). The 1953 Coup in Iran. Science & Society, 65(2), 182–215.
  • BM Antlaşması, https://www.tbmm.gov.tr/komisyon/insanhaklari /pdf01/3-30.pdf, (ET:05.05.2019).
  • Benhür, Ç. (2015). İkinci Dünya Savaşında İran’ın İşgali ve Türk Basını. Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 10(9), 75–104.
  • Chaliapin, B., “Mohammed Mossadeg: Man of the Year”, TIME Dergisi, 7 Ocak, 1952, http://content.time.com/time/covers/0,16641,1952 0107,00.html, (ET: 02.05.2019).
  • Cleveland, L. W. (2008). Modern Ortadoğu Tarihi (Çev. M. Harmancı,). İstanbul: Agorakitaplığı.
  • CIA Documents Acknowledge its role in Iran's 1953 coup, https://www.bbc.com/news/world-middle-east23762970, (ET: 16.05.2019).
  • CIA'in 1953'teki İran darbesinde rol oynadığı belgelendi, https://www.bbc.com/turkce/haberler/2013/08/13 0820_iran_cia, (ET: 04.11.2020).
  • Dalar, M. (2014). Yeni Savaşlar Yeni mi?: Schmitt ve Kelsen Bağlamında Bir Değerlendirme. Mülkiye Dergisi, 38(3), 7–28.
  • Gasıorowski, M. J. (1987). The 1953 Coup D’etat in Iran Author. International Journal of Middle East Studies, 19(3), 261–286.
  • Gasıorowski, M. J. (2004). The 1953 Coup d’État Against Mosaddeq. M. J. Gasiorowski & M. Byrne (Eds.), Mohammad Mosaddeq and the 1953 Coup in Iran içinde, (227-260, 329-339).
  • Gasiorowski, M. J. (2013). The CIA's Tpbedamn Operation and the 1953 Coup in Iran. Journal of Cold War Studies, 15(4), 4-24.
  • Jamnejad, M., & Wood, M. (2009). Current Legal Developments: The Principle of Non-intervention. Leiden Journal of International Law, 22(2), 345– 381.
  • Johnson, Peter. (1972). Egypt Under Nasser, Middle East Research and Information Project, 41(10),3–14.
  • Keskin, F. (1998). Uluslararası Hukukta Kuvvet Kullanma: Savaş, Karışma ve Birleşmiş Milletler (No:20). Ankara: Mülkiyeliler Birliği Vakfı.
  • Kim, J. (2006). The First American Secret War: Assessing The Origins and Consequences of Operation AJAX in Iran. International Alea Review, 9(1), 195–216.
  • Kınacıoğlu, M. (2005). The Principle of Non-intervention at The United Nations: The Charter Framework and the Legal Debate Perceptions, 113–139.
  • Şuradan ulaşıldı: https://sam.gov.tr/wpcontent/uploads/2012/01/Muge-Kinacioglu.pdf (ET: 05.05.2019).
  • Kuduoğlu, A. (2019). İran’da Musaddık Dönemi 1951- 1953. İran Çalışmaları Dergisi, 2(2), 37–62.
  • Marsh, S. (2003). The United States, Iran and Operation “Ajax”: Inverting Interpretative Orthodoxy. Middle Eastern Studies, 39(3), 1–38.
  • Mcmurdo, T. L. (2012). The Economics of Overthrow: The United States, Britain, and the Hidden Justification of Operation TPAJAX. Studies in Intelligence (Declassified or Unclassified Articles from the CIA’s Internal Journal), 56(2), 15–26.
  • Mokhtari, F. (2008). Iran’s 1953 Coup Revisited: Internal Dynamics versus External Intrigue. Middle East Journal, 62(3), 457–488.
  • Montevideo Sözleşmesi, https://www.ilsa.org/Jessup/Jessup15/Montevide o%20Convention.pdf, (ET:05.05.2019).
  • Oppenheim, L. F. (1996). Oppenheim’s International Law. 9. edt., Vol. 1; S. R. Jennings & S. A. Watts, eds. Harlow: Longman.
  • Pazarcı, H. (2018). Uluslarararası Hukuk. Ankara: Turhan Kitabevi.
  • Roosevelt, K. (1979). Countercoup, the Struggle for the Control of Iran. McGraw-Hill Companies.
  • Ruehsen, M. de M. (1993). Operation ’ Ajax ’ Revisited : Iran , 1953. Middle Eastern Studies, 29(3), 467–486.
  • Takeyh, R. (2014). What Really Happened in Iran: The CIA, the Ouster of Mosaddeq, and the Restoration of the Shah. Foreign Affairs, 93(4), 2–12.
  • Tosun, F. (2009). Uluslararası Hukukta “Kuvvet Kullanma ve Karışma” Kavramlarının Değişen Anlamı. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 9(9), 89–118.
  • Uk’s lead role ın 1953 ıran coup d’etat exposed, https://www.aljazeera.com/news/2020/8/18/ukslead-role-in-1953-iran-coup-detat-exposed, (ET: 03.11.2020).
  • Uluslararası Adalet Divanı 1986 yılı Nikaragua davası, https://www.icj-cij.org/files/case-related/70/070- 19860627-JUD-01-00-EN.pdf, (ET: 03.05.2019).
  • Zahrani, M. (2002). The Coup That Changed the Middle East: Mossadeq v. The CIA in Retrospect. World Policy Journal, 19(2), 93–99.
  • Kinzer, S. (2003). All the Shah's men: An American coup and the roots of Middle East terror. John Wiley & Sons.
Birincil Dil tr
Bölüm Research Article
Yazarlar

