YAKIN TRİL TEKNİĞİ VE KEMANEDEKİ KULLANIMI

Öz

Orta Anadolu Abdallarından Erol Çöke’nin keman icrasının incelendiği bir çalışmada tril tekniğinin yarım ses aralığından daha küçük aralıklarla icra edildiği ve bu tekniğin yakın tril olarak adlandırıldığı bilgisi yer almaktadır. Yapılan ön incelemelerde bu icra şeklinin kemane çalgısında da uygulandığı fakat bu kullanımla alakalı başka bir çalışmanın bulunmadığı görülmüştür. Bu bilgilerden hareketle bu çalışmada kemane icrasına yönelik oluşturulacak transkripsiyonlarda kullanılabilmesi için yakın tril tekniğinin kullanım özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yaklaşımı içerisinde doküman analizi yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen bu araştırma, betimsel bir çalışmadır. Çalışma kapsamında hem yazılı kaynaklar hem de kemane çalgısını ileri seviyede icra eden usta icracıların internet ortamında yer alan video kayıtları incelenmiştir. Daha sonra elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Analiz yapılırken usta icracıların ses kayıtları Sonic Visualiser isimli programa yüklenmiş ve burada grafik halde görünen seslerin frekansları hertz cinsinden tespit edilmiştir. Bu program kullanılırken Matthias Maunc ve Simon Dixon’ın oluşturdukları pich contour Pyın eklentisi de programa eklenmiştir. Sonra elde edilen frekanslar Mustafa Kemal Karaosmanoğlu’nun Excel programını kullanarak oluşturduğu formül ile sent cinsine çevrilmiştir. Bu sayede kayıtlardaki sesler sent cinsinden açıklanabilir hale getirilmiştir. Sonuç olarak yakın tril tekniğinin kemane icrasında çeyrek ses ile yarım ses arasında değişen değerlerde uygulandığı tespit edilmiştir. Ayrıca tekniğin kemanede bağlı icra edildiği, duyum olarak kaydırarak vibrato tekniğine benzediği ve sembol gösteriminde tekrar sayısının anlaşılabilmesi için sembolün üzerine tremolo tekniğinde olduğu gibi çizgilerin eklenmesinin uygun olacağı sonuçlarına varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kemane
• yakın tril
• çalgı icra analizi
• icra teknikleri
• müzikte transkripsiyon

THE CLOSE TRILL TECHNIQUE AND ITS USE ON THE KEMANE

Öz

In a study examining the violin performance of Erol Çöke, one of the Abdal musicians from Central Anatolia, it was identified that the trill technique is executed using pitch intervals smaller than a semitone. This technique has been termed the close trill. Preliminary examinations have shown that this method of performance is also applied to the kemane instrument, but no other studies related to this usage have been found. Based on these findings, the present study aims to identify the characteristics of the close trill technique in order to enable its use in future transcriptions of kemane performances. This descriptive study was conducted using the document analysis method within a qualitative research framework. Both written sources and video recordings of advanced level kemane performers available online were examined. The data collected were subjected to analysis through the descriptive analysis method, which facilitated the systematic interpretation and categorization of the findings. During the analysis, audio recordings of master performers were uploaded to the software Sonic Visualiser, where the frequencies of the sounds—represented graphically—were measured in hertz. The Pitch Contour plugin developed by Matthias Mauch and Simon Dixon was integrated into the software during this process. Subsequently, the frequency values were converted into cents using a formula developed by Mustafa Kemal Karaosmanoğlu in Microsoft Excel. This conversion enabled the interpretation of pitch intervals in cent units. As a result, it was determined that the close trill technique in kemane performance is executed with pitch fluctuations ranging between a quarter tone and a semitone. Moreover, it was concluded that the technique is performed in a legato manner, acoustically resembles a sliding vibrato, and that, for symbolic notation, it would be appropriate to add lines above the trill symbol—similar to tremolo notation—to indicate the number of repetitions.

Anahtar Kelimeler

• Kemane
• close trill
• instrumental performance analysis
• playing techniques
• musical transcription

Kaynakça

1. Ayyıldız, S. (2021). Modern şelpe repertuvarı 1. Ankara: Kitapol Yayınları.
2. Behar, C. (2016). Aşk olmayınca meşk olmaz. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
3. Büyükaksoy, F. (1997). Keman öğretiminde ilkeler ve yöntemler. Ankara: Armoni Ltd. Şti.
4. Durmaz, E. (2025). Use of the vibrato technique in kemane. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 15(ISRIS 2025), 802-825. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1728958
5. Kanık, N. ve Doğrusöz Dişiaçık, N. (2023). Türk musikisinde sabâ perdesinin nazariye ve icra analizi: Tanburi Cemil Bey örneği. Yegâh Müzikoloji Dergisi, 6(3), 481-510. https://doi.org/10.51576/ymd.1377063
6. Karaosmanoğlu, M. K. (2017). Müzik aritmetiği ve ses sistemleri. İstanbul: İTÜ Vakfı Yayınları.
7. Karaosmanoğlu, M. K. (2021). Türk makam müziği frekans analizi: Yöntemler, zorluklar. Fikret Karakaya (Ed), Osmanlı-Türk müziğine bakışlar: Tarih, teori ve icra içinde (1. Baskı) (145-161 ss.). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
8. M. Mauch ve S. Dixon. (2014, May 4-9). PYIN: A fundamental frequency estimator using probabilistic threshold distributions. In IEEE International Conference on Acoustics, Speech and Signal Processing, ICASSP, 659-663. Doi: 10.1109/ICASSP.2014.6853678

9. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., ve Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
10. Say, A. (1985). Müzik ansiklopedisi. Ankara: Sanem Matbaası.
11. Sevsay, E. (2015). Orkestrasyon: Çalgılama ve orkestralama sanatı.
12. Ömer Şişman (Ed.), (Çev. Ertuğrul Sevsay), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
13. Şimşek, M. (2013). Teke yöresi Burdur ili mahalli kemane icracılarının yöresel kemane çalım teknikleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Musıkisi Anasanat Dalı, İstanbul.
14. Tohumcu, A. (2012) Türkiye'nin müziklerinde “makam” kavramının 1980 sonrasında kültürel anlamı. (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
15. Toprak, V. D. ve Durmaz, E. (30-31 Mayıs 2025). Performance analysis of the song “Bugün Ayın Işığı” by Erol Çöke, a violinist from the Central Anatolia region. II. International Congress of Integrated Social Research and Interdisciplinary Studies (ISRIS 2025) içinde 1-11 ss.).
16. Torun, M. (1996). Ud metodu (gelenekle geleceğe). İstanbul: Çağlar Yayınları.
17. Turgay, N. Ö. ve Ayangil, R. (2016). Fasıl şarkıcılığı açısından Türk Makam Müziği’nde süslemeler. Rast Müzikoloji Dergisi, 4(1), 1111-1132.
18. Uçan, A. (2005). Anadolu güzel sanatlar liseleri için keman ders kitabı lise 1 (1. Baskı), Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Devlet Kitapları.
19. Yahya Kaçar, G. (2005). Geleneksel Türk Sanat Müziği’nde süslemeler ve nota dışı icralar, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 215-228.
20. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
21. Yöntem, V. (2022). Kabak kemane eğitiminde sağ ve sol el tekniklerini geliştirici özgün etüt ve eser önerileri. (Sanatta Yeterlik Tezi), Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon.