FEMİNİZM BAĞLAMINDA SANATIN DİJİTAL DÖNÜŞÜMÜ: NURDAN KARASU GÖKÇE'NİN ÇALIŞMALARI ÜZERİNDEN İNOVATİF BİR İNCELEME

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 84 - 100, 31.12.2025

Setenay Almacı

Öz

Bu makale, dijital teknolojilerin çağdaş feminist sanat üzerindeki etkilerini kuramsal ve pratik düzeyde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada sanatta feminizmin gelişimiyle sanat ve teknolojinin erkek egemen yapılarla ilişkisi değerlendirilmiş; dijital üretim süreçlerinde kadın sanatçıların karşılaştığı yapısal eşitsizlikler tartışılmıştır. Cindy Sherman, Sebastiaan Knot, Anne Spalter ve Orlan gibi sanatçılar aracılığıyla dijital teknolojinin ifade olanakları incelenmiş, ardından Türk çağdaş sanatçı Nurdan Karasu Gökçe’nin üretimleri, feminist ve dijital perspektiften çözümlenmiştir. Karasu Gökçe kadın bedenine dair temsilleri yeniden yapılandırırken dijital araçları yalnızca estetik üretimin bir unsuru olarak değil, aynı zamanda politik bir müdahale aracı olarak kullanmaktadır. Sanatçının ışık, renk ve mekânla kurduğu ilişki; ataerkil görsel rejimlere karşı çok katmanlı, özneleştirici ve eleştirel bir ifade alanı yaratmaktadır. Bu doğrultuda Karasu Gökçe’nin sanatsal pratiği, makalede hem teknik hem de ideolojik düzeyde özgün bir örnek olarak konumlandırılmaktadır. Makale, sanat, feminizm ve dijital teknoloji arasındaki kesişim alanını, disiplinlerarası ve eleştirel bir perspektifle; özgün bir sanatçı pratiği üzerinden değerlendirerek güncel sanat araştırmalarına inovatif bir katkı sunmaktadır. Nitel araştırma tasarımına dayanan çalışmada, doküman analizi ve sanat eseri çözümleme yöntemleri kullanılmış; Karasu Gökçe’nin sanatsal pratiği biçimsel ve kavramsal yönleriyle ele alınarak feminist sanatın dijital çağda nasıl yeniden yapılandığı ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

Feminizm , Dijital Teknoloji , Nurdan Karasu Gökçe , Kadın Bedeni , İnovatif İnceleme

Etik Beyan

Çalışmam etik kurul izni gerektirmemektedir.

Destekleyen Kurum

Destek alınmamıştır.

DIGITAL TRANSFORMATION OF ART IN THE CONTEXT OF FEMINISM: AN INNOVATIVE STUDY THROUGH NURDAN KARASU GÖKÇE'S WORKS

Öz

This article aims to examine the effects of digital technologies on contemporary feminist art on theoretical and practical levels. In this study, the development of feminism in art and the relationship of art and technology with male-dominated structures are evaluated; and the structural inequalities faced by women artists in digital production processes are discussed. The expressive possibilities of digital technology are examined through artists such as Cindy Sherman, Sebastiaan Knot, Anne Spalter and Orlan, and then the productions of Turkish contemporary artist Nurdan Karasu Gökçe are analyzed from a feminist and digital perspective. While reconstructing representations of the female body, Karasu Gökçe uses digital tools not only as an element of aesthetic production, but also as a tool of political intervention. The artist's relationship with light, color and space creates a multi-layered, subjectivizing and critical field of expression against patriarchal visual regimes. In this respect, Karasu Gökçe's artistic practice is positioned in the article as a unique example on both technical and ideological levels. The article examines the intersection between art, feminism and digital technology from an interdisciplinary and critical perspective; It offers an innovative contribution to contemporary art research by evaluating it through the practice of an original artist. Based on a qualitative research design, the study employed document analysis and artwork analysis methods; Karasu Gökçe's artistic practice was examined in formal and conceptual aspects, revealing how feminist art has been restructured in the digital age.

Anahtar Kelimeler

Feminism , Digital Technology , Nurdan Karasu Gökçe , Female Body , Innovative Analysis

Etik Beyan

My work does not require ethics committee approval.

Destekleyen Kurum

No support was received.

