Diş Hekimlerinin Cıva Maruziyetinin Belirlenmesi

Necmi Yayla; Ahmet Turan; Elif Şahin; Mustafa Haluk İşeri; Ersi Kalfoğlu

Diş Hekimlerinin Cıva Maruziyetinin Belirlenmesi

Öz

Amaç: Cıva, doğada doğal olarak bulunan, oda sıcaklığında buharlaşabilen ve yüksek toksisite gösteren bir ağır metaldir. Diş hekimliği alanında kullanılan cıvalı materyaller ve amalgam dolgular nedeniyle cıvanın toksikolojik ve ekolojik zararlarından söz edilmektedir. Bu araştırma kapsamında diş hekimlerinin diş hekimliği uygulamaları nedeniyle cıvaya maruziyetleri ve cıvaya maruziyetin önlenmesi için iş sağlığı ve güvenliği, çevre kontrol uygulamaları yolu ile alınacak tedbirlerin ortaya konulması amaçlanmıştır. Yöntem ve Gereç: Çalışma kapsamında gönüllü 41 diş hekiminden alınan idrar örneklerinde indüktif eşleşmiş plazma-kütle spektrometrisi ile cıva analizi yapılmıştır. İdrar cıva analizlerini takiben İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Hastanesi’nde 5 farklı klinikte cıva buharı ölçümü atomik absorpsiyon spektrometre cihazında NIOSH 6009 standardına göre gerçekleştirilmiştir. Bulgular: İdrar cıva analizleri sonucunda en düşük idrar cıva miktarı 0,14 µg/L iken en yüksek idrar cıva miktarı ise 4,12 µg/L olarak bulunmuştur. Dünya Sağlık Örgütü tarafından idrarda kabul edilebilir cıva seviyesi <20 µg/L (<100 nmol/L) olarak belirlenmiş ve idrar örneklerinin tamamında cıva seviyesi bu sınır değerin altında bulunmuştur. İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Hastanesi’nde gerçekleştirilen ölçümlerde en düşük cıva buharı miktarı 0,0021 mg/m3 ve en yüksek cıva buharı miktarı 0,0023 mg/m3 olarak tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, iş yeri ortamı için ulusal standardımızda belirlenen 0,02 mg/m3 sınır değerinin ve uluslararası kabul görmüş sınır değerlerin altında kalmaktadır. Sonuç: İş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirildiğinde elde ettiğimiz bulgular, diş hekimleri için amalgam kaynaklı cıva maruziyetinin önemsiz seviyelerde olduğunu ortaya koymuştur. Bu durum, Minamata Sözleşmesi’nin uygulamaya alınması, iş sağlığı ve güvenliği politikalarının ve uygulamalarının yaygınlaşması, gelişen teknoloji ve teknikler gibi etkenler ile ilişkilendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

