TARİHSEL BİR PERSPEKTİFTEN SALGINLARLA MÜCADELEDE KAMU POLİTİKALARININ ÖNEMİ

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 19, 96 - 124, 11.02.2026

Zeynep Demirci Çakıroğlu

https://doi.org/10.51947/yonbil.1842817

https://izlik.org/JA66ZF26KZ

Öz

1980’li yıllarda başlayan piyasa ekonomisi ağırlıklı politikalar sebebiyle devletin ekonomideki payı yavaş yavaş azalmaya başlamıştır. Devletin temel görevleri arasında bulunan kamusal malların üretimi de özel sektöre devredilebilir hale gelmiştir. Böylelikle sağlık, eğitim gibi alanlarda özelleştirmeler yapılmaya başlanmıştır. Fakat devletin ekonomideki üretim alanlarından çekilmesi, 2008 küresel kriziyle sorgulanmaya başlamış ve Covid-19 krizinde de daha belirgin hale gelmiştir. Çünkü yaşanan krizlerde özel kesimin tek başına müdahalesi yetersiz kalmaktadır. Devlet özellikle toplumsal ve ekonomik kriz anlarında mutlaka kamu politikaları uygulamalıdır. Nitekim salgın gibi sağlık krizlerinde de kamu politikalarına ne denli ihtiyaç duyulduğu yaşanan salgınlardan görülmektedir. Geçmiş yıllardan beri bir salgın yaşandığında, salgınla mücadele edebilmek için ağırlıklı olarak kamu politikaları uygulanmıştır. Yaşanılan son salgın olan, 2019 yılında başlayan ve tüm dünyaya yayılan Covid-19 salgınında da benzer durum yaşanmıştır. Covid-19 salgını birçok farklı yönden küresel bir krize neden olmuştur. Salgınla mücadele edebilmek için çözüm yolları arayan ülkeler, salgının üstesinden gelebilmek için idari, siyasi, mali kapasitelerinin tümünü kullanmış ve kamu politikalarına ağırlık vermiştir. Bu kapsamda çalışma, yaşanan salgınlarda uygulanan kamu politikalarının önemine odaklanmaktadır. Yapılan çalışma sonucunda, geçmişten günümüze yaşanılan salgınlarda büyük altyapı ve yatırım hizmeti, dolayısıyla büyük harcamalar gerektiren salgınla kamunun desteği olmadan etkili bir mücadele edilemeyeceği ve mali, siyasi ve idari kapasite bakımından güçlü olan ülkelerin salgınla mücadelede daha başarılı olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Salgınlar , Kamu Kesimi , Kamu Politikaları , Kamu Maliyesi.

THE IMPORTANCE OF PUBLIC POLICIES IN THE FIGHT AGAINST PANDEMICS FROM A HISTORICAL PERSPECTIVE

https://izlik.org/JA66ZF26KZ

Öz

Due to the market economy-oriented policies that began in the 1980s, the state's share of the economy began to gradually decline. The production of public goods, a core function of the state, became transferable to the private sector. This led to privatization in areas such as healthcare and education. However, the state's withdrawal from economic production was questioned with the 2008 global crisis and has become even more pronounced in the Covid-19 crisis. This is because the private sector's sole intervention in crises is insufficient. The state must implement public policies, especially in times of social and economic crisis. Indeed, the need for public policies in health crises such as pandemics is demonstrated by past epidemics. For years, whenever an epidemic has occurred, public policies have been implemented primarily to fighting the outbreak. A similar situation occurred with the recent Covid-19 pandemic, which began in 2019 and spread globally. The Covid-19 pandemic has caused a global crisis in many ways. Countries seeking solutions to fighting the pandemic have utilized all their administrative, political, and financial capacities to overcome the pandemic and prioritized public policies. In this context, the study focuses on the importance of public policies implemented during pandemics. The study demonstrates that pandemics, which have historically required extensive infrastructure and investment, and consequently significant expenditures, cannot be effectively fought without public support. Countries with strong financial, political, and administrative capacity have been more successful in fighting the pandemic.

Anahtar Kelimeler

Pandemics , Public Sector , Public Policies , Public Finance.

