HARPUT YÖRESİ SELA İCRA PRATİKLERİNİN ETNOMÜZİKOLOJİK BOYUTU VE MÜZİKAL İNCELEMESİ: BİR MEVLÜT GENÇ ÖRNEĞİ

Öz

ÖZ Bu araştırmada, Harput yöresine özgü bir sela icrasının müzikal analizinin yapılması ve Harput selalarının genel anlamda etnomüzikolojik boyutunun incelenmesi amaçlanmıştır. Betimleyici bir yaklaşımla ele alınan bu çalışma nitel olarak kurgulanmasının yanı sıra bir durum çalışması şeklinde tasarlanmıştır. Bu bağlamda hem Harput yöresi selaları ile ünlü olan kaynak kişi hem de Elazığ’ın tarih ve kültürüne hâkim olan bir uzman ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca kaynak kişiden çevrimiçi kanallar yoluyla erişilen sela icra örneği videosu müzikal transkripsiyon yöntemiyle kişinin izinleri doğrultusunda notaya alınmıştır. Notaya alınan bu eser, araştırmanın bulgular kısmında sunulmuştur. Bununla birlikte doküman incelemesi yöntemi ile bu eserin müzikal analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın bulguları, Harput yöresi selalarının zengin bir müzikal yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Araştırma sonucunda, Harput yöresi selalarının Harput musikisi (dini olmayan müzikleri) ile benzer müzikal yapı ve özelliklere sahip olduğu görülmüştür. Bu da Harput yöresi selalarının yerel anlamda dini ve dini olmayan musiki ile etkileşimli bir yapı içerisinde olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Harput Yöresi Selaları
• Dini Müzik
• Mevlüt Genç
• Müzikal Analiz
• Etnomüzikolojik İnceleme

ETHNOMUSICOLOGICAL DIMENSION AND MUSICAL ANALYSIS OF THE PRACTICES OF RECITING THE SELA IN THE HARPUT REGION: THE CASE OF MEVLÜT GENÇ

Abstract

ABSTRACT This study aims to conduct a musical analysis of a specific example of the Sela (call to prayer) performed in the Harput region and to examine the general ethnomusicological dimensions of Harput Selas. Adopting a descriptive approach, this study is designed as a qualitative case study. In this context, in-depth interviews were conducted with a source person who is famous for the Harput region's waterfalls and an expert who is familiar with the history and culture of Elazığ. Additionally, a video of a Sela performance, accessed via online channels from the source person, was transcribed into musical notation using standard musical transcription methods with the person's permission. This transcribed work is presented in the findings section of the research. Furthermore, a musical analysis of this work was performed using the document review method. The findings of the research show that the Harput region selas have a rich musical structure.The research concluded that the selas of the Harput region share similar musical structures and characteristics with Harput music (non-religious music). This suggests that the selas of the Harput region operate within an interactive framework that incorporates both religious and non-religious music within the local context.

Keywords

• Harput Region Selas
• religious music
• Mevlüt Genç
• musical analysis
• ethnomusicological analysis

Kaynakça

1. Akdeniz, İ. (2010). Harput ve Elazığ'da müzik. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (4). 1-11.
2. Alkan, U. (2013). Osmanlı başkentlerinde günümüz ezan ve salât-u selam musikisi uygulamalarının değerlendirilmesi. (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Alkan, U. (2014). The tradition of salat-u selâm music in Ottoman Culture. Artuklu Akademi, 1(2), 83-104.
4. Atmaca, A. (2019). İstanbul Selâtin Câmileri örnekleminde ezan ve salâ geleneğinin incelenmesi ve günümüz icralarının tesbiti (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Haliç Üniversitesi Lisanüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
5. Barrett, D., & Twycross, A. (2018). Data collection in qualitative research. Evidence-Based Nursing, 21(3), 63-64.
6. Benne, A. (2021). TRT repertuarında bulunan Elâzığ- Harput ve Kerkük türkülerinin mukayesesi. Journal of World of Turks, 13(3), 175-188. doı: 10.46291/ZfWT/130311
7. Bican, Z. (2011). Sekizinci şehir iz bırakanlar 2. Ankara: Ertem Basın Yayın.
8. Demirtaş, Y. (2022). Elazığ yöresinden bir salât örneği: uşşak salâtüselâm. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(3),1043-1051.

9. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2021). Kur’an-ı Kerim Meali. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. (Ahzâb, 33/56).
10. Ekici, S. (2000). Elazığ-Harput Müzik Folkloru. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
11. Erdem, C. (2022). Din eğitimi dili olarak sanat ve edebiyatın kullanılması. Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(2), 196-208.
12. Karataş, Z. (2012). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri [Kitap Özeti; Remzi Altunışık, Recai Çoşkun, Serkan Bayraktaroğlu, Engin Yıldırım]. Selçuk Üniversitesi. Konya.
13. Kemp, S. E., Ng, M., Hollowood, T., & Hort, J. (2018). Introduction to descriptive analysis. in S. E. Kemp, T. Hollowood, & J. Hort (Eds.), Descriptive analysis in sensory evaluation (pp. 3-40) [ya da doğru sayfa aralığı]. WİLEY Blackwell.
14. Klenke, K. (2016). Qualitative Research in the Study of Leadership (2. baskı). Emerald Group Publishing. doi: https://doi.org/10.1108/978-1-78560-651-920152003
15. Koca, F. (2013). İslâm tarihi ve medeniyetinde salâlar ve salavâtlar (Anadolu Örneği). (Yayımlanmış Doktora Tezi). Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
16. Küçüksüslü, B. (2015). Geçmişten günümüze Türk Din Mûsikisinde icra edilen salâ ve salavâtların tür-biçim açısından incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
17. Mason, J. (1996). Qualitative researching. London: Sage Publiciantions Ltd.
18. Memişoğlu, F. (1992). Harput aheng. Ankara: Ofset Yayınları,
19. Oltmann, S. M. (2016). Qualitative interviews: A methodological discussion of the interviewer and respondent contexts. Qualitative Social Research, 17(2), 1-16.
20. Özcan, N. (2025). SALÂ. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/sala), (Erişim tarihi: 28.08.2025).
21. Öztuna, Y. (1987). Türk Mûsikîsi teknik ve tarih. İstanbul: Kent Basımevi.
22. Papuşcuoğlu, T. (2022). Gündelik hayat ve ölüm: Kayseri’de yas kültürü (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı, Konya.
23. Pathak, V., Jena, B., & Kalra, S. (2013). Qualitative research. Perspectives in clinical research, 4(3), 192.
24. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
25. Turhan, S. ve Taşbilek, Ş. (2009). Elazığ-Harput havaları. Elazığ: Elazığ Belediyesi Kültür Yayınları.
26. Wach, E. ve Ward, R. (2013). Learning about qualitative document analysis. Institute of Development Studies.
27. Yavaşça, A. (2002). Türk musikisinde kompozisyon ve beste biçimleri. (1. Baskı). İstanbul: Türk Kültürüne Hizmet Vakfı.
28. Yavuzer, H. (2021). 5. yılında 15 temmuz darbesi. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi. 5(2), 47-73.
29. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (10 Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
30. Zimmerman, D. H. ve Wieder, D. L. (1977). The diary: diary-interview method. Urban life, 5(4), 479-498. https://doi.org/10.1177/089124167700500406
31. Web Kaynakları
32. Temür, H. (2013, Temmuz 29). Harput Sela Mevlüt Hoca İzzetpaşa Camii [video]. YouTube. (Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=x3p96myP8kU), (Erişim Tarihi: 13.10. 2025).
33. Kişisel Görüşme
34. Genç, M. (2025, Ekim 12). Kişisel Görüşme (Yüz yüze), Elazığ.
35. Çağlayan, S. (2025, Ekim 15). Kişisel Görüşme (Yüz yüze), Elazığ.