TÜRK MÜZİĞİ ADLANDIRMASI BİR KİMLİK MESELESİDİR: TÜRK KİMLİĞİ ÖZNEL DENEYİMİNİN İNŞASINDA BİLGİ EKSENİ VE AKADEMİK MÜZİK LİTERATÜRÜ

Öz

Türk müziği adlandırması 1900 yılından günümüze kadar Türkler tarafından farklı perspektiflerle farklı müzik türlerini tanımlamak için kullanılır. Her ne kadar bir müzik meselesi gibi görünse de Türk müziği adlandırması hakkındaki farklı iddialar, millik kimlik tartışmaları içinde bir çatışma alanını temsil eder. Zira Türk müziği, zaman içinde farklı iktidarlar tarafından güncellenen Türk milli kimliğinin hem bir bileşeni hem de uzantısı ve sonucudur. Foucault’nun kavramsallaştırmalarıyla açıklanacak olursa -Türk milli kimliğini de kapsayacak şekilde- milli kimlikler, iktidarların dil ve inanç merkezinde var olan bir gerçekliği sorunsallaştırarak hakikat oyununa dahil etmeleri; bu sürecin sonucu olarak söylemsel ve söylemsel olmayan normatif sistemlerle öznel deneyimler üretmeleri; ve bireylerin bu öznel deneyimler kümesi kapsamında kendilerini iktidarın inşa ettiği milli kimlikle temsil etmeleri şeklinde bir mekanizmaya sahiptir. Bu işleyişle Türk milli kimliğinin olduğu gibi Türk müziğinin de içeriğinin ne olduğunu belirleyenler iktidarlardır. Foucault’ya göre bu süreç bilgi alanı, iktidar alanı ve öznellik olarak tanımladığı üç eksene sahiptir. Bu çalışma, söz konusu süreçte ‘Türk müziği adlandırmasının Foucault’un bilgi alanı eksenindeki görünümün nasıl olduğu’ sorusunu yanıtlamayı amaçlar. Bu doğrultuda Türk müziği üzerine çalışmalar yürüten tüm ana bilim dallarında yapılan tezlerden başlığında “Türk Müziği” tamlaması geçen tezler bir amaçlı örneklem olarak belirlenmiştir. Yüksek lisans, doktora ve sanatta yeterlilik tezlerinden oluşan bu örneklemdeki 60 tez söylem analizi yöntemiyle analiz edilerek, Türk müziği adlandırmasının içeriği ve iktidarlar tarafından güncellenen Türk milli kimliği arasındaki ilişki bilgi alanı ekseninden örneklerle gösterilmiştir. Söylem analizi sürecinde söylem parçaları ve ifadeler bütünü, sorunsallaştırma ve öznelleşme süreci bakımından ele alınmıştır. Sonuç olarak günümüzde Türk Müziği adlandırmasının, iktidarın belirlediği Türk milli kimliğindeki dönüşüme paralel şekilde Osmanlı Devleti’nin kültürel mirası olarak kabul edebileceğimiz klasik Türk müziği yerine kullanılması yönünde dönüşen bir anlam içeriği olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türk müziği
• milli kimlik
• milli müzik
• söylem ve iktidar
• yeni Osmanlıcılık

THE NAMING OF TURKISH MUSIC IS A MATTER OF IDENTITY: THE KNOWLEDGE AXIS AND ACADEMIC MUSIC LITERATURE IN THE CONSTRUCTION OF THE SUBJECTIVE EXPERIENCE OF TURKISH IDENTITY

Öz

The term “Turkish music” has been used by Turks since 1900 to describe different types of music from different perspectives. Although it may seem like a musical issue, the different claims about Turkish music represent an area of conflict within discussions of national identity. Because Turkish music is both a component, an extention and result of the Turkish national identity, which has been updated over time by different ruling powers. To explain using Foucault's conceptualizations -including Turkish national identity- national identities have a mechanism whereby powers problematize a reality existing at the center of language and belief and incorporate it into the game of truth; as a result of this process, they produce subjective experiences through discursive and non-discursive normative systems; and individuals represent themselves within this set of subjective experiences through the national identity constructed by power. With this process, it is those in ruling power who determine the content of Turkish national identity as well as Turkish music. According to Foucault, this process has three axes: the field of knowledge, the field of power, and subjectivity. This study aims to answer the question of how the term “Turkish music” presents itself within Foucault’s axis of knowledge. To this end, theses containing the phrase “Turkish Music” in their titles, from departments conducting research on Turkish music, have been selected as a purposeful sample. The 60 theses in this sample, consisting of master's, doctoral, and artistic proficiency theses, were analyzed using discourse analysis methods. The relationship between the content of the term “Turkish music” and the Turkish national identity updated by the authorities was illustrated with examples from the knowledge domain. In the discourse analysis process, discourse fragments, and the entirety of expressions were examined in terms of problematization and subjectification. As a result, it was determined that the term “Turkish Music” today has a shifting meaning, being used in parallel with the transformation of the Turkish national identity defined by the ruling power, replacing classical Turkish music, which we can consider as the cultural heritage of the Ottoman Empire.

