ÇAĞDAŞ SANATTA DİJİTAL ÜRETİM VE MEKÂN: ENSTALASYON SANATI

Öz

Enstalasyon çalışmalarının ön plana çıktığı yıllarda bilgisayar teknolojileri de sanatsal ifadenin aracı olarak kullanılmaya başlanmıştır. 21. yüzyılın ilk yıllarından itibaren mimarlık alanında da ifade biçimi olan enstalasyon etkileşimli şekillerde de ifade edilerek var olmaya başlamıştır. Bu şekilde teknolojinin geliştirdiği tasarım ve üretim yöntemlerinden de faydalanılarak yeni uygulama metotları ortaya koyulmuştur. Enstalasyonlar, farklı strüktürleri, malzemeyi güncel tekniklerle birlikte kullanmaya yönelik uygulamalar üzerinde çalışan çağdaş sanatçı, geleneksel sergileme yöntemlerinden farklılaşma arayışıyla ürettiği eserleri ile izleyici arasındaki ilişkinin güçlenmesini hedefler ve izleyicinin katılımını sağlar. Teknolojik gelişmelerle birlikte enstalasyon sanatı, izleyicinin tüm duyularıyla etkileşim kurabildiği, deneyim odaklı bir sanat biçimine dönüşmüştür. Bu araştırma enstalasyon sanatında teknolojik gelişmelere bağlı olarak malzeme kullanımı, sayısal tasarım ve dijital fabrikasyonun yerini incelenmektedir. Bu bağlamda çalışma, teknolojinin sunduğu yeni imkânların enstalasyon sanatının ifade biçimlerine nasıl yansıdığını, sanatçılara ne tür yaratıcı alanlar açtığını ve izleyici ile eser arasındaki ilişkiyi nasıl dönüştürdüğünü üretim biçimlerindeki değişimler üzerinden ele almayı hedeflemektedir. Çalışmada, konu ile ilgili tezler, makaleler, bienal katalogları, internet kaynaklar ve dijital üretim teknikleri üzerine çalışan enstitü çalışmaları taranarak gelişen teknolojiler ile enstalasyon sanatının dijital üretim teknikleri bağlamında gelişimi nitel araştırma yöntemlerinden doküman analiz yöntemi ile incelenmiştir. Elde edilen bulgular 21. yüzyıl çağdaş sanat pratiklerindeki 20 enstalasyon çalışması üzerinden kullanılan malzeme ve üretim teknikleri kapsamına göre sınıflandırılmıştır. Araştırma sonucunda bilgisayar destekli sistemlerin ve dijital fabrikasyon tekniklerinin sanat ürünü olarak enstalasyon tasarım metotları ve uygulamaları üzerindeki etkilerini ve yıllar içindeki değişimini belirlenmeye çalışılarak tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Enstalasyon
• Mekân
• Teknoloji
• Dijital Üretim
• Malzeme

DIGITAL PRODUCTION AND SPACE IN CONTEMPORARY ART: INSTALLATION ART

Öz

In the years when installation work came to the fore, computer technologies also began to be used as a means of artistic expression. From the early years of the 21st century onward, installation, a form of expression in architecture, began to emerge through interactive means. In this way, new application methods were introduced by utilizing the design and production methods developed by technology. Contemporary artists, working on installations that utilize diverse structures and materials with contemporary techniques, seek to differentiate themselves from traditional exhibition methods, aiming to strengthen the relationship between their works and the viewer and foster their participation. With technological advancements, installation art has evolved into an experience-oriented art form that allows the viewer to interact with all their senses. This research examines the role of material use, digital design, and digital fabrication in installation art, based on technological advancements. In this context, the study aims to examine how the new possibilities offered by technology are reflected in the expressions of installation art, the creative avenues they open up for artists, and how they transform the relationship between the viewer and the work through changes in production methods. This study examined relevant theses, articles, biennial catalogs, internet resources, and studies from institutes working on digital production techniques. The development of installation art in the context of developing technologies and digital production techniques was examined using document analysis, a qualitative research method. The findings were categorized according to the materials and production techniques used in 20 installation works from 21st-century contemporary art practices. The research explored the impact of computer-aided systems and digital fabrication techniques on installation design methods and practices as works of art, and their evolution over the years.

