From Confusion to Clarity: A Holistic Taxonomy and Educational Framework Proposal for Thinking and Thinking Skills

Öz

Thinking is the most important feature that distinguishes humans from other living things. Although it is the focus of many fields of science and many education systems around the world, there is not enough clarity in the literature on the definition of both thinking and thinking skills and their acquisition by individuals. In this article, a clear definition of thinking based on a synthesis of the literature is presented and a model for the classification of thinking skills is proposed to reduce the confusion, repetition, overlap and contradictions in the literature. The classification of thinking skills is proposed as “6+1”, which also has the characteristics of gradualism in terms of frequency of use, scope, speed and complexity, and has different characteristics from each other. The thinking skill expressed as “+1” because it is different from the others in the classification is “metacognitive thinking skill”. This is because metacognitive thinking is a thinking skill directed towards the individual himself/herself. It forms the basis of the others and affects all of them. Other thinking skills refer to thinking about the outside world and are categorized as (1) intuitive thinking, (2) logical thinking, (3) practical thinking, (4) analytical thinking, (5) critical thinking and (6) creative thinking skills respectively. Thinking skills are skills that can be learned and taught, and the places where they can be learned and taught are educational institutions. In this context, programs and systems for the acquisition of thinking skills in educational institutions are discussed, and implications for restructuring education to prioritize thinking are highlighted.

Anahtar Kelimeler

• Thinking Skills
• Thinking Education
• Taxonomy of Thinking
• Metacognitive Thinking
• 6+1 Thinking Model

Destekleyen Kurum

The authors declared that this study received no financial support.

Etik Beyan

This study is a review and does not involve any data collection process. Since no research was conducted with human or animal subjects, ethical committee approval is not required.

Kargaşadan Netliğe: Düşünme Becerilerinin Sınıflandırılmasına Yönelik Bütünsel Bir Taksonomi Önerisi

Öz

Düşünme insanı diğer canlılardan ayıran en önemli özelliktir. Birçok bilim alanının ve dünyadaki birçok eğitim sisteminin odağını oluşturmasına rağmen hem düşünmenin hem de düşünme becerilerinin tanımlanması ve bireylere kazandırılması noktasında literatürde yeterince netlik bulunmamaktadır. Bu makalede literatürün sentezine dayalı anlaşılır bir düşünme tanımı yapılmakta ve literatürde yer alan kargaşa, tekrar, çakışma ve çelişkileri azaltmak amacıyla düşünme becerilerinin sınıflandırılmasına yönelik bir model önerilmektedir. Kullanım sıklığı, kapsam, hız ve karmaşıklık açılarından aşamalılık özelliği de taşıyan ve kendi içerisinde birbirlerinden farklı özellikleri barındıran düşünme becerileri sınıflandırılması “6+1” olarak önerilmektedir. Sınıflandırmada diğerlerinden farklı olduğu için “+1” olarak ifade edilen düşünme becerisi “metabilişsel düşünme becerisidir. Zira bu düşünme becerisi bireyin kendisiyle ilgili, kendisini merkeze alan bir düşünmeyi ifade etmektedir. Bu yönüyle hem diğerlerinin temelini oluşturmakta hem de hepsini etkilemektedir. Diğer düşünme becerileri ise dış dünya ile ilgili düşünmeleri ifade etmektedir ve sırasıyla; (1) sezgisel düşünme, (2) mantıksal düşünme, (3) pratik düşünme, (4) analitik düşünme, (5) kritik düşünme ve (6) yaratıcı düşünme becerisi şeklinde kategorilendirilmektedir. Düşünme becerileri öğrenilebilir ve öğretilebilir becerilerdir ve öğrenilip, öğretileceği yerler ise eğitim kurumlarıdır. Bu bağlamda eğitim kurumlarında düşünme becerilerinin kazandırılmasına yönelik program ve sistem yapılandırılmasına yönelik doğurgular ve öneriler vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Düşünme Becerileri
• Düşünme Eğitimi
• Düşünmenin Taksonomisi
• Metabilişsel Düşünme
• 6+1 Düşünme Modeli

Destekleyen Kurum

Yazarlar bu çalışmanın herhangi bir finansal destek almadığını beyan etmişlerdir.

Etik Beyan

Bu çalışma derleme türünde olup herhangi bir veri toplama süreci içermemektedir. İnsan veya hayvan deneklerle gerçekleştirilen bir araştırma bulunmadığından etik kurul izni gerekmemektedir.