Kaynakça

• Abıyeva, N. (2020, 20 Mayıs). Yapıt Okumaları Dizisi I – Claudia Hart: Salıncak [Blog yazısı]. Borusan Contemporary. Erişim adresi: https://www.borusancontemporary.com/tr/blog-yapit-okumalari-claudia-hart-salincak_1961 (Erişim Tarihi: 10.10.2025)
• Antmen, A. (2013). Kimlikli bedenler: Sanat, kimlik, cinsiyet. Sel Yayıncılık.
• Brodsky, J. K. (2021). Dismantling the patriarchy, bit by bit: Art, feminism, and digital technology. Bloomsbury Visual Arts. Erişim adresi: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781350243491_A42436593/preview-9781350243491_A42436593.pdf (Erişim Tarihi: 08.10.2025)
• Butler, J. (1999). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. London/New York: Routledge.
• Chadwick, W. (2020). Women, art and society (6th ed.). Thames & Hudson.
• Chevalier, J. & Gheerbrant, A. (1995). Simgeler sözlüğü [Le dictionnaire des symboles] (J. Buchanan-Brown, çev.). Oxford: Blackwell Publishers.
• Cockburn, C. (1983). Brothers: Male dominance and technological change. Internet Archive. Erişim adresi: https://archive.org/details/brothersmaledomi0000cock/page/202/mode/2up (Erişim Tarihi: 08.04.2025)
• Connell, R. (1995). Masculinities. University of California Press. Erişim adresi: https://lulfmi.lv/files/2020/Connell_Masculinities.pdf (Erişim Tarihi: 09.04.2025)
• Derrida, J. (1981). Positions. Chicago, IL: University of Chicago Press.
• Eke, N. P. & Yücel, N. (2023). Dijital çağda sanat ve sanatçı: Ha:Ar üzerine bir inceleme. Akademik Sanat Dergisi, 20, 76–89. https://doi.org/10.34189/asd.2023.20.006
• Fraser, N., Bhattacharya, T., & Arruzza, C. (2019). Feminism for the 99%: A manifesto. Verso Books. Erişim adresi: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://outraspalavras.net/wp-content/uploads/2019/03/Feminism-for-the-99.pdf (Erişim Tarihi: 09.10.2025)
• Freedman, E. B. (2003). No turning back: The history of feminism and the future of women. Ballantine Books. Erişim adresi: https://archive.org/details/noturningbackhis00free/page/n9/mode/2up?utm_source=chatgpt.com (Erişim Tarihi: 11.10.2025)
• Grosz, E. (1994). Volatile bodies: Toward a corporeal feminism. Bloomington, IN: Indiana University Press.
• Han, B. C. (2022). Enfokrasi: Dijitalleşme ve demokrasinin krizi. İstanbul: Ketebe Kitap.
• Haraway, D. (1991). A cyborg manifesto: Science, technology, and socialist-feminism in the late twentieth century. In D. Haraway, Simians, cyborgs and women: The reinvention of nature (ss. 127–148).
• Hart, C. (2021, Nisan). A feminist manifesta of the blockchain [Web sayfası]. Claudia Hart Studio. Erişim adresi: Feminist Manifesta of the Blockchain, 2021 - Claudia Hart (Erişim Tarihi: 10.10.2025)
• Heller, E. (2004). Psikoloji ve renkler: Renklerin insanlar ve kültürler üzerindeki etkisi. Profil Yayıncılık.
• Humm, M. (2015). The dictionary of feminist theory (2nd ed.). Ohio State University Press. Erişim adresi: https://dokumen.pub/the-dictionary-of-feminist-theory-9781474469401.html (Erişim Tarihi: 11.10.2025)
• Irigaray, L. (1985). This sex which is not one (C. Porter & C. Burke, çev.). Ithaca, NY: Cornell University Press. Karapınar, D. (2018). Geçmişten günümüze sanat ve teknoloji ilişkisi. Uluslararası Sanat ve Sanat Eğitimi Dergisi, 1(1), 16–22.
• L.A. Council of Women Artists. (1971). L.A. Council of Women Artists report: Is woman a work of art? Los Angeles, CA: L.A. Free Press.
• Monoskop. (n.d.). Feminist art program. Erişim adresi: https://monoskop.org/Feminist_Art_Program (Erişim Tarihi: 25.06.2025)
• Mulvey, L. (1975). Visual pleasure and narrative cinema. Screen, 16(3), 6–18.
• Nochlin, L. (2015, May 30). 1971’den: Neden hiç büyük kadın sanatçı yok? ARTnews. Erişim adresi: https://www.artnews.com/art-news/retrospective/why-have-there-been-no-great- women-artists-4201/ (Erişim Tarihi: 10.05.2025)
• Özel Sağlamtimur, Z. (2010). Dijital sanat. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(3), 213–23
