Osmanlı Kesici Silahlarından Bir Form: Türk Eğri Kılıcı

Öz

Ateşli silahların icadına kadar kullanılan çok sayıda silah türü, biçimi ve formu bulunmaktadır. Türkler için ise bu silahlar arasında hem İslam öncesi hem de sonrası dönemlerde kuvvetin ve iktidarın sembolü olarak kabul görmüş ayrı bir yeri ve önemi olan tür kılıçtır. Bu çalışmada, dünya tarihi boyunca hemen hemen tüm toplumlar tarafından kullanılmış en eski kesici silah formlarından biri olan kılıç formunun bir alt türü olan eğri kılıç, genelden özele bir indirgeme yapılarak seçkin örnekler üzerinden tanıtılmaya çalışılmıştır. “Türk kılıcı”, olarak literatüre giren bu kılıçlara, daha iyi anlaşılması inancıyla “Türk eğri kılıcı” denilmiştir. Gerektiği düzeyde tanınmayan bu eser niteliğindeki silahlara dikkat çekmek son derece önem arz etmektedir. Kendine has özellikleri ve karakteri ile diğer kılıçlar arasında fark yaratan, farklı coğrafya ve kültürlerdeki kılıçların gelişimini de etkileyen bu kılıç türünün öneminin az bilinir olması, bu çalışmanın katkı sunması hedeflenen temel sorununu teşkil etmektedir. Bu soruna katkı sunmayı hedefleyen çözüm ise; Türklerle adeta özdeşleşmiş olan bu kılıç türünün bilinirliğinin ve etki gücünün altının çizilmesi ile küçük de olsa dikkatleri üzerine çekmektir. Konu ele alınırken genel olarak kılıç adı verilen kesici silah formuna ait genel tanımlayıcı bilgilerin yanı sıra, tarihsel gelişimi, teknik özellikleri ile kültürel durumu hakkında merak konusu olan konulara da belli başlıklar altında kısaca değinilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Kılıcı
• Türk Eğri Kılıcı
• Kesici Silah
• Kılınç
• Osmanlı Kılıcı

A Form of Ottoman Cutting Weapons: Turkish Curved Sword

Öz

There are numerous types, shapes, and forms of weapons that were used until the invention of firearms. For the Turks, however, among these weapons, the sword is a type that has a distinct place and importance, recognized as a symbol of power and authority in both pre-Islamic and post-Islamic periods. In this study, the curved sword, a subtype of the sword form—one of the oldest cutting weapon forms used by almost all societies throughout world history—has been attempted to be introduced through selected examples by making a reduction from general to specific. These swords, which have entered the literature as the "Turkish sword," have been referred to as the "Turkish curved sword" in the belief that this will facilitate better understanding. Drawing attention to these weapons, which are akin to artifacts and not recognized at the necessary level, is extremely important. The fact that the significance of this sword type, which distinguishes itself from other swords with its unique features and character and also influenced the development of swords in different geographies and cultures, is not widely known constitutes the fundamental problem that this study aims to contribute to. The solution aimed at contributing to this problem is to draw even a small amount of attention by emphasizing the recognition and impact of this sword type, which has become virtually synonymous with the Turks. While addressing the subject, in addition to general descriptive information about the cutting weapon form called the sword in general, topics of interest such as its historical development, technical features, and cultural status have also been briefly touched upon under certain headings.

Anahtar Kelimeler

• Turkish sword
• Turkish curved sword
• Cutting weapon, Sword, Ottoman sword

Kaynakça

1. Acar, Ş. (2013). Osmanlı Kılıçları. Toprak İşveren Dergisi, 98,1-19.
2. Akay, T., & Tekir, Ş. (Edt.). (2019). Tarihe yön veren silah kılıç. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
3. Akdüz, S. (2011). Osmanlı silahları, silah üretim merkezleri ve literatürü tarihi. Tarih Okulu Dergisi X, 1-37.
4. Aydın, H. (1996). Zafer meydanlarından müze vitrinlerine…Kanuni’nin Kılıçları. Tarih ve Medeniyet Dergisi, (23), 61-63.
5. Aydın, H. (2007). Topkapı Sarayı’nda Padişah Kılıçları. El Sanatları Dergisi, (4), 28-37.
6. Aydın, H. (2012). Sultanların Silahları (2. baskı). İstanbul: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
7. Ayhan, A. (2011). Topkapı Sarayı Silah Koleksiyonu (1. baskı). İstanbul: T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
8. Tekir, S. (2019). Harp meydanlarından tören meydanlarına: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Kılıç. Akay. T., & Tekir, Ş. (Edt.). Tarihe Yön Veren Silah Kılıç içinde (161-165). İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.

