ISO 9001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMLERİ STANDARDI BELGELENDİRME SÜREÇLERİNE YÖNELİK TEMEL PROBLEMLER: İZMİR İLİNDE BİR ARAŞTIRMA

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 19, 55 - 95, 11.02.2026

Ömer Özkan

https://doi.org/10.51947/yonbil.1855208

https://izlik.org/JA73RA25BY

Öz

Bu araştırmanın amacı, ISO 9001:2015 Kalite Yönetim Sistemi belgelendirme sürecinde işletmelerin karşılaştığı temel problemleri, sürece doğrudan dahil olan bireylerin algıları çerçevesinde bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymaktır. Çalışmanın önemi, ISO 9001 literatüründe ağırlıklı olarak sistem çıktıları ve performans sonuçlarına odaklanan çalışmalardan farklı olarak, belgelendirme sürecinin kendisinde yaşanan pratik zorlukları ampirik olarak incelemesinden kaynaklanmaktadır. Bu çalışmanın literatüre temel katkısı, ISO 9001:2015 Kalite Yönetim Sistemi belgelendirme sürecini, sistemin çıktıları veya performans sonuçları yerine, doğrudan belgelendirme sürecinde yaşanan problemler üzerinden ele almasıdır. Araştırma nicel yöntemle yürütülmüş olup, veri toplama aracı olarak 134 katılımcıya uygulanan üç bölümlü bir anket kullanılmıştır. Anketin ilk bölümünde katılımcıların demografik ve mesleki bilgileri; ikinci bölümde belgelendirme sürecinde karşılaşılan problemler ve çözüm önerileri; üçüncü bölümde ise 12 önermeye ilişkin değerlendirmeleri toplanmıştır. Veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, ISO 9001:2015 belgelendirme sürecinde karşılaşılan temel problemlerin; üst yönetim yaklaşımı ve liderlik eksiklikleri, organizasyonel ve stratejik hazırlık yetersizlikleri, çalışan motivasyonu ve eğitim eksiklikleri, dokümantasyon ve süreç yönetimi sorunları ile finansal ve kaynak kısıtları etrafında yoğunlaştığını göstermektedir. Faktör analizi sonuçları, bu problemlerin tek boyutlu ve bütüncül bir yapı altında toplandığını ortaya koymuştur. Katılımcılar ayrıca, söz konusu problemlerin hızlı ve etkili biçimde çözülebileceğine yönelik genel olarak olumlu bir algıya sahiptir.. Bu çalışmada sektör ayrımı yapılmamış olup tüm katılımcılar genel kalite yönetim deneyimi olan kişilerden oluşmuştur. Sonuç olarak, çalışma ISO 9001:2015 belgelendirme sürecinin yalnızca teknik bir uygunluk değerlendirmesi değil, aynı zamanda yönetsel, kültürel ve stratejik boyutları olan karmaşık bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulguların, hem literatüre katkı sağlaması hem de yöneticiler, kalite profesyonelleri ve belgelendirme kuruluşları için belgelendirme sürecinin etkinliğini ve sürdürülebilirliğini artırmaya yönelik yol gösterici nitelikte olması beklenmektedir. Bu çerçevede, gelecek araştırmalarda faaliyet alanına yönelik yöntem ve yaklaşımın ayrıntılı olarak irdelenmesi önerilmiştir

Anahtar Kelimeler

ISO 9001:2015 Kalite Yönetim Sistemleri standardı , belgelendirme süreçleri , temel problemler

Etik Beyan

SOCAR Türkiye değerleri, etik kuralların ve iş yapış şekillerinin temelini oluşturmaktadır. Bu değerler; Güven, Çeviklik, Kapsayıcılık, Verimlilik, Tutku ve Yükümlülük ’tür. SOCAR Türkiye Kalite Yönetimi Müdürü Dr. Ömer Özkan’ın Fundamental Problems In Iso 9001:2015 Quality Management System Certification Processes: A Study In İzmir Province” isimli çalışması kurumumuzun etik kurallarına uygun şekilde gerçekleştirilmiştir