Anahtar Kelimeler

• Installation
• Place
• Technology
• Digital Production
• Material

Kaynakça

1. Abdel, H.(2024).RHUBARB Installation / Atelier DARN. ArchDaily. https://www.archdaily.com/1019846/rhubarb-installation-atelier-darn adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 02.06.2025)
2. Abdel, H.(2024).Moss Columns / Yong Ju Lee Architecture. ArchDaily. https://www.archdaily.com/1021192/moss-columns-yong-ju-lee-architecture adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 04.06.2025)
3. Aouf, R. S. (2023).Biomaterial installation changes colour with UV exposure. Dezeen. https://www.dezeen.com/2023/05/22/crafting-plastics-biomaterial-installation-changes-colour-wth-uv-exposure-design/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 28.05.2025)
4. Aouf, R. S (2019). Neri Oxman’s Totems project explores melanin as a building material. Dezeen. https://www.dezeen.com/2019/04/04/neri-oxman-totems-technology/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 25.04.2025)
5. Atalar, Burcu Ayözcan, Sanatta Mekân’ın Deneyimlenmesi: Yerleştirme (Enstalasyon) Çalışmalar (Ankara, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi,2006),148.
6. Baydır, Y. (2025). Aevum by Zaha Hadid Architects and Vertico Explores ICD Future of Concrete Printing at Milan Design Week. Parametric Architecture. https://parametric-architecture.com/aevum-zaha-hadid-architects-vertico/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 10.06.2025)
7. Beesley, P.(2022) Poetic Veil: Living Architecture Prototype Testbed. Philip Beesley Studio Inc. https://www.philipbeesleystudioinc.com/sculpture/poeitic-veil-living-architecture-prototype-testbed/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 12.04.2025)
8. Çağdaş, G., Bacinoğlu, S. Z., Çavuşoğlu, Ö.H. (2015) Mimarlıkta Hesaplamalı Yaklaşımlar. Mimarlık Dosya, Ankara/Türki̇ye, No.35,33-42.