Cıva, Amalgam, İş Sağlığı ve Güvenliği, Toksisite

Kaynakça

Abacı Kalfoğlu E. “Adli Kimya Açısından Ağır Metaller”. (2022). Adli Kimya içinde Bölüm 7. (sy .115-124). Ed. Salkım İşlek D., Yükseloğlu EH. Nobet Tıp Kitapevi, İstanbul. ISBN: 978-605-335-758-2
2. Pandey, G., & Madhuri, S. (2014). Heavy metals causing toxicity in animals and fishes. Research Journal of Animal, Veterinary and Fishery Sciences, 2(2), 17-23.
3. WHO, (2017). Mercury and Health. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mercury-and-health (Erişim: 01.07.2021).
4. Soydemir, E. (2013). Katı örneklemeli yüksek çözünürlüklü elektrotermal atomik absorpsiyon spektrofotometresi ile 2,5 pm hava partiküllerinde cıva tayini (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Kimya Anabilim Dalı, İstanbul.
5. Erkekoğlu, P., & Kadıoğlu, E. (2013). Cıva zehirlenmesi ve tedavisi (Sayı, 37). Türk Toksikoloji Derneği, Toksikoloji Bülteni, 37:6-9.
6. UNEP. Many products Still contain mercury. These alternatives could replace them; UN Environment Program: Nairobi, Kenya, (2019); Available online: https://www.unep.org/news-and-stories/story/many-products-still-contain-mercury-these-alternatives-could-replace-them
7. Regulation (EU) 2017/852. (2017). (Erişim: 27.12.2022) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32017R0852&from=en
8. WHO, Educational Course : Mercury and human health (2021). ISBN: 978- 92-890-5588-8. ISBN: 978-92-890-5588-8. Erişim Tarihi: 20.12.2022. Erişim Adresi : https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/345443/978 9289055888-eng.pdf
9. Şatır, S. (2019). Ultra yüksek alan manyetik rezonans görüntülemenin amalgam faz değişimi ve civa salınımı üzerine etkisinin değerlendirilmesi (Diş Hekimliğinde Uzmanlık Tezi). Akdeniz Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız Diş ve Çene Radyolojisi Anabilim Dalı, Antalya.
10. Richardson, G. M., Wilson, R., Allard, D., Purtill, C., Douma, S., & Graviere, J. (2011). Mercury exposure and risks from dental amalgam in the US population, post-2000. Science of the Total Environment, 409(20), 4257- 4268. doi:10.1016/j.scitotenv.2011.06.035

