Kadıköy Terkibi: Safiye Erol’un Kadıköyü’nün Romanı’nda Duygulanım, Atmosfer ve Kentsel Oluş

Öz

Bu makale, Safiye Erol’un Kadıköyü’nün Romanı adlı eserini, bedenlenmiş pratikler, duygulanımsal atmosferler ve hareketli karşılaşmalar yoluyla mekân, öznellik ve hissin birlikte üretildiği edebi bir “kent-oluş” anlatısı olarak ele almaktadır. Romanı erken Cumhuriyet dönemi İstanbul’unun nostaljik bir temsili ya da gençliğe dair romantik bir hikâye olarak okumak yerine, duygulanımsal bir kartografya ve mekânsal bileşim alanı olarak merkeze alan makale, duygulanım kuramı (Ben Anderson, Sara Ahmed), Deleuze Guattarici terkip düşüncesi ve hareketlilik çalışmaları (Tim Ingold, Nigel Thrift) gibi kuramsal çerçevelerden yararlanarak, Kadıköy’ün durağan bir fon değil, yaşayan ve dönüşen bir kentsel terkip olarak roman boyunca nasıl kurulduğunu incelemektedir. Yürüme, araba kullanma ve sandal gezintisi gibi hareket biçimleri, dikkati, ilişkilenme biçimlerini ve duygusal yoğunluğu dönüştüren mekânsal pratikler olarak ele alınmaktadır. Romanın duygusal tonu zamanla değişerek kolektif coşkudan mekânsallaşmış bir hüzne yönelmektedir; bu süreçte ıztırap olarak adlandırılan yapışkan bir acı hem karakterlerin hem de mekânların içine işlemiş bir duygulanım biçimi olarak belirmektedir. Kadıköyü’nün Romanı, bu çerçevede, kentsel modernliği yalnızca altyapı ya da ideoloji ekseninden değil, duygu, bellek ve hareketin dokusal coğrafyası olarak düşünmeye imkân veren bir kurmaca olarak değerlendirilir. Roman, kurmaca anlatının mekânsal düşünme ve duygusal haritalama süreçlerine nasıl katkıda bulunabileceğini göstererek, edebiyatta duygulanımsal kent çalışmaları tartışmasında konumlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• duygulanım kuramı
• kentsel terkip
• hareketlilik
• atmosfer
• Kadıköy

Assembling Kadıköy: Affect, Atmosphere, and Urban Becoming in Safiye Erol’s Kadıköyü’nün Romanı

Öz

This article examines Kadıköyü’nün Romanı by Safiye Erol as a literary articulation of urban becoming, where space, subjectivity, and affect are co-produced through embodied practices, emotional atmospheres, and mobile encounters. Rather than treating the novel as a nostalgic representation of early Republican Istanbul or a romantic narrative of youth, the analysis foregrounds it as a site of spatial composition and affective cartography. Drawing on affect theory (Ben Anderson, Sara Ahmed), Deleuzian assemblage thinking, and mobility studies (Tim Ingold, Nigel Thrift), the article explores how Kadıköy is rendered not as a stable backdrop but as a living, shifting urban assemblage. The novel’s modes of movement—walking, driving, and rowing—are treated as affective spatial practices that modulate attention, relationality, and emotional intensity. The affective register of the novel transforms over time, moving from collective exuberance to spatialized sorrow, particularly through the emergence of ıztırap, a persistent suffering that saturates both characters and the places they inhabit. By reading Kadıköyü’nün Romanı as a textured geography of emotion, memory, and motion, the article argues for a conception of urban modernity that exceeds infrastructural or ideological paradigms. Kadıköy becomes a porous district, assembled through rhythms, atmospheres, and attachments—felt, remembered, and eventually departed from. Through this reading, the novel is situated within a broader discourse of affective urbanism and literary spatial thought, demonstrating how fiction may serve as a mode of spatial thinking and emotional mapping in periods of urban transformation.

Anahtar Kelimeler

• affect theory
• urban assemblage
• mobility
• atmosphere
• Kadıköy

Kaynakça

1. Agopian, Sarine. “Urban Modernization of Late Ottoman Kadıköy and the Memoirs of Hovhannes Kalfa Stepanian.” YILLIK: Annual of Istanbul Studies 5 (2023): 23–46. https://doi.org/10.53979/yillik.2023.3. Ahmed, Sara. The Cultural Politics of Emotion. 2nd ed. Edinburgh University Press, 2014. Anderson, Ben. “Affective Atmospheres.” Emotion, Space and Society 2, no. 2 (2009): 77–81. Ay, Taner. Edebiyatın Kadıköyü. Ötüken Neşriyat, 2023. Balık, Macit. “Edebiyat ve Mekân Bağlamında Safiye Erol’un Ülker Fırtınası Romanı Üzerine Bir İnceleme.” International Journal of Cultural and Social Studies 2, no. 2 (2016): 119–28. Buğdaycı, Çiğdem. “Bir Aşk Üçgeni: Safiye Erol’un Kadıköyü’nün Romanı’nda Aşk, Istırap ve Modernleşme.” Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları 7, no. 15 (2016): 100–119. Certeau, Michel de. “Walking in the City.” In The Practice of Everyday Life, translated by Steven Rendall. University of California Press, 1984.