Mantar Ekolojisi ve Biyomimikri Bağlamında Dokuma Tasarımı

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 132 - 146, 31.12.2025

Seda Uçar , Sanem Odabaşı

https://doi.org/10.47481/yjad.1810504

Öz

Bu çalışma, mantarların biyomimikri ilkeleri doğrultusunda dokuma kumaş tasarımında nasıl bir kaynak olabileceğini araştırmaktadır. Sürdürülebilirliğin giderek önem kazandığı moda ve tekstil sektörü göz önünde bulundurularak, mantarların misel yapısı, doğal yüzey dokuları, renk çeşitliliği ve biyolojik özelliklerinden yararlanılarak yenilikçi ve çevre dostu tasarımlar geliştirilmesi bu çalışma içinde amaçlanmış, mantarların ekolojik sistemdeki rolleri analiz edilmiş ve bu bilgiler dokuma tasarımı sürecine entegre edilmiştir. Süreç boyunca altı farklı dokuma kumaş tasarımı geliştirilmiş; tasarımlar gerek gözleme dayalı biçimlerle, gerekse mantarların doğayla ilişkisini yorumlayan kavramsal yaklaşımlarla şekillendirilmiştir. Koleksiyon süreci içerisinde tasarımlar, ilk tasarımlarda somut bir anlayışla biçimlendirilmiş, koleksiyonun ilerleyen aşamalarında ise soyut bir anlatıma doğru evrilmiştir. Bu yönüyle çalışma, kavramsal tasarımın gelişim sürecini de göstermesi açısından önem taşımaktadır. Ayrıca, her bir tasarımda estetik kadar işlevsellik de ön planda tutulmuş; doğal yapılar sadece görsel referans olarak değil, aynı zamanda teknik bir çözüm kaynağı olarak değerlendirilmiştir.
Bu çalışma, biyomimikri yaklaşımının yalnızca doğanın biçimsel estetiğini taklit etmekten ibaret olmadığını; aynı zamanda işlevsel yapısını, sistemsel düzenini ve sürdürülebilirlik ilkelerini tasarım sürecine entegre ederek hem sanatsal hem toplumsal fayda taşıyan ürünlere dönüştürülebileceğiyle ilgili öneriler sunmaktadır. Araştırmanın yöntemi, uygulama tabanlı araştırma yöntemlerinden biri olan tasarım araştırmasıyla yürütülmüştür. Koleksiyon oluşturma sürecinde, mantarların form ve biçimsel özelliklerinden yararlanılarak altı farklı dokuma kumaş tasarımı geliştirilmiştir. Tasarım sürecinde kullanılan görsel ve fiziksel veriler, mantarların yapısal özelliklerinin kumaş yüzeyine nasıl uyarlanabileceğine dair somut bir çerçeve sunmaya çalışılmıştır. Süreç boyunca geliştirilen tasarımlar, doğadan gözlemle şekillenen yaratıcı bir tasarım anlayışının yansıması olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışma, biyomimikri yaklaşımının dokuma kumaş tasarımındaki uygulamalarına öneri sunmayı amaçlamakta; aynı zamanda biyolojik yapıların yaratıcı tasarım süreçlerinde nasıl bir esin ve bilgi kaynağı olabileceğini ortaya koymaya çalışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sürdürülebilirlik ve Tekstil Tasarımı , Biyomimikri , Mantar , Dokuma Tasarımı , Tekstil Tasarımı.

Woven Textile Design in The Context Of Fungal Ecology And Biomimicry

Öz

This study investigates how mushrooms can serve as a resource for woven fabric design through the principles of biomimicry. Considering the increasing importance of sustainability in the fashion and textile industries, the aim of this research is to develop innovative and eco-friendly designs by utilizing the mycelial structure, natural surface textures, color diversity, and biological properties of mushrooms. The ecological roles of mushrooms have been analyzed and integrated into the woven design process. Throughout the process, six different woven fabric designs were developed; these were shaped both through observation-based forms and conceptual approaches interpreting the relationship of mushrooms with nature. Within the collection process, the designs evolved from a concrete design language in the initial stages to a more abstract expression in later phases. In this respect, the study is significant in demonstrating the development process of conceptual design. Moreover, in each design, functionality was prioritized along with aesthetics; natural structures were considered not only as visual references but also as sources of technical solutions.
This study proposes that the biomimicry approach is not limited to imitating the visual aesthetics of nature, but also involves integrating its functional structures, systemic organization, and sustainability principles into the design process, resulting in products that offer both artistic and societal value.
The research method was conducted through design-based research, one of the practice-led research methods. During the creation of the collection, six different woven fabric designs were developed by utilizing the form and structural features of mushrooms. The visual and physical data used throughout the design process aimed to provide a concrete framework for how the structural characteristics of mushrooms could be adapted to fabric surfaces. The resulting designs were evaluated as reflections of a creative design approach shaped by direct observation of nature. This study aims to propose applications of the biomimicry approach in woven textile design and to explore how biological structures can serve as sources of inspiration and knowledge in creative design processes.

Anahtar Kelimeler

Sustainability and Textile Design , Biomimicry , Mushroom , Woven Design , Textile Design.

Kaynakça

• Adamatzky, A. (2022). Language of fungi derived from their electrical spiking activity. Royal Society Open Science, 9(4), 211926.
• Barutçiyan, J. (2021). Makro mantarlar. İstanbul: Ginko.
• Baydemir, A., ve Bıyıklı, N. E. (2021). Biyotekstillerin yenilikçi malzeme olarak kullanımı. Art-e Sanat Dergisi, 14(27), 606-631. Bayındır D. ve Yıldırım M. (2022). Ekoloji: Bir arada yaşamın geleceği. İstanbul: Tellekt Yayınevi.
• Benyus, J. M. (1997). Biomimicry: Innovation inspired by nature (Vol. 688136915). New York: Morrow.
• Bruggeman, D., & Toussaint, L. (2023). Becoming-with: On Textile Companions and Fungi Friends. In L. Plate, L. Munteán, & A. Rezazadeh Farahmand (Eds.), Materials of Culture: Approaches to Materials and their Relevance for Cultural Studies (pp. 189-196). (Culture & Theory). transcript Verlag. https://doi.org/10.1515/9783839466971-021
• Candy, L. (2006). Practice based research: A guide. CCS report, 1(2), 1-19.
• Cilacı, T. ve Konakoğlu, G. (2022). Engelli Bireylerde Ev Düzenlemeleri. Istanbul Gelisim University Journal of Health Sciences, (16), 313-323.
• Çelebioğlu, F. (2011). Küresel ekonomik sistemde sürdürülebilir kalkınma. Küresel Ekonomi Sorunları ve Çözüm Önerileri. Detay Yayıncılık. 77-100.
• Dirgar, E. ve Oral, O., (2023). Sürdürülebilir Deri Alternatifleri: Vegan Deriler. Deri Teknolojileri Dergisi, 12(1), 45-58.
• Erzurumlu, G. S. ve Kara, E. E. (2014). Mikoriza konusunda Türkiye’de yapılan çalışmalar. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 7(2), 55-65.
• Eser, B., Çelik, P., Çay, A. and Akgümüş, D. (2016): Tekstil ve Konfeksiyon Sektöründe Sürdürülebilirlik ve Geri Dönüşüm Olanakları, Tekstil ve Mühendis, 23(101), 43- 60.
• Gedik, Y. (2020). Sosyal, ekonomik ve çevresel boyutlarla sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkınma. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 3(3), 196-215.
• Gherardi, S. (2009). Knowing and learning in practice‐based studies: an introduction. The learning organization, 16(5), 352-359.
• Gherardi, S. (2009). Knowing and learning in practice‐based studies: an introduction. The Learning Organization, 16(5), 352-359.
• Gürcüm, B. H., ve Öneş, A. (2018). Bakteri ve mikroalglerin tekstil boyamacılığında kullanım olanakları. İdil Dergisi, 7(46), 701-709.
• Haneef, M., Ceseracciu, L., Canale, C., Bayer, I. S., Heredia-Guerrero, J. A., and Athanassiou, A. (2017). Advanced materials from fungal mycelium: fabrication and tuning of physical properties. Scientific reports, 7(1), 41292.
• Haraway, D. J. (2020). Staying with the trouble: Making kin in the Chthulucene. A.B.D.: Duke University Press.
• Hashish, H. Z. M. A. (2019). Yarn bombing glow in the dark. Journal Of Specific Education And Technology (Scientific and Applied Researches), 14(5), 550-574.
• Hayashi, S., Fukushima, R., & Wada, N. (2012). Extraction and purification of a luminiferous substance from the luminous mushroom Mycena chlorophos. Biophysics, 8, 111-114.
• Heinberg, R., & Lerch, D. (2010). What is sustainability. The post carbon reader, 11, 19.
• İnner, S. (2019). Biyomimikri ve parametrik tasarım ilişkisinin mimari alanında kullanımı ve gelişimi. Tasarım Enformatiği, 1(1), 15-29.
• Kale İ., ve Altun, T. D. (2022). Tasarım sürecinde biyolojik iş birlikleri: Mikrobiyal selülozdan maske üretimi üzerine bir deneme. Tekstil ve Mühendis, 29(126), 96- 105.
• Kalra, R., Conlan, X. A., & Goel, M. (2020). Fungi as a potential source of pigments: harnessing filamentous fungi. Frontiers in Chemistry, 8, 369.