Destekleyen Kurum

SOCAR Türkiye

FUNDAMENTAL PROBLEMS IN ISO 9001:2015 QUALİTY MANAGEMENT SYSTEM CERTİFİCATİON PROCESSES: A STUDY IN İZMİR PROVİNCE

https://izlik.org/JA73RA25BY

Öz

Quality Management System certification process through a holistic approach based on the perceptions of individuals directly involved in this process. The significance of the study lies in its focus on the practical challenges experienced during the certification process itself, in contrast to the dominant body of ISO 9001 literature, which primarily emphasizes system outputs and performance outcomes.
The main contribution of this study to the literature is its problem-oriented examination of the ISO 9001:2015 certification process, addressing certification-related difficulties rather than post-certification results or performance indicators. The research was conducted using a quantitative methodology, and data were collected through a three-part questionnaire administered to 134 participants. The first section of the questionnaire gathered demographic and professional information about the respondents; the second section focused on problems encountered during the certification process and possible solution approaches; and the third section collected evaluations related to twelve statements concerning the certification process. The data were analyzed using the SPSS statistical software package.
The findings indicate that the primary problems encountered during the ISO 9001:2015 certification process are concentrated around deficiencies in top management approach and leadership, inadequate organizational and strategic preparedness, insufficient employee motivation and training, documentation and process management challenges, and financial and resource constraints. The results of the factor analysis demonstrate that these problems converge into a single, holistic dimension. Moreover, participants generally expressed a positive perception regarding the possibility of resolving these problems in a rapid and effective manner.

Anahtar Kelimeler

ISO 9001:2015 Quality Management Systems standards , certification processes , fundamental problems

Etik Beyan

SOCAR Turkey's values ​​form the foundation of its ethical rules and business practices. These values ​​are: Trust, Agility, Inclusiveness, Efficiency, Passion, and Commitment. The study titled "Fundamental Problems In ISO 9001:2015 Quality Management System Certification Processes: A Study In İzmir Province" by Dr. Ömer Özkan, SOCAR Turkey Quality Management Manager, was conducted in accordance with our institution's ethical rules. Sincerely,