11. Department of Health and Human Services (US) Bethesda (MD): Life Sciences Research Office; (2004). Review and analysis of the literature on the potential adverse health effects of dental amalgam; pp. 1–59.
12. Aaseth, J., Hilt, B., & Bjørklund, G. (2018). Mercury exposure and health impacts in dental personnel. Environmental research, 164, 65-69. doi:10.1016/j.envres.2018.02.019
13. Pereira, A. K. S., & Rodrigues, L. A. (2019). Prevalence of Dental Amalgame in Uninassau School of Dentistry Clinic. Int J Oral Dent Health, 5, 097. doi: 10.23937/2469-5734/1510097
14. Nagpal, N., Bettiol, S. S., Isham, A., Hoang, H., & Crocombe, L. A. (2017). A review of mercury exposure and health of dental personnel. Safety and health at work, 8(1), 1-10. doi: 10.1016/j.shaw.2016.05.007
15. Frykholm, K. O. (1957). On mercury from dental amalgam: Its toxic and allergic effects, and some comments on occupational hygiene. Almqvist & Wiksells boktr..
Engle, J. H., Ferracane, J. L., Wichmann, J., & Okabe, T. (1992). Quantitation of total mercury vapor released during dental procedures. Dental Materials, 8(3), 176-180. doi: 10.1016/0109-5641(92)90078-Q
17. Björkman, L., Sjursen, T. T., Dalen, K., Lygre, G. B., Berge, T. L. L., Svahn, J., & Lundekvam, B. F. (2017). Long term changes in health complaints after removal of amalgam restorations. Acta Odontologica Scandinavica, 75(3), 208-219. doi:10.1080/00016357.2016.1278262
18. Craig, R. G., & Pwers, J. M. (2002). Restorative dental materials (11th ed.), Mosby, St. Louis, Missouri, USA, 672-675.
19. Resmî Gazete, Çalışma Gücü Ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği, Sayı : 27021, Tarih: 11.10.2008, Erişim Tarihi: 23.11.2022. Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2008/10/20081011-10.htm
Karakaya, A. E. (2018). Kimyasaldan gıdaya doz ve risk. Ankara: Artek Reklamcılık Ltd
21. Kari, P. (2018). Amalgam toksikolojisi ve insan sağlığı üzerine etkileri, Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, Özel Sayı.
22. Doğan, F. (2014). Diş hekimliği hizmetlerinde atık yönetimi. II. ulusal sağlık kuruluşları çevre yönetimi sempozyumu, 153-159.
23. Hocaoğlu, S.M. (2017). Sağlık kuruluşları atık su/sıvı atık yönetimi el kitabı, 17-18.
24. Fong, B. M. W., Siu, T. S., Lee, J. S. K., & Tam, S. (2007). Determination of mercury in whole blood and urine by inductively coupled plasma mass spectrometry. Journal of analytical toxicology, 31(5), 281-287. doi: 10.1093/ jat/31.5.281
25. Mostafavi, S. M., & Ebrahimi, A. (2019). Mercury determination in work place air and human biological samples based on dispersive liquid-liquid micro-extraction coupled with cold vapor atomic absorption spectrometry. Analytical Methods in Environmental Chemistry Journal, 2(04), 49-58. doi: 10.24200/amecj.v2.i04.81
26. Yıldız, S., (2020). Şiddet davranışı gösteren adolesanlarda kan, plazma ve idrarda ağır metal (kurşun, cıva, kadmiyum, mangan) düzeylerinin değerlendirilmesi (Uzmanlık Tezi). Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı, Diyarbakır.
27. Baelum, J., & Pöckel, H. (2007). Reference document on exposure to metallic mercury and the development of symptoms with emphasis on neurological and neuropsychological diseases or complaints. Odense: Department of Occupational and Environmental Medicine, Odense University Hospital.
28. Bjørklund, G., Hilt, B., Dadar, M., Lindh, U., & Aaseth, J. (2019). Neurotoxic effects of mercury exposure in dental personnel. Basic & Clinical Pharmacology & Toxicology, 124(5), 568-574. doi: 10.1111/bcpt.13199
29. Jonidi Jafari, A., Esrafili, A., Moradi, Y., & Mahmoudi, N. (2020). Mercury level in biological samples of dentists in Iran: a systematic review and meta-analysis. Journal of Environmental Health Science and Engineering, 18(2), 1655-1669. doi:10.1007/s40201-020-00558-w
30. Echeverria, D., Heyer, N. J., Martin, M. D., Naleway, C. A., Woods, J. S., & Bittner Jr, A. C. (1995). Behavioral effects of low-level exposure to Hg∘ among dentists. Neurotoxicology and teratology, 17(2), 161-168. doi: 10.1016/0892-0362(94)00049-J
Lenvik, K., Woldbæk, T., & Halgard, K. (2006). Exposure to mercury among dental personnel–a presentation of historic measurement data. Den norske tannlegeforenings Tidende, 116, 350-356.
32. Shirkhanloo, H., Fallah Mehrjerdi, M. A., & Hassani, H. (2017). Identifying occupational and nonoccupational exposure to mercury in dental personnel. Archives of Environmental & Occupational Health, 72(2), 63-69. doi:1 0.1080/19338244.2014.964391
33. Girgin, Gözde, Palabiyik-Yücelik, Saziye Sezin, Sipahi, Hande, Kilicarslan, Bilge, Ünüvar, Songül, Tutkun, Engin, Yilmaz, Ömer Hinc and Baydar, Terken. (2022) "Mercury exposure, neopterin profile, and tryptophan degradation in dental technicians" Pteridines, vol. 33, no. 1, , pp. 32-38. https://doi. org/10.1515/pteridines-2022-0040
34. NIOSH 6009. https://www.cdc.gov/niosh/docs/2003-154/pdfs/6009.pdf (Erişim: 28.06.2022)
35. OSHA, Occupational Safety and Health Administration, Mercury (Vapor)† Erişim Tarihi: 23.11.2022, Erişim adresi: https://www.osha.gov/chemicaldata/505
36. Resmi Gazete (2013) Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Erişim Tarihi: 23.11.2022, Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=18709&- mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5
37. International Labour Organization (ILO), WHO (2017). International Chemical Safety Card (ICSC) 0056: Mercury. Geneva: ILO/WHO Erişim Tarihi: 02.01.2023 Erişim Adresi: https://www.ilo.org/dyn/icsc/showcard. display?p_lang=en&p_card_id=0056&p_version=2
38. New Jersey Department of Health (NJDOH), (2009). Hazardous Substance Fact Sheet, Erişim Tarihi: 02.01.2023 Erişim Adresi: https://www.nj.gov/ health/eoh/rtkweb/documents/fs/1183.pdf.
39. Ishihara N. (2022). “Effects of exposure to metallic mercury vapor at low concentrations on urinary excretion of NAG activity, protein, and mercury”. Trace Elements and Electrolytes, Vol. 39 – No. 1/2022 (25-31).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Klinik Tıp Bilimleri (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Necmi Yayla
Türkiye