Anahtar Kelimeler

• Turkish music
• national identity
• national music
• discourse and power
• neo-Ottomanism

Kaynakça

1. Acar, M. B. (2023). Türk Müziği Klâsik Kemence İcrâsında Nota İcrâ Farklılığı, Aleko Bacanos Örneği. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Müziği Ana Bilim Dalı, Konya.
2. Anderson, B. (1995). Hayali Cemaatler: Milliyetçiliğin Kökenleri ve Yayılması. (Çev: İ. Savaşır). İstanbul: Metis Yayınları
3. Akçam, T. (1997). Hızla Türkleşiyoruz. N. Bilgin (Ed.), Cumhuriyet, Demokrasi ve Kimlik. İstanbul: Bağlam Yayınları.
4. Aksoy, B. (2008). Geçmişin Musıki Mirasına Bakışlar. İstanbul: Pan Yayıncılık.
5. Ayas, O. G. 2024. Klasik Türk Müziği Kategorisinin Doğuşu ve Rauf Yekta: Öteki Müzikler Karşısında Klasik Türk Müziği. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, 45 (2024): 363-400. https://doi.org/10.26650/YTA2024-1426432
6. Aybars, E. (1997). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Ulusal Kimlik Oluşumu ve Batının Etkisi. Nuri Bilgin (Ed.), Cumhuriyet, Demokrasi ve Kimlik. İstanbul: Bağlam Yayınlar.
7. Balcı, Hilal. (2023). Joseph Beuys’un Çalışmalarında Kendilik Pratikleri ve Özneleşme Süreci. Sanat&Tasarım Dergisi, 13 (2), 545-560.
8. Bauman, Z. (2000). Parçalanmış Hayat: Postmodern Ahlâk Denemeleri. (Çev: İ. Türkmen). İstanbul: Ayrıntı

