Geleneksel İslam Geometrik Desenlerinin Dijital Ortamda Yorumlanması ve CLO3D’de Kumaş/Yüzey Tasarımına Uygulanması: Şehzade Camii Örneği

Öz

Araştırmanın temeli, Osmanlı mimarisinde önemli bir yere sahip olan Şehzade Camii’nin iç avlusundaki geometrik süslemelerden esinlenilerek, kültürel öğelerin güncel tasarım anlayışına aktarılmasına dayanmaktadır. Bu amaçla grafik tabanlı desen tasarımlarının üretilmesi ve Üç boyutlu programlarla yüzey çalışmasının daha gerçekçi halini sümile etmeye çalışmıştır. Böylece geçmişin kültürel değerlerini günümüz tasarım anlayışıyla buluşturan ve teknolojik tasım araçlarının kullanarak yeni yüzey tasarımlarının oluşturulması hedeflenmektedir. Araştırmada izlenen yöntem, Osmanlı mimarisinde süsleme amaçlı kullanılan geometrik desenler, İslam sanatının en belirgin estetik unsurları arasındadır. Ancak bu desenlerin çağdaş tasarım anlayışına uyarlanarak dijital yüzey tasarımlarında değerlendirilmesi, literatürde sınırlı şekilde ele alınmıştır. Dolayısıyla, İslam sanatının estetik öğelerini günümüz tasarım kavramlarıyla bütünleştiren çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Adobe Illustrator ile grafiksel olarak yeniden üretilmiş; yapay zekâ tabanlı görsel üretim araçları ile desteklenmiş; Adobe Substance 3D Sampler aracılığıyla dokusal haritalar oluşturularak materyal haline getirilmiştir. Son aşamada, elde edilen materyaller CLO3D programında hem kumaş yüzeyine hem de hazır giyim ürünlerine giydirilerek üç boyutlu görselleştirmeler elde edilmiştir. Bu süreç, 2D grafik çalışmalarının 3D tasarım ortamında gerçekçi biçimde nasıl uygulanabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Geometrik Desen
• Adobe İllustrator
• Adobe Substance
• Clo 3D
• Moda Tasarım

Digital Interpretation of Traditional Islamic Geometric Patterns and Their Application to Fabric/Surface Design in CLO3D: The Example of Şehzade Mosque

Öz

The basis of this study is grounded in the geometric ornaments located in the inner courtyard of the Şehzade Mosque, a significant example of Ottoman architecture, and aims to transfer these cultural elements into a contemporary design approach. For this purpose, graphic-based pattern designs were produced, and three-dimensional programs were used to simulate the surface work in a more realistic way. Thus, it is aimed to create new surface designs that bring together the cultural values of the past with today’s design understanding by using technological design tools. The method followed in this research builds on the geometric patterns historically used as decorative elements in Ottoman architecture, which are among the most distinctive aesthetic components of Islamic art. However, the adaptation of these motifs to contemporary design and their use in digital surface design have been addressed only to a limited extent in the literature. Therefore, studies that integrate the aesthetic elements of Islamic art with modern design concepts are needed. In this study, the patterns were graphically reproduced in Adobe Illustrator; supported with AI-based visual generation tools; and converted into materials by creating texture maps through Adobe Substance 3D Sampler. In the final stage, the produced materials were applied to both fabric surfaces and ready-to-wear garments in CLO3D, resulting in three-dimensional visualizations. This process demonstrates how 2D graphic works can be realistically applied within a 3D design environment.

Anahtar Kelimeler

• Geometric Pattern
• Adobe Illustrator
• Adobe Substance
• CLO 3D
• Fashion Design

Kaynakça

1. Anonim. t.y. “Şehzade Külliyesi”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Geliş tarihi 22 Ocak 2024 (https://islamansiklopedisi.org.tr/sehzade-kulliyesi).
2. Bektaşoğlu, Mustafa. 2009. Anadolu’da Türk İslam Sanatı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı.
3. Çaycı, Ahmet. 2017. İslam Mimarisinde Anlam ve Sembol. Konya: Palet Yayınları.
4. Dervişoğlu, B. (2025). Dijital heykel üretim sürecinde yapay zekâ teknolojilerinin kullanımı. Nevşehir Hacı
5. Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, Sosyal Bilimlerde Yapay Zekâ: Kuram, Uygulama ve Gelecek Perspektifleri Özel Sayısı, 69-86.
6. Ekizler Sönmez, Serap, ve Aziz Doğanay. 2015. “Mı̇mar Sı̇nan Camı̇lerı̇nde Kare ve Altıgen Kurgulu Geometrik Desenler ve Analiz Yöntemleri̇ (Şehzade, Süleymaniye Ve Selimiye Camileri Örneği)”. Türk-İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi (19):87-108.
7. Eryılmaz, Halil İbrahim, ve Bahar Selimgil. 2021. “İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım”. DEUİFD (LIII):237-286.
8. Erkoyuncu, E., (2022). Konya Karatay Medresesinin Mimari Yapısında Kullanılan Süsleme Motiflerinin Giysi Tasarımlarına Yansıtılması. (Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.