9. Atalay, B. (1985-1986). Divanu Lugati't-Türk tercümesi (1-4. Ciltler). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
10. Baykara, T. (2019). Benzersiz Tasarım Eşsiz Türk Kılıcı Yatağan.Denizli: Denizli Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.
11. Bikkul, A. U. (1957). Topkapı Sarayı Silah Müzesindeki Eserler. Türk Etnografya Dergisi, (2), 35-52.
12. Bikkul, A. U. (1962). Topkapı Sarayı Müzesindeki Türk Kılıçları Üzerinde Bir İnceleme. Türk Etnografya Dergisi, (4), 20-28.
13. Eralp, T. N. (1993). Tarih Boyunca Türk Toplumunda Silah Kavramı ve Osmanlı İmparatorluğunda Kullanılan Silahlar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
14. Erginsoy, Ü. (1978). İslam Maden Sanatının Tarihsel Gelişimi (Başlangıcından Anadolu Selçuklularının Sonuna Kadar). İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları :265 Türk Sanat Eserleri Dizisi:4.
15. Genç, U. (2015). Hisart Müzesinde Sergilenen Selçuklu Kılıçları. Osman KUNDURACI- Ahmet AYTAÇ (Edt.). V. Uluslararası Türk Sanatı, Tarihi ve Folkloru Kongresi/Sanat Etkinlikleri. 13-16 April 2016. Komrat/MOLDOVA. (s.85-95).
16. Güler, H. (2019). Memluk kılıcı. Akay, T., & Tekir, Ş. (Edt.). Tarihe Yön Veren Silah Kılıç içinde (223-243). İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
17. Horoz, K. (2013). Türk Kılıcının Bin Yılı: MS VIII.-XVIII. Yüzyıllar. Yeni Bir Askeri Tarih Özlemi: Savaş̧, Teknoloji ve Deneysel Çalışmalar. ed. Kahraman Ş. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul. 42-56.
18. Öcal, S. (2019). Kılıç. Akay, T., & Tekir, Ş. (Edt.). Tarihe Yön Veren Silah Kılıç içinde (15-30). İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
19. Ögel, B. (1948). Türk Kılıcının Menşe ve Tekamülü Hakkında, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, S.5, C.6, 431-460.
20. Özer, U. (1971). Türk Kılıcı “Maddeleşmiş Kültür Örneği Olarak”. Yayınlanmamış Lisans Tezi. İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Sosyal Antropoloji ve Etnoloji Bölümü
21. Tanrıbuyurdu, G. (2012). “Klasik Türk Şiirinde “Kılıç̧ Duası”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 9, 139-166.
22. Temizkan, A. (2019). Kafkas Kılıçlar: Eğri Kılıç ve Şaşka. T., & Tekir, Ş. (Edt.). Tarihe Yön Veren Silah Kılıç içinde (199-222). İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
23. Tezcan, T. (1983). Silahlar, Yapı ve Kredi Bankası Kültür ve Sanat Hizmetlerinden, (9). İstanbul.
24. TDV İslam Ansiklopedisi. (2002). Kılıç. (Nebi Bozkurt, Yaz.). TDV İslam Ansiklopedisi (Cilt 25, s. 405-408). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
25. Ünsal, Y. (1966). Türk Kılıç̧ Ustaları. Türk Etnografya Dergisi, (7-8), 59-98.
26. Yıldız, B. (2020). Hunlardan Osmanlı Dönemine: Türk (Eğri) Kılıcın Gelişim Süreci. Harp Tarihi Dergisi, (2), 59-110.
27. Yüksel, A. & Güven. O. (2019). Osmanlı Padişahlarının Keskin Bir Hediyesi Olarak Kılıç. T., & Tekir, Ş. (Edt.). Tarihe Yön Veren Silah Kılıç içinde (109-128). İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
28. Horoz, K., Türk kılıçcılığı. https://www.cebehane.com/pgs/turk-kilici.html (26.04.2025)
29. Horoz, K., Namlu dinamiği üzerine. https://www.cebehane.com/pgs/namlu-dinamigi-uzerine.html (26.04.2025)
30. Görsel Kaynakça:
31. Aşağıda belirtilen görseller dışındaki tüm görseller: M.S.İ.B. Arşivi, 2024.
32. Görsel 3: https://www.lakesidetrader.com/item.php?ID=32342 (25.04.2025)
33. Görsel 4: Yıldız, 2020, s.66
34. Görsel 10: https://tarihvearkeoloji.blogspot.com/2020/10/turcae-turks-scythians.html (28.04.2025)
35. Görsel 11-12: Baykara, 2019, s.68,84
36. Görsel 13-14: Ögel, 1948, s.439, 445
37. Görsel 15: Genç, 2015, s.17
38. Görsel 19,21: Ayhan, 2011, s.116, s.114
39. Görsel 22: https://www.worthpoint.com/worthopedia/genuine-ancient-proto-roman-gladius-1728029461 (26.04.2025)
40. Görsel 25-26: Baykara, 2019, s.171,172
41. Görsel 27: Acar, 2013, s.15
42. Görsel 28: https://www.cebehane.com/pgs/dimiski-efsanesi.html (26.04:2025)