Kaynakça

1. Abrami, P. C., Bernard, R. M., Borokhovski, E., Squires, J., Lapointe, M. A., Surkes, M., & Wade, C. A. (2015). Strategies for teaching students to think critically: A meta-analysis. Rev Educ Res, 85(2), 275–314.
2. Abrami, P. C., Bernard, R. M., Borokhovski, E., Wade, A., Surkes, M., Tamim, R., & Zhang, D. (2008). Instructional interventions affecting critical thinking skills and dispositions: A stage 1 meta-analysis. Rev Educ Res, 78(4), 1102–1134.
3. Amanvermez-İncirkuş, F. (2018). Bilişsel farkındalık stratejilerinin okuduğunu anlama ve eleştirel düşünmeye etkisi [Unpublished doctoral dissertation]. Marmara University.
4. Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (Eds.). (2001). A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives. Longman.
5. Atkinson, R. C., & Shiffrin, R. M. (1968). Human memory: A proposed system and its control processes. In K. W. Spence & J. T. Spence (Eds.), The psychology of learning and motivation (Vol. 2, pp. 89–195). Academic Press.
6. Blomhøj, M., & Jensen, T. H. (2006). What’s all the fuss about competencies? In W. Blum, P. L. Galbraith, H.-W. Henn, & M. Niss (Eds.), Modelling and applications in mathematics education (pp. 45–56). Springer.
7. Bloom, B. S., Engelhart, M. D., Furst, E. J., Hill, W. H., & Krathwohl, D. R. (Eds.). (1956). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Handbook I: Cognitive domain. David McKay Company.
8. Bochenski, J. M. (1996). Felsefece düşünmenin yolları (K. Dinçer, Çev.). Bilim ve Sanat.

9. Cevizci, A. (2014). Eğitim felsefesi. Say Yayınları.
10. Costa, A. L., & Kallick, B. (2008). Learning and leading with habits of mind: 16 essential characteristics for success. ASCD.
11. Cotton, K. (1991). Teaching thinking skills. Northwest Regional Educational Laboratory. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED397462.pdf Accessed June 17, 2026.
12. Csikszentmihalyi, M. (1996). Creativity: Flow and the psychology of discovery and invention. HarperCollins.
13. Dewey, J. (1910). How we think. D.C. Heath & Co.
14. Doğan Altun, Z., & Ekinci Vural, D. (2017). Okul öncesi dönemde düşünme becerileri: Öğretmen görüşleri. DEU Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 44, 214–224.
15. Dweck, C. S. (2006). Mindset: The new psychology of success. Random House.
16. Fisher, R. (2005). Teaching children to think (2nd ed.). Nelson Thornes.
17. Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive–developmental inquiry. Am Psychol, 34(10), 906–911.
18. Halpern, D. F. (2014). Thought and knowledge: An introduction to critical thinking (5th ed.). Psychology Press.
19. Johnson-Laird, P. N. (2006). How we reason. Oxford University Press.
20. Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow. Farrar, Straus and Giroux.
21. Kuhn, D. (1991). The skills of argument. Cambridge University Press.
22. Lipman, M. (2003). Thinking in education. Cambridge University Press.
23. Marzano, R. J., & Kendall, J. S. (2007). The new taxonomy of educational objectives (2nd ed.). Corwin Press.
24. Mengüşoğlu, T. (1958). Felsefeye giriş. İstanbul Matbaası.
25. Milli Eğitim Bakanlığı. (2016). 7. ve 8. sınıf düşünme eğitimi dersi öğretim programı. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
26. More, T. (2006). Ütopya (M. Urgan, İnceleme; V. Günyol & S. Eyüboğlu, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal eser 1516 yılında yayımlanmıştır)
27. Nosich, G. M. (2012). Disiplinlerarası eleştirel düşünme rehberi (B. Aybek, Çev.). Anı Yayıncılık.
28. Paul, R., & Elder, L. (2002). Critical thinking: Tools for taking charge of your professional and personal life. Financial Times Prentice Hall.
29. Paul, R., & Elder, L. (2006). Critical thinking: Tools for taking charge of your learning and your life (2nd ed.). Pearson Prentice Hall.
30. Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children. International Universities Press.
31. Resnick, L. B. (1987). Education and learning to think. National Academy Press.
32. Sawyer, R. K. (2012). Explaining creativity: The science of human innovation (2nd ed.). Oxford University Press.
33. Schraw, G., & Dennison, R. S. (1994). Assessing metacognitive awareness. Contemp Educ Psychol, 19(4), 460–475.
34. Sternberg, R. J. (2003). Wisdom, intelligence, and creativity synthesized. Cambridge University Press.
35. Taşdelen, V., (2012). Düşünme eğitimi ve iyi hayat kavramı, Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim. Milli Eğitim, 146, 20-28.
36. Teong, S. K. (2003). The effect of metacognitive training on mathematical word‐problem solving. J Comput Assist Learn, 19(1), 46–55.
37. Torrance, E. P. (1966). Torrance tests of creative thinking. Personnel Press.
38. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Düşünme. Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr Accessed June 17, 2026.
39. Veenman, M. V. J., Van Hout-Wolters, B. H. A. M., & Afflerbach, P. (2006). Metacognition and learning: Conceptual and methodological considerations. Metacognition and Learning, 1(1), 3–14.
40. Walker, L. O., & Avant, K. C. (2011). Strategies for theory construction in nursing (5th ed.). Prentice Hall.
41. World Economic Forum. (2020). The future of jobs report 2020. https://www.weforum.org/reports/the-future-of-jobs-report-2020/ Accessed June 17, 2026.
42. Zohar, A., & Dori, Y. J. (2003). Higher order thinking skills and low-achieving students: Are they mutually exclusive? J Learn Sci, 12(2), 145–181.