9. Desert X.(2025).Ronald Rael. Adobe Oasis. https://desertx.org/dx/dx-25-coachella-valley/ronald-rael adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 12.06.2025)
10. Design Robotics.(2020).Cloud Affects with Philip Samartzis & Roland Snooks. https://designrobotics.net/2020/11/30/cloud-affects-with-philip-samartzis-roland-snooks/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 21.05.2025)
11. Duong, A. (2023).Crafting Plastics Studio Presents the Sensbiom 2 Exhibit. https://www.trendhunter.com/trends/sensibiom-2 adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 28.05.2025)
12. Eastman, C., Teicholz, P., Sacks, R., & Liston, K. (2011). BIM Handbook: A Guide to Building Information Modeling for Owners, Managers, Designers, Engineers and Contractors. John Wiley & Sons.
13. Echelman, J.(t.y.). Possible Futures of a Line, Traveling Through Space and Time. https://www.echelman.com/work#/project/como-italy/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 18.04.2025)
14. Elengical, J.(2021). Kengo Kuma drapes Casa Batlló staircase in a sinuous metal chain curtain. STIRworld. https://www.stirworld.com/article/kengo-kuma-drapes-casa-batll-staircase-in-a-sinuous-metal-chain-curtain adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 14.05.2025)
15. Elibol G., & Boerescu Z. (2020). Sanat ve Tasarımda Sinestezi Etkisi: Çoklu Algı Yaratmak. Sanat Yazıları, 2020;(42):119-140.
16. Erbay, F. (2018). Teknolojinin Sanat Ortamındaki Etkisi. ICUHTA International Congress of Usage of High Technology in Arts. İstanbul Gelişim Üniversitesi Yayınları.ISBN: 978-605-4827-52-7 (elektronik),128-135,19-20 Nisan.
17. Erkan, A. (2021). Sanat ve Teknolojinin Entegrasyonu: Hibrit Sanat Uygulamalar. İdil.87,1635–1645. Gershenfeld, N. (2005). Fab: The Coming Revolution on Your Desktop -From Personal Computers to Personal Fabrication. Basic Books.
18. Gershenfeld, N. (2012). How to Make Almost Anything: The Digital Fabrication Revolution?. Foreign Affairs,91(6),43-57.
19. Goidea, A., Floudas, D., & Andréen, D. (2020). Pulp Faction: 3D Printed Material Assemblies Through Microbial Biotransformation. J. Burry, J. E. Sabin, B. Sheil, & M. Skavara (Dü) içinde, Fabricate 2020 (s.42-49). UCL Press.
20. Gramazio, Fabio, Kohler, Matthias, Oesterle, Silvan, (2010), Encoding Material. Architectural Design,80(4),108-115.
21. Griven.(2025).Aevum. Fuorisalone 2025. https://www.griven.com/NewsDS.aspx?lang=en&market=griven&iid=11605 adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 12.06.2025)
22. Lefebvre, Henri. (2014). Mekânın Üretimi. Çeviren: Işık Ergüden. İstanbul: Sel Yayıncılık. Lienhard, J. & Knippers, J. (2015). Bending – Active Textile Hybrids. Journal of the International Association for Shell and Spatial Structures.56(1),37-49.
23. ICD Stuttgart.(t.y.).Textile Hybrid M1: La Tour de l'Architecte. https://www.icd.uni-stuttgart.de/projects/m1-building-at-la-tour-de-larchitecte/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 20.04.2025)
24. Inglessis, N.(t.y.).SPINE | Somerset House, London Design Festival 2015.Studio INI. https://www.nassia-inglessis.com/spine-2-1 adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 20.04.2025)
25. ITKE Stuttgart. (2020).BioMat Flat to Spatial Mockup 2020. https://www.itke.uni-stuttgart.de/research/built-projects/biomat-flat-to-spatial-mockup-2020/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 25.04.2025)
26. İşbitiren, İ. (2020). Mimarlıkta Hesaplamalı Tasarım ve Üretim Yaklaşımları: Pavyonlar Üzerine İnceleme. Tasarım Enformatiği,2(1),37-39.
27. Kalay, Y. E. (2004). Architecture's New Media: Principles, Theories, and Methods of Computer-Aided Design. MIT Press.
28. Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
29. Karatay, Ayşe, Sanatta Etkileşim ve Sosyal Medya Etkileşimli Bir Enstalasyon Çalışması (İzmir: Yaşar Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sanatta Yeterlilik Tezi,2020),152.
30. Karlsruhe Institute of Technology. (2025).ReGrow Willow: A Case Study of Willow-Earth Hybrid Structures for Digital Circular Construction.https://dos.ieb.kit.edu/english/361.php adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 15.05.2025)
31. Kayan, H. ve Sazlı, E. (2023). Kamusal Açık Mekânlarda Asma-Germe Strüktür Temelli Enstalasyonlar: Asma-Germe Strüktür Temelli Enstalasyonlar. Tasarım + Kuram, 19 (40),467-82. https://doi:10.59215/tasarimkuram.405
32. Khan, R. (2025). Ronald Rael 3D-prints Cluster of Earthen Walls for 'Adobe Oasis' in Coachella Valley at Desert X. Designboom. https://www.designboom.com/art/ronald-rael-3d-prints-adobe-oasis-coachella-valley-desert-x-03-15-2025/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 12.06.2025)
33. Khan, R. (2024). ReGrow Willow hybrid earth construction system: Digital fabrication at Karlsruhe Institute of Technology. Designboom. https://www.designboom.com/architecture/regrow-willow-hybrid-earth-construction-system-digital-fabrication-karlsruhe-institute-of-technology-03-17-2024/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 29.05.2025)
34. Kriskadecor.(t.y.).Kriskadecor Aluminium Chain in Casa Batlló Immersive Experience. ArchDaily. https://www.archdaily.com/catalog/us/products/27063/kriskadecor-aluminium-chain-in-casa-bat116-immersive-experience-kriskadecor adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 12.05.2025)
35. Kolarevic, B. (2003). Architecture in the Digital Age: Design and Manufacturing. Spon Press.
36. Lynch P. (2017). Jenny Sabin Studio's Light-Capturing "Lumen" Installation Debuts at MoMA PS1. Archdaily. https://www.archdaily.com/874661/jenny-sabin-studios-light-capturing-lumen-installation-debuts-at-moma-ps1 adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 01.05.2013)
37. Lund University. (2024). Protomycokion Biodigital Furutures. https://www.abm.lth.se/60th-anniversary/protomycokion-biodigital-furutures/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 26.04.2025)