• Karana, E., Blauwhoff, D., Hultink, E. J., and Camere, S. (2018). When the material grows: A case study on designing (with) mycelium-based materials. International Journal of Design, 12(2), 119-136.
• Kılıç, A. (2019). Görme engelli çocuklar için okulöncesi eğitim mekanlarının duyusal deneyimler bağlamında değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
• Kolanlarlı, T. K., Asan, A., Şen, B., ve Ökten, S. (2019). Biodiversity of Penicillium species isolated from Edirne Söğütlük forest soil (Turkey). Mantar Dergisi, 10(1), 26-39.
• Koparan, Y. ve Alkan, S. (2024). Gelecekte mantarların kullanım alanları: Sürdürülebilir tasarım ürünleri olarak mantarlar. Mantar Dergisi, 15(1), 43-49.
• Kutbay, N. H., Yavuzcan, H. G., ve Aktaş, S. (2022). Mantarın bağlayıcı olarak kullanıldığı bir kompozit malzemenin üretilmesi ve tutuşma süresi ile su alma özelliklerinin tespiti. Politeknik Dergisi, 25(4), 1701–1711.
• Mandal, S. and Krishnan, R. (2021). Fungi: The budding source for biomaterials. Microbial Biosystems, 6(1), 55-65.
• Nai, C., & Meyer, V. (2016). The beauty and the morbid: fungi as source of inspiration in contemporary art. Fungal biology and biotechnology, 3(1), 10.
• Niinimäki, K. (2013). Sustainable fashion: New approaches. Finland: Aalto University.
• Niitsu, H., Hanyuda, N., & Sugiyama, Y. (2000). Cultural properties of a luminous mushroom, Mycena chlorophos. Mycoscience, 41(6), 551-558.
• Odabaşı, S. (2016). Sürdürülebilir moda döngüsünde moda tasarımcısının rolü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
• Öneş, A. (2019). Tekstil tasarımında kullanılan biyomateryaller ve bir biyotasarım uygulaması: Kombucha örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Ankara.
• Saldır, Y. (2015). Bazı mantarların antioksidan ve antimikrobiyal özelliklerinin araştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Denizli.
• Sariay, E., Cörüt, A., ve Büyükakıncı, B. Y. (2023). Miselyum Kompozitlerinin Sürdürülebilir Yapı Malzemesi Olarak Kullanımı. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 14(1), 196-207.
• Suwannarach, N., Kumla, J., Watanabe, B., Matsui, K., & Lumyong, S. (2019). Characterization of melanin and optimal conditions for pigment production by an endophytic fungus, Spissiomyces endophytica SDBR-CMU319. PLoS One, 14(9), e0222187.
• Syafrani, F. Z., Dewi, H. A., Ginting, R., Witadi, M. R. A., Sari, N. I. P., and Farah, N. (2023). Current state, future prospect and challenges on fungal biomaterials: A Review. MUNISI: Military Mathematics and Natural Sciences, 1(2), 73-86.
• Taşkın, H. ve Büyükalaca, S. (2012). Kuzu göbeği (Morchella) mantarı. Bahçe, 41(1), 25-36.
• Türer, F., ve Köse, S. (2023). Nörogelişimsel Bozukluklar ve Duyusal İşlemleme. Turk J Child Adolesc Ment Health, 30(2), 97-104.
• Uslu, F. (2012). Agnostisizm. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(21), 5-28.
• Venil, C. K., Velmurugan, P., Dufossé, L., Renuka Devi, P., & Veera Ravi, A. (2020). Fungal pigments: potential coloring compounds for wide ranging applications in textile dyeing. Journal of fungi, 6(2), 68.
• Williams, E., Cenian, K., Golsteijn, L., Morris, B., & Scullin, M. L. (2022). Life cycle assessment of MycoWorks’ Reishi™: the first low-carbon and biodegradable alternative leather. Environmental Sciences Europe, 34(1), 120.
• Yaşar, N. (2016). Dokuma Kumaşlarda İplik Özelliklerinin Giysi Form ve Görünümlerine Etkileri. Yedi, (15), 173-184.
• Yeni, O. (2014). Sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkinma: bir yazin taramasi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(3), 181-208.
• Ersan, M., & Ağca, M. Y. Ç. (2024). Görme Engelliler İçin Erişilebilir Yönlendirme Tasarımı: Ankara Kızılay Mahallesi Örneği. The Journal of Academic Social Science, 74(74), 535-544.