Yazar: Orçun MUTLU
Kurum: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler ve Güvenlik Çalışmaları Programı

Tarihler

Başvuru Tarihi : 16 Mayıs 2021
Kabul Tarihi : 16 Mayıs 2021
Yayımlanma Tarihi : 22 Kasım 2020

Bibtex @ { yenifikirjournal923233, journal = {Yeni Fikir Dergisi}, issn = {1308-9412}, eissn = {2757-7120}, address = {Hasanefendi- Ramazanpaşa Mahallesi 23 Sokak No 12 Kat 2 Efeler}, publisher = {Yeni Fikir Stratejik Araştırmalar Derneği}, year = {2020}, volume = {12}, pages = {57 - 69}, doi = {}, title = {Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu}, key = {cite}, author = {Mutlu, Orçun} }
APA Mutlu, O . (2020). Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu . Yeni Fikir Dergisi , 12 (25) , 57-69 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/yenifikirjournal/issue/61758/923233
MLA Mutlu, O . "Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu" . Yeni Fikir Dergisi 12 (2020 ): 57-69 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/yenifikirjournal/issue/61758/923233>
Chicago Mutlu, O . "Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu". Yeni Fikir Dergisi 12 (2020 ): 57-69
RIS TY - JOUR T1 - Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu AU - Orçun Mutlu Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - DO - T2 - Yeni Fikir Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 57 EP - 69 VL - 12 IS - 25 SN - 1308-9412-2757-7120 M3 - UR - Y2 - 2021 ER -
EndNote %0 Yeni Fikir Dergisi Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu %A Orçun Mutlu %T Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu %D 2020 %J Yeni Fikir Dergisi %P 1308-9412-2757-7120 %V 12 %N 25 %R %U
ISNAD Mutlu, Orçun . "Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu". Yeni Fikir Dergisi 12 / 25 (Kasım 2020): 57-69 .
AMA Mutlu O . Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu. Yeni Fikir Dergisi (YFD). 2020; 12(25): 57-69.
Vancouver Mutlu O . Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu. Yeni Fikir Dergisi. 2020; 12(25): 57-69.
IEEE O. Mutlu , "Uluslararası Hukukta Karışmama İlkesi Bağlamında Ajax Operasyonu", Yeni Fikir Dergisi, c. 12, sayı. 25, ss. 57-69, Kas. 2020