38. Mamou-Mani.(2014).The Fitting Room: Interactive Origami Installation at Davidson Tsui, Shanghai. https://mamou-mani.com/project/the-fitting-room/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 05.04.2025)
39. Martin, H. (2025). Nassia Inglessis installs a kinetic, experiential installation at A/D/O. Architectural Digest. https://www.architecturaldigest.com/story/nassia-inglessis-installs-kinetic-experiential-installation-ado adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 05.04.2025)
40. Meriç, N. (2018). Enstalasyon Sanatında Yüksek Teknoloji Kullanımı, ICUHTA International Congress of Usage of High Technology in Arts, İstanbul Gelişim Ü niversitesi Yayınları,ISBN: 978-6054827-52-7 (elektronik),274-281,19-20 Nisan.
41. Merriam, S. B. (2013). Nitel Araştırma: Desen ve Uygulama İçin Bir Rehber. (Çev. S. Turan). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
42. McCallum, J. (2020).Cloud Affects with Philip Samartzis & Roland Snooks. Design Robotics.https://designrobotics.net/2020/11/30/cloud-affects-with-philip-samartzis-roland-snooks/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 20.05.2025)
43. MoMA. (t.y.).Neri Oxman. Totems. https://www.moma.org/audio/playlist/305/3939 adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 25.05.2025)
44. Mutlu Avinç, G. & Vural, S. (2020). Bir Model Önerisi: Hesaplamalı Tasarım Bağlamında Değişen Tasarım Süreci. Online Journal of Art and Design ,8(1),77-96.
45. O'Doherty, B. (1986). Inside the white cube: The ideology of the gallery space. The Lapis Press. Office Magazine. (2019).Urban Imprint. https://officemagazine.net/urban-imprint adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 01.05.2013)
46. Oktan, S. & Vural S. (2019). Dijital Fabrikasyon Çağında Bauhaus Manifestosu’nu Yeniden Düşünmek. XIII. Mimarlıkta Sayısal Tasarım Ulusal Sempozyumu.
47. Ozel Office. (2019).Cerebral Hut. https://www.ozeloffice.com/home#/cerebral-hut/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 17.04.2025)
48. Oxman, R. (2006) Theory and Design in The First Digital Age, Design Studies 27(3), pp.229-265.
49. Özçam I. (2019). Ticari Mekânlarda Enstalasyonla Yaratılan Dinamikler. Tasarım + Kuram, 15(27),64-76.
50. Özdal, M. A. (2024). Teknoloji ile Sanatın Kesişiminde Çağdaş Dönüşümler ve Yaratıcı Süreçler Üzerine Bir İnceleme. TOBIDER - International Journal of Social Sciences, 8(4).
51. Parametric Architecture. (2024). Moss Column / Yong Ju Lee Architecture. https://parametric-architecture.com/moss-column-yong-ju-lee-architecture/?srsltid=AfmBOoqZPTs2t4bWJUtDX9OXTcVbQw-9lfMFGENvErzcxeIQ1XE0Slhy adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 25.05.2025)
52. Renkçi Taştan, Tuğba, Türkiye’de Çağdaş Sanatta Yerleştirme (Enstalasyon) ve Kültür (Ankara, Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sanatta Yeterlik Tezi,2018),
53. Rosenfield K. (2014).Six Emerging Practitioners Win Architectural League Prize. Archdaily.https://www.archdaily.com/500300/six-emerging-practitioners-awarded-prestigious-architectural-league-prize adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 10.04.2025)
54. Sabin, J. (2017)Lumen. https://www.jennysabin.com/lumen adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 15.05.2025)
55. Sabin, J.(t.y.). Polymorph. https://www.jennysabin.com/polymorph adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 11.04.2025)
56. Sağlamtimur Z. (2010). Dijital Sanat. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(3),213-38.
57. Stefańska, A., & Dixit, S. (2020). Digital Fabrication of Contemporary Structures in Architectural Design Optimization. Proceedings of the Creative Construction e-Conference (CCC2020), 71–75.
58. Şen Bayram, A. K. (2021). Digital Fabrication Shift in Architecture. In Architectural Sciences and Technology, 174–189.
59. Sönmez, O.(t.y.).Cerebral Hut.http://onursonmez.com/home/cerebral-hut/ adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 26.05.2025)
60. Thomas, C. (2019). Janet Echelman’s Monumental Hanging Abstractions. IdeelArt. https://ideelart.com/blogs/magazine/janet-echelman-s-monumental-hanging-abstractions adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 18.04.2025)
61. Toluyağ, D. (2020). Sanat Pratiğinde Enstalasyon, Mekân ve Nesne. Akademik Sanat, 5(11), 101-114.
62. Toprak, A. (2020). Yapay Zekâ Algoritmalarının Dijital Enstalasyona Dönüşmesi. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Düşünceler Hakemli E-Dergisi (14), 47-59.
63. Uyanık Çirkin, N. (2023). Multidisipliner Yaklaşımla Seramik-Mekân İlişkisi. Sanat ve Tasarım Üzerine Araştırmalar. Özgür Yayın Dağıtım Ltd. Şti., 81-108.
64. Yerce, Nail Egemen, Enstalasyon ve Mekânı (İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007), 61.
65. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (6. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
66. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. (10. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
67. Yıldırım, B., & Kavut, İ. E. (2025). İnteraktif Mekânlarda Uzam ve Anlam İlişkisine Göstergebilimsel Bir Bakış. Akdeniz Sanat, 19(35),9-29. https://doi.org/10.48069/akdenizsanat.1464780
68. Yuan, B., & Sun, Y. (2025). Exploring Materials Across Disciplines: Insights into Artistic Evolution and Innovation Potential. Applied Sciences, 15(8),4175. https://doi.org/10.3390/app15084175
69. Yücel, B. (2020). Atık Malzemelerin Çağdaş Sanatta Yansımalar. İdil. 65, s.31-40. doi: 10.7816/idil-09-65-04
70. Zečević, M. (2017). Installation: Between the Artistic and Architectural Project. AM Journal of Art and Media Studies, (12),55–70. doi.org/10.25038/am.v0i12.167
71. XXI. (2024). Atelier Darn Rhubarb ile FAV 2024 Halk Ödülünü kazandı. https://www.xxi.com.tr/guncel/haber/atelier-darn-rhubarb-ile-fav-2024-halk-odulunu-kazandi adresinden erişildi. (Erişim Tarihi: 02.06.2025)