9. Ergenç, S. B. G. (2025). Tasarımda geleneksel Anadolu motiflerinin yeri. Turkish Journal of Fashion Design and Management, 7(1), 51–64, https://doi.org/10.54976/tjfdm.1569734
10. Garaundy, Roger. 2017. İslam’ın Aynası Camiler. 3. İstanbul: Türk Edebiyat Vakfı Yayınları.
11. Grabar, Oleg. 2018. İslam Sanatının Oluşumu. İstanbul: Alfa Yayınları.
12. Gül, Mesut. 2019. “Mı̇mar Sinan’ın Bezeme Dünyasında Güney Etkı̇lı̇ Ablaq Teknı̇ğı̇ne Şehzade Camı̇ Üzerı̇nden Bı̇r Bakış”. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi (3):161-78.
13. Keleş, E., & Nas, E. (2025). TÜRK MODACILARIN MODA-MİMARİ İLİŞKİSİ KAPSAMINDA TASARIMLARI. Turkish Journal of Fashion Design and Management, 7(2), 261-278. https://doi.org/10.54976/tjfdm.1619443
14. Kılıçkan, Hüseyin. 2015. Orta Asya’dan Anadolu’ya Türk Bezeme Sanatı ve Örnekleri. 4. baskı. İstanbul: İnkılap yayınevi.
15. Kılıçoğlu, Selim, ve Nuran Kara Pilehvarian. 2017. “Emevi ve Abbasi Sanatında Geometri”. Megaron 12 (4):605-18.
16. Mülayim, Selçuk. 1982. “Geometrik Kompoziyonların Çözümlenmesine Bir Yaklaşım”. Arkeoloji Sanat Tarihi Dergisi 1(1):51-62.
17. Mülayim, Selçuk. 2023. İslam Sanatı. Ankara: İsam / İslam Araştırmaları Merkezi.
18. Nuhoğlu, Mehmet. 2018. “Çokkollu Yıldız Tasarımlarının Temsı̇lı̇yet ve Hazır Tasarım Bakımından Günümüzdekı̇ Kullanımları Üzerine Bir İnceleme”. İdil Dergisi 7(49):1191-99.
19. Önkol Ertunç, Çiğdem. 2016. “Anadolu Selçuklu Dönemı̇ Taç kapıları Süsleme Şerı̇tlerı̇nde Tezyinat”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (5):114-31.
20. Özkeçeci, İlhan. 2008. Türk Sanatında Kompozisyon. İstanbul: Yazıgen.
21. Şekil 1. Şehzade Camii dış görüntüsü, Kişisel çekim, 2025
22. Şekil 2. Şehzade Camii’nin İç avlusundan görüntü, Kişisel çekim
23. Şekil 3. Şehzade Camii İç avlusundaki tasarım amaçlı kullanılan görseller, Kişisel çekim
24. Şekil 4. Adobe İllüstrasyon programında çalışılan desenlerin birim raporları (Görsel oluşturma yazara ait, 2025)
25. Şekil 5. Çalışmanın renk paleti , (Görsel oluşturma yazara ait, 2025)
26. Şekil 6. Adobe Substance 3D Sampler programı ile oluşturulan desen 3’e ait PBR haritaları, (Görsel oluşturma yazara ait, 2025)
27. Şekil 7. Desen 1 Tasarımı, Dijital çizim, (Görsel oluşturma yazara ait, 2025)
28. Şekil 8. Desen 2 Tasarımı, Dijital çizim, (Görsel oluşturma yazara ait, 2025)
29. Şekil 9. Desen 3Tasarımı. Dijital çizim, (Görsel oluşturma yazara ait, 2025)
30. Şekil 10. Desen 4 Tasarımı. Dijital çizim, (Görsel oluşturma yazara ait, 2025)
31. Şekil 11. Desen 5 Tasarımı. Dijital çizim, (Görsel oluşturma yazara ait, 2025)