Ahmet Turan
Türkiye

Elif Şahin ^*
Türkiye

Mustafa Haluk İşeri
Türkiye

Ersi Kalfoğlu
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Ocak 2023

Gönderilme Tarihi

6 Ocak 2023

Kabul Tarihi

26 Ocak 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 4 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA72JL33BL

APA

Yayla, N., Turan, A., Şahin, E., İşeri, M. H., & Kalfoğlu, E. (2023). Diş Hekimlerinin Cıva Maruziyetinin Belirlenmesi. Yeni Yüzyıl Journal of Medical Sciences, 4(1), 42-50. https://izlik.org/JA72JL33BL

AMA

1.Yayla N, Turan A, Şahin E, İşeri MH, Kalfoğlu E. Diş Hekimlerinin Cıva Maruziyetinin Belirlenmesi. JMS. 2023;4(1):42-50. https://izlik.org/JA72JL33BL

Chicago

Yayla, Necmi, Ahmet Turan, Elif Şahin, Mustafa Haluk İşeri, ve Ersi Kalfoğlu. 2023. “Diş Hekimlerinin Cıva Maruziyetinin Belirlenmesi”. Yeni Yüzyıl Journal of Medical Sciences 4 (1): 42-50. https://izlik.org/JA72JL33BL.

EndNote

Yayla N, Turan A, Şahin E, İşeri MH, Kalfoğlu E (01 Ocak 2023) Diş Hekimlerinin Cıva Maruziyetinin Belirlenmesi. Yeni Yüzyıl Journal of Medical Sciences 4 1 42–50.

IEEE

[1]N. Yayla, A. Turan, E. Şahin, M. H. İşeri, ve E. Kalfoğlu, “Diş Hekimlerinin Cıva Maruziyetinin Belirlenmesi”, JMS, c. 4, sy 1, ss. 42–50, Oca. 2023, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA72JL33BL

ISNAD

Yayla, Necmi - Turan, Ahmet - Şahin, Elif - İşeri, Mustafa Haluk - Kalfoğlu, Ersi. “Diş Hekimlerinin Cıva Maruziyetinin Belirlenmesi”. Yeni Yüzyıl Journal of Medical Sciences 4/1 (01 Ocak 2023): 42-50. https://izlik.org/JA72JL33BL.

JAMA

1.Yayla N, Turan A, Şahin E, İşeri MH, Kalfoğlu E. Diş Hekimlerinin Cıva Maruziyetinin Belirlenmesi. JMS. 2023;4:42–50.

MLA

Yayla, Necmi, vd. “Diş Hekimlerinin Cıva Maruziyetinin Belirlenmesi”. Yeni Yüzyıl Journal of Medical Sciences, c. 4, sy 1, Ocak 2023, ss. 42-50, https://izlik.org/JA72JL33BL.

Vancouver

1.Necmi Yayla, Ahmet Turan, Elif Şahin, Mustafa Haluk İşeri, Ersi Kalfoğlu. Diş Hekimlerinin Cıva Maruziyetinin Belirlenmesi. JMS [Internet]. 01 Ocak 2023;4(1):42-50. Erişim adresi: https://izlik.org/JA72JL33BL