9. Behar, C. (2005). Musikiden Müziğe Osmanlı / Türk Müziği: Gelenek ve Modernlik. İstanbul: Yapıkredi Yayınları.
10. Bengi, D. (2020). 50’li Yıllarda Türkiye: Sazlı Cazlı Sözlük “Şimdiki Zaman Beledir”. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
11. Bloom, W. (1990). Personal Identity, National Identity, and International Relations. Cambridge: Cambridge University Press.
12. Bozdemir, S. (2024). Keman Çalgısı ile Türk Müziği Transpoze İcrasına Yönelik Problemler ve Çözüm Önerileri. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Halk Müziği Ana Bilim Dalı, Malatya.
13. Bozdoğan, S. (2012). Modernizm ve Ulusun İnşası: Erken Cumhuriyet Türkiyesi’nde Mimari Kültür. İstanbul: Metis Yayınları.
14. Copeaux, E. (2000), Tarih Ders Kitaplarında (1991-1993) Türk Tarih Tezinden Türk-İslam Sentezine. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
15. Çağrı, S. (2014). Avrupa'da ve Türkiye’de Klarnetin Tarihsel Gelişimi, Türk Müziği İcrasında Klarnet Çeşitlerinin Ses Sahaları ve Parmak Pozisyonları Bakımından Uygunluğunun İncelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Müziği Ana Sanat Dalı, İstanbul.
16. Çergel, M. A. (2007) Raûf Yektâ Bey’in İkdâm Gazetesi’nde Neşredilen Türk Mûsikîsi Konulu Makâleleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı, İstanbul.
17. Çolak, Y. (2006). Ottomanism vs. Kemalism: Collective in 1990s Turkey. Middle Eastern Studies, 42(4): 587-602
18. Deren Van Het HOF, S. (2010). Türk Millî Kimliğinin Kuruluşunda Osmanlı’nın Reddi: On Beşinci Yıl Kitabı. Cankaya University Journal of Humanities and Social Sciences, 7(2): 551-568.
19. Durgun, Ş. (2020). Türk Ulusal Kimliğinin Dönüşümü ve Yeni Osmanlıcılık. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(2): 299-316. https://doi.org/10.30692/sisad.735977
20. Emerson, R. (1960). From Empire to Nation: The Rise to Self-Assertion of Asian and African Peoples. Boston, MA: Beacon Press.
21. Eskitaş, N. (2018). Halk Opereti Topluluğu ve Türk Müziği Tarihindeki Yeri. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel Bilimler Ana Bilim Dalı Türk Müziği Bilim Dalı, İzmir.
22. Foucault, M. (2007). Cinselliğin Tarihi. (Çev. H. U. Tanrıöver). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
23. Foucault, M. (2014). Özne ve İktidar. (Çev. I. Ergüden ve O. Akınhay). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
24. Foucault, M. (2015). İktidarın Gözü: Seçme Yazılar 4. (Çev. I. Ergüden). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
25. Gökalp, Z. (2020). Türkçülüğün Esasları, İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayıncılık.
26. Gürkan, A. (2011). Adalet ve Kalkınma Partisi’nin Muhafazakâr Demokrat Kimliğinin Oluşumunda Sosyal Politikanın Etkileri. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 1(1): 204-218.
27. Hall, S. (1990) Cultural Identity and Diaspora. J. Rutherford (Ed.), Identity: Community, Culture, Difference. London: Lawrence & Wishart.
28. İnce, U. A. (2019). Türk Müziği Usûl Eğitim-Öğretiminde Kullanılan Yazılı Kaynakların İncelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Türk Müziği Ana Bilim Dalı, Ankara.
29. Keskin, F. (2014). Özne ve İktidar. F. Keskin (Der.), Özne ve İktidar içinde (7-24ss). (Çev. I. Ergüden & O. Akınhay). İstanbul: Ayrıntı.
30. Koyuncu, B. (2014), Benim Milletim: Ak Parti İktidarı, Din ve Ulusal Kimlik. İstanbul: İletişim Yayınları.
31. Madanoğlu, N. (2012). Türk Müziği Çalgıları ve Viyolonsel İçin Model Bir Oda Müziği Beste Çalışması. (Sanatta yeterlilik tezi). Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Müziği Ana Sanat Dalı, İstanbul.
32. Mardin, Ş. (1991). Türk Modernleşmesi. İstanbul: İletişim Yayınları.
33. Onar, N. F. (2009). Echoes of a Universalism Lost: Rival Representations of the Ottomans in Today's Turkey. Middle Eastern Studies, 45(2): 229-241. https://doi.org/10.1080/00263200802697290
34. Ong, W. J. (2014). Sözlü ve Yazılı Kültür: Sözün Teknolojileşmesi. (Çev. S. Postacıoğlu Banon). İstanbul: Metis Yayınları.
35. Özkaya, İ. M. (2018). Amatör Türk Müziği Korolarında Karşılaşılan Ses ve Nefes Çalışmaları ile İlgili Sorunların Çözüm ve Önerileri. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Musikisi Ana Bilim Dalı, İstanbul.
36. Özkomanova, L. (2014). Ermeni Kilisesi Müziğinin Türk Müziği Nazari Sistemine Göre Makamsallığı (Avak Şapat [Büyük Hafta]'nın İncelemesi Pazar-Perşembe-Cuma-Cumartesi-Paskalya Ayin İlahileri). (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Müziği Ana Sanat Dalı, İstanbul.
37. Saraçoğlu, C. (2013). AKP, Milliyetçilik ve Dış Politika: Bir Milliyetçilik Doktrini Olarak Stratejik Derinlik. Alternatif Politika, 5(1): 52-68.
38. Smith, A. D. (1991). National Identity, London: Penguin Books.
39. Süer, H. (2014). 65 Yaş ve Üstü Bireylerin Türk Müziği Algısı İstanbul Darülaceze Müdürlüğü Örneği. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Müziği Ana Sanat Dalı, İstanbul.
40. Timurtaş, F. K. (1960). Ölümünün 25. Yıldönümünde Büyük Türkçü Necip Asım Yazıksız. Türk Yurdu Dergisi, 9: 46-48.
41. Tokdoğan, N. (2018). Yeni Osmanlıcılık-Hınç, Nostalji, Narsizm. İstanbul: İletişim Yayınları.
42. Tuncer, T., & Kocaoğlu, F. P. (2017). Türk Tarihçiliğinin Türkçü İsmi: Necip Asım Yazıksız. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi. (62), 344-367.
43. Uluocak, D. Ö. (2008). Türk Müziği Kayıtları İçin Tasnif Sistemi Önerisi. (Yayınlanmamış Sanatta yeterlilik tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel Bilimler Ana Bilim Dalı Türk Sanat Müziği Bilim Dalı, İstanbul.
44. White, J. B. (2013). Muslim Nationalism and the New Turks. Princeton: Princeton University Press.
45. Yavuz, M. H. (2016). Social and Intellectual Origins of Neo-Ottomanism: Searching for a Post-National Vision. Die Welt des Islams 56 (3-4), 438-465.
46. Yavuz, M. H. (2020). Nostalgia for the Empire: The Politics of neo-Ottomanism. Oxford: Oxford University Press.
47. Yıldırım, E. B. (2022). Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanaklarında Muhafazakâr Söylem ve Müzik (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Türk Müziği Ana Bilim Dalı, Ankara.