ALÂEDDİN YAVAŞCA’NIN SEGÂH MAKAMINDAKİ BESTELERİNİN MAKAM VE GEÇKİLER AÇISINDAN ANALİZİ

Öz

ÖZ Türk sanat müziği’nde makam, eserlerin melodik ve yapısal özelliklerini anlamada temel bir rol oynamaktadır. Makam incelemeleri, müziğin tarihsel gelişimini izlemek ve farklı icra biçimlerini analiz etmek açısından önemli bir yöntem sunmaktadır. Bu yaklaşım, yalnızca teknik yapıyı anlamakla kalmayıp, aynı zamanda eserin estetik ve ifade boyutlarını da ortaya koymaktadır. Bu çalışmada, literatür taraması sonucunda Alâeddin Yavaşca’nın resmi web sitesinde yer alan segâh makamında bestelenmiş toplam 22 sözlü eser belirlenmiş ve eserler içerik analizi yöntemiyle makam yapısı, çeşni ve geçkiler açısından ayrıntılı olarak incelenmiştir. Analizler, segâh makamının karakteristik yapısını ve Yavaşca’nın bestecilik anlayışındaki özgün yaklaşımlarını ortaya koymaktadır. Bulgular, segâh makamında çeşni açısından uşşak’ın baskın konumda olduğunu göstermektedir. Geçki analizlerinde ise % 59 ile en çok hüzzam geçkisinin kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu çalışma, Yavaşca’nın segâh makamındaki eserlerini ayrıntılı biçimde inceleyerek makamın karakteristik yapısını ortaya koymakta; elde edilen analiz, makam araştırmalarına kapsamlı katkılar sunmakta, alana anlamlı bir derinlik sağlamakta ve ilgili müzik incelemelerinde kullanılabilecek veriler üretmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Alâeddin Yavaşca
• segâh makamı
• çeşni
• geçki
• nazariye

ANALYSIS OF ALÂEDDİN YAVAŞCA’S COMPOSITIONS IN SEGÂH MAKAM IN TERMS OF MAKAM AND TRANSITIONS

Öz

ABSTRACT In Turkish Art Music, makam plays a central role in understanding the melodic and structural characteristics of compositions. Makam analysis provides an essential method for tracing the historical development of music and examining different performance practices, revealing not only technical structures but also aesthetic and expressive dimensions of works. In this study, a literature review identified a total of 22 vocal compositions by Alâeddin Yavaşca in the segâh makam on his official website. These works were analyzed using content analysis to examine makam structure, çeşni, and modulations in detail. The analysis demonstrates the characteristic features of the segâh makam and reflects Yavaşca’s unique compositional approach. Findings indicate that uşşak is the most prominent çeşni within segâh, while hüzzam modulation constitutes 59% of all modulations, representing the dominant modulation type. This study examines Yavaşca’s compositions in the segâh makam in detail, revealing the characteristic structure of the makam; the resulting analysis provides comprehensive contributions to makam research, generates data usable in related music studies, and adds meaningful insight to the field.

Anahtar Kelimeler

• Alâeddin Yavaşca
• segâh makam
• flavor
• transition
• theory

Kaynakça

1. Akdeniz, A. ve Teke, Y. (2001). Alâeddin Yavaşca’nın tasvîri saz eserlerinin incelenmesi: “kürdilihicazkâr etüd” örneği. 15. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Kongresi içinde (ss. 172-180). Ankara, Türkiye.
2. Atalay, Ü. (1997). Prof. Dr. Alâeddin Yavaşca ve Türk müziğindeki yeri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
3. Ayas, G. (2015). Alâeddin Yavaşca ve Meşk Ahlâkı: Yaşayan bir geleneğin sosyolojik analizi. Sosyologca, 9, 81 96.
4. Baş, A. H. ve Soysal, F. (2022). Alâeddin Yavaşca’nın şarkılarında sevgili kavramına ontolojik bir bakış. İDİL Sanat ve Dil Dergisi, 11(90), 207–218. https://doi.org/10.7816/idil-11-90-05
5. Baş, A. H. ve Karaca, T. (2023). Saz musikisinde etüt kavramı ve Alâeddin Yavaşca’nın etüdlerinin incelenmesi. Eurasian Journal of Music and Dance, (23), 269-287. https://doi.org/10.31722/ejmd.1307189
6. Çaylı, F. (2023). Tanburi Cemil Bey tarafından segâh makamının yazılı tarifi. Eurasian Journal of Music and Dance (23), 247-268. https://doi.org/10.31722/ejmd.1187362
7. Demirbaş, U. (1999). Arel-Ezgi ve Töre: Karadeniz dizgelerinin karşılaştırılması. Ulusal Müzikoloji Aylık Müzikoloji Dergisi, 6 (Haziran), 5–8.
8. Feyzioğlu, N. (2016). Prof. Dr. Alâeddin Yavaşca’nın eserlerinin estetik temelleri: Öz-biçim ilişkisi, tem ilerlemeleri. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 2(1), 113–124.

9. Hatipoğlu, E. (2012). Buhurizade Mustafa Itrî Efendi’ye ait segâh Âyin-i Şerîfi’nin makam ve geçki açısından tahlili. İSTEM, 19 (Aralık), 175–194.
10. Işıldak, C. K. (2023). Saadettin Kaynak’ın Nihavend makamındaki eserlerinin makam ve geçki açısından incelenmesi. Yegah Müzikoloji Dergisi, 6(1), 107–137. https://doi.org/10.51576/ymd.1307940
11. Özkan, İ. H. (2006). Türk mûsikîsi nazariyatı ve usûlleri: Kudüm velveleleri (4. Baskı). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
12. Sönmez, C. (2001). Alâeddin Yavaşça'nın çeşitli formlardaki eserlerinden birer örneğin müzikal analizi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
13. Tarakcı, M. (2025). Alâeddin Yavaşca’ya ait saz semailerinin müzikal özellikleri yönüyle incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat ve Tasarım Anasanat Dalı, Kastamonu.
14. Tura, Y. (1988). Tedkîk ü tahkîk (inceleme ve gerçeği araştırma). İstanbul: Pan Yayıncılık.
15. Urhan, Ö. Z. (2025). Program müziği anlayışının klâsik Türk müziği saz eserlerindeki tematik yansımaları. Yegah Müzikoloji Dergisi, 8(3), 1454–1477. https://doi.org/10.51576/ymd.1444696
16. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
17. Zeybek, Ö. (2013). Türk Makam Müziği’nde Üslûp ve Tavır Görüşleri Doğrultusunda Münir Nurettin Selçuk, Alâeddin Yavaşça ve Bekir Sıdkı Sezgin’in İcrâlarının Analizi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.