Kaynakça

• Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2013). Ulusların düşüşü: Güç, zenginlik ve yoksulluğun kökenleri. İstanbul: Doğan Kitap.
• African Forum and Network on Debt and Development (AFRODAD). (2015). Macroeconomic policy impacts on the fight against HIV/AIDS in Ghana. https://www.africaportal.org/publications/macroeconomic-policy-impacts-on-the-fight-against-hivaids-in-ghana/
• Aybarç, S. (2020). Tarihsel perspektiften küresel salgınlar ve maliye politikası: Covid-19 salgını için bir analiz. Pandemi ekonomisi. (ss.21-48), Bursa: Dora Basım-Yayın.
• Başaran Lotz, N. L. (2021). Covid-19, kapitalizm ve devletin düzenleyici rolü. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 9(Özel Sayı), 116–135.
• Bilgili, M. Y. (2020). Merkezi yönetim, yerel yönetimler ve koronavirüs (Covid-19) salgını. Turkish Studies, 15(6), 219–235.
• Blomqvist, Å. (1991). Information asymmetry, health insurance, and medical care. Journal of Health Economics, 10(2), 411–432.
• Carande-Kulis, V., Getzen, T., & Thacker, S. (2007). Public goods and externalities: A research agenda for public health economics. Journal of Public Health Management and Practice, 13(2), 227–232.
• Cengiz, O. (2021). Kapitalizmin yapısal krizleri karşısında devletin konumu: Kuramsal bir tartışma. Kriz dönemlerinde piyasa ve devlet. (ss.7-65), Ankara: İKSAD Yayınevi.
• Çalışkan, A., & Dayıoğlu Erul, R. (2021). Koronavirüs krizinden çıkışta Türkiye’de alınan ekonomik önlemler ve kamu politikalarının önemi. Vergi Raporu, 256, 35–58.
• Çalışkan, A., & Eyicil, A. (2019). XVIII. ve XIX. yüzyılda Halep ve civarında salgın hastalıklar. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 1289–1320.
• Çuhadar, P. (2021). Covid-19 pandemisinin devlet kapasitesi üzerine öğrettikleri. Kriz dönemlerinde piyasa ve devlet. (ss.91-119), Ankara: İKSAD Yayınevi.
• Dünya Bankası. (2025). Current health expenditure (% of GDP). https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.GHED.GD.ZS
• Dünya Bankası. (2025). Domestic general government health expenditure (% of current health expenditure). https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.GHED.CH.ZS
• Geyik, O. (2021). Covid-19 salgınının Peacock–Wiseman sıçrama tezi çerçevesinde değerlendirilmesi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 17(Pandemi Özel Sayısı), 3764–3786.
• Guzzetta G, Riccardo F, Marziano V, Poletti P, Trentini F, Bella A, Andrianou X, Del Manso M, Fabiani M, Bellino S, Boros S, Urdiales A.M, Vescio M.F, Piccioli A., ; Brusaferro S, Rezza G, Pezzotti P, Ajelli M, Merler S. And Covid-19 Working Group 2. (2021). Impact of a Nationwide Lockdown on SARS-CoV-2 Transmissibility, Italy. Emerging Infectious Diseases, 27(1), 267-270.
• Hong Kong Monetary Authority (HKMA). (2012). The importance of fiscal prudence under the linked exchange rate system in Hong Kong SAR. BIS Papers, No. 67, 173–177.
• Huremović, D. (2019). Brief history of pandemics (Pandemics throughout history). Psychiatry of pandemics: A mental health response to infection outbreak. (ss. 7-35), New York: Springer.
• International Monetary Fund (IMF). (2021). Fiscal monitor: A fair shot. Washington DC: https://www.imf.org/en/Publications/FM
• Karagöz, B. (2020). Koronavirüs pandemisinin kamu ekonomisi analizine etkileri: Teorik bir inceleme. Uygulamalı Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 119–128.
• Keynes, J. M. (1964). The general theory of employment, interest and money. San Diego: Harcourt Brace Jovanovich.
• LePan, N. (2020). Visualizing the history of pandemics. https://www.visualcapitalist.com/history-of-pandemics-deadliest/
• Lucchese, M., & Pianta, M. (2020). The coming coronavirus crisis: What can we learn? Intereconomics, 55(2), 98–104.
• Mazzucato, M. (2020, March 18). The Covid-19 crisis is a chance to do capitalism differently. The Guardian. https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/mar/18/the-covid-19-crisis-is-a-chance-to-do-capitalism-differently
• Mazzucato, M., & Kattel, R. (2020). Covid-19 and public-sector capacity. Oxford Review of Economic Policy, 36(Supplement-1), 256–269.