Destekleyen Kurum

SOCAR Türkiye

Kaynakça

• Adıgüzel, O., & Aydınlı, C. (2016). ISO 9001 kalite yönetim sisteminin bilişim sektöründe faaliyet gösteren firmaların işletme performansı üzerine etkileri: Ankara ili örneği. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 365–383.
• Aguilera, R. V., & Cuervo-Cazurra, A. (2004). Codes of good governance worldwide: What is the trigger? Organization Studies, 25(3), 415–443. https://doi.org/10.1177/0170840604042401
• Al-Mijrab, A., & Elwalda, A. (2020). An investigation into the barriers affecting the adoption of ISO 9001:2015 certification in Arabic countries: A case study of Libyan service and manufacturing industries. In Proceedings of the Third Economics, Business and Organization Research (EBOR) Conference. Rome, Italy. ⚠️
• Al-Refaie, A., Ghnaimat, O., & Li, M.-H. (2012). Effects of ISO 9001 certification and KAAE on performance of Jordanian firms. Jordan Journal of Mechanical and Industrial Engineering, 6(1), 45–53.
• Annisa, S. (2024). The role of internal auditors in meeting the ISO 9001:2015 requirements: Evidence from audit follow-up performance. ⚠️ [Journal information missing]
• American Society for Quality. (2025). ISO 9001: Quality management systems. https://asq.org/quality-resources/iso-9001
• Bakhtiar, A. (2023). The effect of quality management system (ISO 9001) on operational performance: Evidence from firms. Cogent Business & Management, 10, 2203304. https://doi.org/10.1080/23311975.2023.2203304
• Başer, F. (2022). ISO 9000 kalite yönetim sisteminin rekabet gücüne etkisi ve bir uygulama [Unpublished master’s thesis]. Yalova University.
• Benli, G. (2019). ISO 9001:2015 kalite yönetim sisteminin şirket sistemlerine uygulanması: Enko Elektronik örneği [Unpublished master’s thesis]. Manisa Celâl Bayar University.
• Benli, M. (2019). ISO 9001:2015 kalite yönetim sistemi uygulamalarının işletme performansına etkisi: Bir vaka analizi. İzmir İktisat Dergisi, 34(2), 31–48.
• Bilgin, E. (2019). ISO 9001:2015 kalite yönetim sisteminin üretim yapan işletmelerin performansı üzerine etkileri [Unpublished master’s thesis]. Turkish Aeronautical University.
• Bravi, L., Murmura, F., & Santos, G. (2019). The ISO 9001:2015 quality management system standard: Companies’ drivers, benefits and barriers to its implementation. Quality Innovation Prosperity, 23(2), 64–81. https://doi.org/10.12776/qip.v23i2.1274
• Çakar, T., & Serdar, M. (2002). Kalite yönetim sistemleri. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(2), 45–60.
• Civcisa, G., & Grislis, A. (2014). ISO/TS 16949 among Latvian production companies focused on automotive industry. Agronomy Research, 12(1), 255–262.
• Dönen, F. (2021). Küçük ve orta ölçekli işletmelerde ISO 9001:2015 kalite yönetim sistemi uygulamalarının değerlendirilmesi [Unpublished master’s thesis]. Dokuz Eylül University.
• Fonseca, L. M. (2015). ISO 9001 quality management systems through the lens of organizational culture. Quality – Access to Success, 16(148), 54–59.
• Frenkel, M. (2005). Cross-national transfer of human resource practices. In G. Morgan, R. Whitley, & E. Moen (Eds.), Changing capitalisms? (pp. 275–298). Oxford University Press.
• Gill, R. (2002). Change management or change leadership? Journal of Change Management, 3(4), 307–318. https://doi.org/10.1080/714023845
• Güçlü, N., & Şehitoğlu, E. T. (2006). Örgütsel değişim yönetimi. Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13, 243–244.
• Güldoğan, A. (2022). ISO 9001 kalite yönetim sistemine sahip olan işletmelerde sürekli iyileştirmenin işletme performansına etkisi [Unpublished master’s thesis]. Selçuk University.
• Heras-Saizarbitoria, I., & Boiral, O. (2013). ISO 9001 and ISO 14001: Towards a research agenda on management system standards. International Journal of Management Reviews, 15(1), 47–65. https://doi.org/10.1111/j.1468-2370.2012.00334.x
• Hesham, A. E., & Magd, H. A. (2007). ISO 9001 implementation and organizational learning: Evidence from Egyptian SMEs. International Journal of Quality & Reliability Management, 24(3), 300–315. https://doi.org/10.1108/02656710710730873
• Hoyle, D. (2000). Automotive quality systems handbook (2nd ed.). Butterworth-Heinemann.
• International Organization for Standardization. (2015). ISO 9001:2015 Quality management systems—Requirements. ISO.
• International Organization for Standardization. (2023). Explanatory note: The ISO Survey results 2022. ISO.
• International Organization for Standardization. (2025). ISO 9001:2015—Quality management systems—Requirements. https://www.iso.org
• ISO/IEC. (2015). ISO/IEC 17021-1:2015 Conformity assessment. ISO.
• Jacob, L. A. (2025). Investigation of sustainability failures of ISO 9001 quality management systems in Botswana. International Journal of Quality & Reliability Management, 42(1), 33–50.
• Kapucugil İkiz, A., & Dönen, F. (2023). Küçük ve orta ölçekli işletmelerde ISO 9001:2015 kalite yönetim sistemi uygulamalarının değerlendirilmesi: Kayseri ili örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(1), 93–133.
• Karakaş, Z., & Savaş, H. (2019). ISO 9001:2015 ile ortaya çıkan farklılıkların değerlendirilmesi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(4), 3516–3532.
• Karakuş, G. (2021). KOBİ’lerde ISO 9001 kalite yönetim sistemi uygulamalarında karşılaşılan sorunlar. Verimlilik Dergisi, 4, 3–19.
• Kerdiğe, İ. (2021). ISO 9001:2015 kalite yönetim sistemi ve çelik servis merkezinde bir uygulama [Unpublished master’s thesis]. Bursa Uludağ University.
• Kesici, B. (2022). ISO 9001:2015 ve IATF 16949:2016 standartlarının firma performansına etkileri [Unpublished doctoral dissertation]. Düzce University.
• Lushi, I., Mane, A., Kapaj, I., & Keco, R. (2016). A literature review on ISO 9001 standards. European Journal of Business, Economics and Accountancy, 4(2), 1–15.
• Mueller, F. (1994). Societal effect, organizational effect, and globalization. In R. Whitley & P. H. Kristensen (Eds.), The changing European firm (pp. 25–44). Routledge.
• Özen, Ş. (2002). Bağlam, aktör, söylem ve kurumsal değişim: Türkiye’de toplam kalite yönetiminin yayılım süreci. Yönetim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 50–64.
• Özen, Ş., & Berkman, Ü. (2007). Cross-national reconstruction of managerial practices: TQM in Turkey. Yönetim Araştırmaları Dergisi, 28(6), 827–850.
• Sousa-Poza, A., Altinkilinc, M., & Searcy, C. (2009). Implementing a functional ISO 9001 quality management system in SMEs. International Journal of Engineering, 3(3), 220–228.
• Whitley, R. (1999). Divergent capitalisms: The social structuring and change of business systems. Oxford University Press.