UD TARİHİ İÇİN MÜZİKOLOJİK SORGULAMA, ENTEL MÜŞRİK NADR B.HÂRİS UD ÇALMAYI BİLİYOR MUYDU?
Öz
ÖZ: Tarih kaynaklarının sağlıklı bir eleştirisini yapmadan kullanmak bazı yanlış bilgilerin yayılmasına sebep olmaktadır. Günümüz ansiklopedilerinde (bk. Farmer; Pellat; Aycan; Zirikli gibi) Nadr b.Hâris’in ud öğrendiği ve Hicaz’da ud öğrettiği bilgisi ile birlikte şarkıcı cariye satın alıp onu Hicaz’a getirdiği bilgisi yaygın olarak karşımıza çıkmaktadır. Hatta Nadr’ın Hicaz’ın “ilk ud çalan kişisi” olduğu iddiası yer almaktadır. Makalede nitel yöntemle ele alınan bu iddialar kaynakları kronolojik olarak eleştiriye tabi tutulmuştur. Nadr b.Hâris, yedinci yüzyıl başlarında yaşamış, İslâmî tebliğe karşı 10 yıl mücadele etmiş ve sonunda Hz.Ali tarafından Bedr’de öldürülmüştür. Ölümünden sonra iki yüz elli yıl boyunca yazılan kitaplardan siyer, tefsir, hadis ve tarih kitaplarında onun ud öğrendiği ve öğrettiği bilgisi yer almamıştır. Üçüncü yüzyılın ortalarında müzik tarihi kaynaklarında Nadr’ın Hicaz’ın ilk ud öğrenen ve öğreten kişisi olduğu yazılmaya başlanmış, beşinci yüzyılda bu bilgi tefsir kitaplarına geçmiştir. Nadr hakkındaki kaynaklara eleştirel yöntemle bakıldığı zaman, makalenin sonucu ortaya çıkmıştır. Kaynaklar arasında İbn Kuteybe’nin 256/870 yılında yazdığı el-Maârif adlı eserde Nadr’ın “ud çalmayı bildiği” bilgisi ilk defa yer almış, aynı yüzyılın sonlarında yazılan İbn Hurdâzbih (ö.280/893) ve Mufaddal’ın (ö.290/903) eserlerinde “Hicaz’ın ilk ud bileni Nadr’dır” bilgisi yer almış, Mes’ûdî’nin (ö.346/957) bu bilgiyi tekrar ettiği tespit edilmiştir. Yine üçüncü yüzyıl ortalarında derlenen bazı hadis kitaplarında “şarkıcı cariye satın almanın helal olmadığı” hadisi yer almış, râvîsi zayıf ve güvenilmez görülmesine rağmen bu bilgi ile “ud bilen Nadr”, onuncu yüzyıldan sonra İbn Hibban (ö.354/965) ve Zemahşerî (ö. 538/1144) tefsirlerinde birleşmiştir. Daha sonra yazılan tefsir ve tarih kitapların bazılarında bu bilgi tekrar edilmiş, günümüze kadar gelmiştir. Bununla birlikte bu bilgiyi kabul etmeyen ve elimine eden birçok tarih, tefsir, hadis kaynakları olduğu da tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu makale Nadr’ın Hicaz’ın ilk ud bilen kişisi olmadığı, bu durumun sonradan ona yakıştırıldığı kaynaklar üzerinden göstermeyi başarmıştır.
Anahtar Kelimeler
MUSICOLOGICAL INQUIRY FOR THE HISTORY OF OUD, DID ENTELLECTUEL PAGAN NADR B. HÂRİS KNOW TO PLAY THE OUD?
Abstract
ABSTRACT: Using historical sources without making a sound criticism causes some misinformation to spread. Every historian knows this. In today's encyclopedias (such as by Farmer; Pellat; Aycan; Zirikli), we encounter the information that Nadr b. Harith learned the oud and taught it in the Hejaz, along with the information that he bought a singer concubine and brought her to the Hejaz. There is even a claim that Nadr was the "first oud player" of the Hijaz. These claims are examined in the article. In the article, the sources of the subject, which is handled with the qualitative method, have been chronologically criticized. Nadr b. Harith is a Meccan merchant who lived in the early seventh century. He fought against the Islamic teaching for 10 years and was killed by Hazrat Ali as a polytheist in Badr. The information that he learned and taught the oud was not included in the books written for two hundred and fifty years after his death, such as the history of prophet (like siyer), tafsir, hadith and history. In the middle of the third century, it was written in the sources of music history that Nadr was the first person to learn and teach the oud of the Hijaz, and in the fifth century this information was transferred to the books of tafsir. The conclusion of the article emerged when the sources about Nadr were looked at critically. Among the sources, the information that Nadr "knew how to play the oud" was included for the first time in the work named al-Maarif, written by Ibn Qutayba in 256/870, and Ibn Hurdazbih (d.280/893) and Mufaddal (d. 290/903), the information “The first ud player of Hijaz was Nadr” was included in his works, and it was determined that Mes’udi (d.346/957) repeated this information. Again, in some hadith books compiled in the middle of the third century, the hadith "it is not halal to buy a singing slave" was included, and although the narrator was weak and liar was seen, this knowledge and "Nadr who knew ud" were united in the commentary of Ibn Hibban (ö.354/965) and Zamakhshari (d. 538/1144) after the 10th century. In some of the tafsir and history books written later, this information has been repeated and has survived to the present day. However, it has been determined that there are many sources of history, tafsir and hadith that do not accept and eliminate the accuracy of this information. As a result, this article has succeeded in showing through the sources that Nadr was not the first person to know the ud in the Hijaz, and that this situation was later attributed to him.
Keywords