• Paul, C. (2003). Digital art. London: Thames & Hudson.
• Plant, S. (1996). On the matrix: Cyberfeminist simulations. In R. Shields (Edt.), Cultures of internet: Virtual.
• Panofsky, E. (1962). Studies in Iconology: Humanistic Themes in the Art of the Renaissance. Harper & Row. Erişim adresi: https://archive.org/details/studiesiniconolo00pano/page/n51/mode/2up?q=iconographic+analysis (Erişim Tarihi: 12.10.2025)
• Pollock, G. (1988). Vision and difference: Feminism, femininity and histories of art. London/New York: Routledge.
• Primary Information. (n.d.). A documentary herstory of women artists in revolution. Erişim adresi: https://primaryinformation.org/product/a-documentary-herstory-of-women-artists-in- revolution/ (Erişim Tarihi: 10.05.2025)
• Reckitt, H., & Phelan, P. (Eds.). (2001). Art and feminism. Phaidon. Erişim adresi: http://archive.org/details/artfeminism0000unse/page/n5/mode/2up (Erişim Tarihi: 07.10.2025)
• Sollfrank, C. (2015). Revisiting cyberfeminism. Art Papers, 39(2). Tate. (n.d.). Art Workers’ Coalition (AWC). Erişim adresi: https://www.tate.org.uk/art/art- terms/a/art-workers-coalition-awc (Erişim Tarihi: 20.05.2025)
• Teymur, N. (2001). Disiplinlerin aralığında (ki) mekân. Sosyal bilimleri yeniden düşünmek: Sempozyum bildirileri içinde (ss. 269–280). İstanbul: Metis Yayınları.
• Tuchman, M. (1971). A report on the Art and Technology Program of the Los Angeles County Museum of Art. Los Angeles, CA: Los Angeles County Museum of Art.
• Van Gennep, A. (1960). The rites of passage (M. B. Vizedom & G. L. Caffee, Trans.). University of Chicago Press.
• VNS Matrix. (1991). A cyberfeminist manifesto for the 21st century [Art manifesto]. Erişim adresi: https://vnsmatrix.net/projects/the-cyberfeminist-manifesto-for-the-21st-century (Erişim Tarihi: 26.05 2025)
• Wajcman, J. (1991). Feminism confronts technology. University Park, PA: Pennsylvania State University Press.
• Wajcman, J. (2004). TechnoFeminism. Polity Press. Erişim adresi: https://archive.org/details/technofeminism0000wajc (Erişim Tarihi: 11.10. 2025)
• Wands, B. (2006). Dijital çağın sanatı (O. Akınhay, çev.). İstanbul: Akbank Yayınları.
• GÖRSEL KAYNAKÇA
• Görsel 1. 2. Orlan. (1990–1993). From The Reincarnation of Saint Orlan [Video]. https://allsourcesarebroken.net/books/remediation/page/239 , (Erişim Tarihi: 10.05 2025)
• Görsel 3. Sherman, C. (2018). Untitled #584 [Photograph]. Sprüth Magers. https://spruethmagers.com/artists/cindy-sherman, (Erişim Tarihi: 25.05 2025)
• Görsel 4. Sherman, C. (2015). Untitled #559 [Photograph]. https://www.artnet.com/artists/cindy-sherman/untitled-559-a-Cbdo44GGi18K1J4kXpC0UA2 (Erişim Tarihi: 08.10 2025) Görsel 5. Hart, C. (2004). The Swing [Video]. https://claudiahart.com/The-Swing-2004 (Erişim Tarihi: 10.10 2025)
• Görsel 6.7. Hart, C. (2021). A Feminist Manifesta of the Blockcha [NFT/dijital proje]. https://claudiahart.com/Feminist-Manifesta-of-the-Blockchain-2021 (Erişim Tarihi: 10.10 2025)
• Görsel 9.10. Karasu Gökçe, N. (1993–1994). Al İpek / Red Silk [Mixed media]. Personal archive. (Erişim Tarihi: 07.06.2025.)
• Görsel 11.12. Karasu Gökçe, N. (2022). Kutsal Aşk, Kutsal Aşık, Kutsal Mekân I ve II [Mixed media]. Personal archive. (Erişim Tarihi: 07.06.2025.)
• Görsel 13: Karasu Gökçe, N. (2022). Kutsal Ağaç, Işık, Renk ve Mekân [Mixed media]. Personal archive. (Erişim Tarihi: 07.06.2025.)
• Görsel 14: Karasu Gökçe, N. (2022). Bakışın Ötesinde [Mixed media, 100 × 100 cm]. Personal archive. (Erişim Tarihi: 07.06.2025.)
• Görsel 15: Karasu Gökçe, N. (2022). Kutsal [Mixed media, 100 × 100 cm]. Personal archive. (Erişim Tarihi: 07.06.2025.)
• Görsel 16: O’Keeffe , G. (1923). Siyah, Mavi ve Sarı Gri Çizgiler, (1923). Georgia O'Keeffe Official Website.https://www.georgiaokeeffe.net/grey-line-with-black-blue-and-yellow.jsp#google_vignette (Erişim Tarihi: 14. 10 2025)