• Mazzucato, M., & Quaggiotto, G. (2020). The big failure of small government. Project Syndicate. https://www.project-syndicate.org/commentary/small-governments-big-failure-covid19-by-mariana-mazzucato-and-giulio-quaggiotto-2020-05
• Musgrave, R. A. (1959). The theory of public finance: A study in public economy. New York: McGraw-Hill.
• OECD. (2020). OECD interim economic assessment: Coronavirus—The world economy at risk. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2020/03/oecd-economic-outlook-interim-report-march-2020_74b0ea75/7969896b-en.pdf
• Özalp, Z. (2020). Covid-19 bağlamında devletlerin hak ve sorumlulukları. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 9(2), 127–132.
• Özden, K., & Özmat, M. (2014). Salgın ve kent: 1347 veba salgınının Avrupa'da sosyal, politik ve ekonomik sonuçları. İdeal Kent, 12, 60–87.
• Park YJ, Choe YJ, Park O, Park SY, Kim YM, Kim J, Kweon S, Woo Y, Gwack J, Kim SS, Lee J, Hyun J, Ryu B, Jang
• YS, Kim H, Shin SH, Yi S, Lee S, Kim HK, Lee H, Jin Y, Park E, Choi SW, Kim M, Song J, Choi SW, Kim D, Jeon BH,
• Yoo H, Jeong EK. (2020). Contact Tracing during Coronavirus Disease Outbreak, South Korea. Emerging Infectious Diseases, 26(10), 2465-2468.
• Piret, J., & Boivin, G. (2021). Pandemics throughout history. Frontiers in Microbiology, 11, 1–16.
• Sampath, S., Khedr, A., Qamar, S., Tekin, A., Singh, R., Green, R., & Kashyap, R. (2021). Pandemics throughout the history. Cureus, 13(9), 1-9.
• Sandler, T., & Arce, D. G. (2001). A conceptual framework for understanding global and transnational public goods for health. CMH Working Paper No. WG2:1.
• Smith, A. (1998). Ulusların zenginliği: Ulusların zenginliğinin doğası ve nedenleri üzerine bir inceleme (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations). Londra: The Electric Book Company.
• Smith, R. (2014). Externalities, public goods and health insurance (Lecture 6). London: London School of Hygiene & Tropical Medicine.
• Stowell, N., Immormino, J., Ortiz Salazar, A., Zeng, Y., & Arbetman-Rabinowitz, M. (2022). Politics, policy, and pandemic control: A global perspective. Canadian Foreign Policy Journal, 28(1), 1–21.
• T.C. İletişim Başkanlığı. (2021). Asrın küresel salgını: Türkiye’nin koronavirüsle başarılı mücadelesi. Ankara: Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları.
• Tamir, Y. (2020, March 27). How the coronavirus pandemic resurrected the nation-state. Haaretz. https://www.haaretz.com/israel-news/2020-03-27/ty-article/.premium/how-the-coronavirus-pandemic-resurrected-the-nation-state/0000017f-f2e8-d223-a97f-fffd0e770000
• Tanzi, V. (2021). Pandemics and the role of governments. Acta Oeconomica, 71(1), 5–11.
• Tosuner, M., & Aktan, C. C. (1986). Dışsal ekonomiler. DEÜ İİBF Dergisi, 1(1), 139–153. U.S. Congress Department Treasury. (2020). https://oig.treasury.gov/cares-act
• United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS). (2021). Fact sheet—World AIDS Day 2021. https://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/UNAIDS_FactSheet_en.pdf
• Urhan, G., & Arslankoç, S. (2021). Covid-19 pandemi sürecinde sosyal politika ve yerel yönetimler: İstanbul ilçe belediyeleri örneği. Çalışma ve Toplum, 2021(2), 945–980.
• Valiyeva, K. (2020). Covid-19 ile ulus devleti yeniden düşünmek. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 390–403.
• World Health Organization (WHO). (2016). Global health sector strategy on HIV 2016–2021 towards ending AIDS. Switzerland: WHO Document Production Services.
• World Health Organization (WHO). (2024). Covid-19 epidemiological update (Special Edition 174). Switzerland: WHO Document Production Services.
• Yıldız, M., & Uzun, M. M. (2020). Koronavirüsle mücadelede kriz yönetimi ve kamu politikası yapımı. Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) Raporu, 165, İstanbul: SETA Yayınları.
• Yılmaz, M. (2021). Yeni kamu yönetimi açısından Türkiye'de Covid-19’un değerlendirilmesi. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 4(1), 73–87.